Samenvatting Inleiding wijsbegeerte H11 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H11: Wat is een psychische ziekte?
Inleiding
Wat is ziekte?
Een ziekte is een toestand waarbij iets in het lichaam of de geest niet goed werkt,
waardoor iemand lijdt, beperkt wordt of minder goed kan functioneren.

Maar filosofisch is dat moeilijker dan het lijkt. Want:

 Wanneer is iets echt een ziekte?
 Is extreme verlegenheid een ziekte?
 Waarom was homoseksualiteit vroeger een “stoornis” in de DSM en nu niet
meer?
 Zijn psychische ziekten eigenlijk hersenziekten?

Dit hoofdstuk onderzoekt daarom twee grote vragen:

1. Wat maakt iets tot een ziekte of stoornis?
2. Wat maakt een ziekte psychisch in plaats van lichamelijk?


Gezondheid en ziekte

Vroeger dacht men vaak:

 “Gezondheid = afwezigheid van ziekte.”
 Maar dat is te beperkt.

Vandaag ziet men gezondheid breder:

 Niet alleen “niet ziek zijn”
 Maar ook: goed kunnen functioneren, zich goed voelen, kunnen groeien en
floreren

Dus:

 Iemand kan geen diagnose hebben
 Maar zich toch slecht voelen of niet goed functioneren

Gezondheid en ziekte horen daarom altijd samen: praten over ziekte betekent
ook nadenken over gezondheid




1

, Lichamelijke en psychische ziekten

We maken meestal onderscheid tussen:

 Lichamelijke ziekten → bv. kanker, diabetes
 Psychische ziekten → bv. depressie, schizofrenie, sociale fobie

Maar dat onderscheid is niet zo duidelijk.



Waarom niet?

Omdat psychische problemen ook met het lichaam en de hersenen verbonden
zijn.

Bijvoorbeeld:

 Depressie hangt samen met: genen, hersenen, stressvolle gebeurtenissen,
omgeving
 Dat noemt men: GxE = Gene x Environment (genen en omgeving werken
samen)
 Toch blijven we spreken van een psychische ziekte.

Dat roept de vraag op: is een psychische ziekte eigenlijk gewoon een
hersenziekte?



Filosofie van de geest en psychiatrie

Filosofie van de geest (philosophy of mind)

Bestudeert:

 Relatie tussen lichaam en geest
 Hoe gedachten, gevoelens en bewustzijn mogelijk zijn


Filosofie van de psychiatrie

Bestudeert:

 Wat psychische stoornissen zijn
 Wanneer gedrag “abnormaal” of “ziek” wordt


De filosoof George Graham zegt:

 Je kan de geest niet begrijpen zonder mentale ziekte te bestuderen.
 En je kan psychische stoornissen niet begrijpen zonder na te denken over
de geest.

Dus filosofie van de geest en filosofie van de psychiatrie zijn sterk verbonden.



2

, Twee centrale vragen
Vraag 1:

Wat maakt gedrag of gedachten tot een stoornis?

Voorbeeld:

 Wat is het verschil tussen gewone verlegenheid en sociale fobie?
 Of wat is het verschil tussen een complottheorie en een waan?

Een waan is:

 Een hardnekkige foutieve overtuiging
 Die niet verandert ondanks bewijs.
 Maar sommige complotdenkers hebben ook zulke overtuigingen.

Dus wanneer wordt iets een symptoom van ziekte?


Vraag 2:

Wat maakt een stoornis psychisch?

Voorbeeld:

 Tertiaire syfilis (neurosyfilis)
 Een bacteriële infectie van de hersenen kan veroorzaken: wanen,
hallucinaties, karakterveranderingen

Dus:

 De symptomen lijken psychisch
 Maar de oorzaak is lichamelijk (een bacterie) in hersenen
 Dan rijst de vraag: is dit een neurologische ziekte of een psychiatrische
ziekte?

Hetzelfde bij Friedrich Nietzsche: op het einde van zijn leven had hij zware
mentale problemen. Waren die: psychiatrisch? Of neurologisch door syfilis?


DSM en veranderende ideeën over ziekte

De DSM is het handboek van psychische stoornissen.

 In de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders stond
homoseksualiteit nog als stoornis.
 Later werd dat verwijderd.

Waarom?



3