Volkenrecht 2025-2026
1. OPENINGSCOLLEGE
Henriksen: Hoofdstuk 1: FOUNDATIONS AND STRUCTURE OF INTERNATIONAL LAW
Bronnenboek: B2, B11
1.1 Inleiding
Volkenrecht = internationaal (publiek) recht
NIET = nationaal recht
Geen trias politica (scheiding der machten: wetg/uitv/recht)
wél rechterlijke macht (geen wetg/uitv)
Intern publiek recht: gedecentraliseerd rechtssysteem -> aan de rechterlijke subjecten zelf om recht te
creëren, te handhaven en te interpreteren.
Pg.1: international law is defined as the system of law that regulates the interrelationship of sovereign
states and their rights and duties to one another (inter-national law)
= het rechtsysteem dat de relatie tussen soevereine staten reguleert, evenals hun onderlinge rechten en
verplichtingen
+ as a host of other actors: int organizations and individuals that possess rights and obligations under IL
NIET = internationaal privaat recht
Nationale (bv Belgische) wetten die privaatrechtelijke betrekkingen met buitenlandse elementen
regelen omdat er dan een ‘conflict of law’ optreedt.
Bv echtscheiding met iemand uit een ander land (buitenlands recht vindt toepassing in deze jurisdictie)
Fragmentatie van internationaal recht: globale wantrouwen tussen staten, opkomende machten die het
traditionele rechtssysteem internationaal in vraag stellen en uitdagen (China, Rusland, US)
• Minder bereid hun internationale verplichtingen / beloftes nog na te gaan
1.2 A korte geschiedenis van het internationaal recht en eigentijdse kritieken
1.2.1 Vroege sporen van het internationaal recht
Culturen komen in contact met elkaar –> afspraken maken onderling, verwachtingen ten aanzien van elkaar
• Behoefte aan regels, zekerheid en voorspelbaarheid
Modern internationaal recht heeft wortels in Europa
Laat-middeleeuws Europa (15e-16e eeuw)
• Meerdere niveaus van loyaliteiten, rechten en verplichtingen
• Transnationale verbintenissen (netwerk ridders en kooplieden was bv transnationaal > loyaler dan tav natie)
o Roomse Rijk
o Katholieke Kerk
, = 2 centra’s van macht over de grenzen heen
Bevolkingsklassen, netwerken ridders en kooplieden = TRANSNATIONAAL
Ideeën van de normatieve structuur gedomineerd door: NATUURRECHT EN JUS GENTUM
NATUURRECHT
= tijdloze allesomvattende verzameling ideeën over het natuurlijke en sociale leven in het universum
Gericht op individuen/staten(leiders) en hun relaties tot de wereld
Filosofie: wat is juist/niet juist?
Ondergeschikt/ afgeleid uit hierboven
JUS GENTIUM (=volkenrecht)
Afgeleide ‘dagelijkse’ recht van volkeren/naties
Regels uit praktijk voortvloeiend: bv de behandeling van kooplieden, maritieme handelaars, diplomaten,
en het gedrag in oorlog, uitwisseling gevangenen in oorlog, etc
Hoe in de praktijk dit toepassen om die relaties tussen volkeren te kunnen reguleren
FRANCISCO DE VITORIA (15-16e E)
Kolonisatie, confrontatie kolonisatoren en inheemse bevolking -> uitdaging legale denkers
Beroemde lezingen: De Indis et De Iure Belli (1532)
➔ Stelde dat kolonisatoren niet gerechtvaardigd dit doen
o Verwierp verovering door ‘ontdekking’ (moeilijk te doen bij al lokale aanwezigheid)
o Verwierp verovering door pauselijke toekenning
➔ Stelde dat inheemse bevolking deel is van menselijke samenleving
➔ Oorlogen tegen inheemse bevolking moeten op natuurrecht gebaseerd zijn
17-18e E: het kader van internationaal recht krijgt vorm, door JUS GENTIUM
Fundament voor praktische juridische kaders door:
• Francisco Suarez
• Emmerich de Vattel
• Hugo Grotius (zeerecht + recht van oorlog en vrede) Mare Liberum 1609
Toepassen van natuurrecht op internationale relaties: reguleren van domeinen in internationale relaties als
gevolg
1.2.2 Vrede van Westfalia 1648
Geboorte internationaal statensysteem -> SLEUTELBRON voor de structuur vandaag internationaal systeem en
internationaal recht
• Einde Dertigjarige Oorlog in Europa, Vrede van Munster en verdragen Munster, Osnabrück
,• Creëerde orde en structuur: soevereiniteit staten
o staten als primaire bron autoriteit
o toename loyaliteit burgers aan hun natiestaat <> klasse
o internationale orde van staten met gelijke juridische status
o Europese origine (wereldwijd geëxporteerd)
• <> transnationaal religie/Rijken MACHT VERMINDEREN
JEAN BODIN (16-17e E)
Staatssoevereiniteit denker (al voor Westfalia) zie 1.4
• Cruciaal concept om de doelen en functies van internationaal recht te begrijpen !
Beïnvloed door chaos van godsdienstoorlogen in Frankrijk -> nood aan zekerheid en voorspelbaarheid van
autoriteit
➔ Six Livres de la République: de soeverein:
o Staat boven de wet
o Absolute en ondeelbare macht
o Verantwoording enkel aan God
Later aangevuld en versterkt door denkers Hobbes en Locke
1.2.3 19e eeuw en het positivisme
NATUURRECHT POSITIVISME (positief recht= door de mens gemaakt)
Transoverschrijdende ideeën, bron buiten de staat gefragmenteerd rechtssysteem obv consensuele
theorie: geen verplichting zonder toestemming
Objectief/Universeel rechtssysteem
BRON= staatswil
BRON: de wil van god + de rede (Grotius)
Gevolg: internationaal recht op basis van:
Morele inhoud: wat is onrechtvaardig en kan geen
echt recht zijn 1) Soevereine gelijkheid van staten
2) Toestemming (verdragen, gewoonten)
RECHT = WET; wat formeel is vastgelegd door
RECHT = MORAAL bevoegde autoriteit
Hoger dan de wet natuurrecht Recht en moraal gescheiden
Ontstaat door de staat
Bestaat voor de staat
Geen afschaffing natuurrecht, maar fundamentele verschuiving van denken over recht
Positivisme -> opkomst formele instituties
• 1865: International Telegraph Union
• 1874: Universal Postal Union
, • Eerste multilaterale verdragen over gewapende conflicten
o Verklaring van Parijs: juridische limieten op verovering privébezit op zee
o Verklaring van St Petersburg: verbod op explosieve kogels – nut oorlog is verslaan vijand, niets
anders
• 1899 en 1907: twee Haagse Vredesconferenties over oorlogsvoering
• 1899: Permanent Hof voor Arbitrage
KOLONIALISME TIJDPERK
• Onafhankelijkheid eerste helft 19e E Zuid-Amerika
• Kolonialisme piek Azië en vooral Afrika (in 1914 WWI, 90% Afrika was van Europa)
• Conferentie van Berlijn (1884-1885 Scramble for Africa)
1.2.4 Interbellum tijd
1919 League of Nations – Volkenbond: wereldvrede nastreven
Staten disputen onderbrengen in mechanisme
1928 Kellog Brian Pact (Verdrag van Parijs) - voorloper VN
PCIJ permanent court of international justice – geen verplichte jurisdictie, maar bouwde de kern van case-law
o Voorloper ICJ (door ontstaan UN)
Na de Vrede van Westfalia: STABILITEIT creëren door samenwerking:
• Europese rechtsorde (Vrede Westfalia 1648)
• Post WI: League of Nations
• Post WII: Verenigde Naties
1. OPENINGSCOLLEGE
Henriksen: Hoofdstuk 1: FOUNDATIONS AND STRUCTURE OF INTERNATIONAL LAW
Bronnenboek: B2, B11
1.1 Inleiding
Volkenrecht = internationaal (publiek) recht
NIET = nationaal recht
Geen trias politica (scheiding der machten: wetg/uitv/recht)
wél rechterlijke macht (geen wetg/uitv)
Intern publiek recht: gedecentraliseerd rechtssysteem -> aan de rechterlijke subjecten zelf om recht te
creëren, te handhaven en te interpreteren.
Pg.1: international law is defined as the system of law that regulates the interrelationship of sovereign
states and their rights and duties to one another (inter-national law)
= het rechtsysteem dat de relatie tussen soevereine staten reguleert, evenals hun onderlinge rechten en
verplichtingen
+ as a host of other actors: int organizations and individuals that possess rights and obligations under IL
NIET = internationaal privaat recht
Nationale (bv Belgische) wetten die privaatrechtelijke betrekkingen met buitenlandse elementen
regelen omdat er dan een ‘conflict of law’ optreedt.
Bv echtscheiding met iemand uit een ander land (buitenlands recht vindt toepassing in deze jurisdictie)
Fragmentatie van internationaal recht: globale wantrouwen tussen staten, opkomende machten die het
traditionele rechtssysteem internationaal in vraag stellen en uitdagen (China, Rusland, US)
• Minder bereid hun internationale verplichtingen / beloftes nog na te gaan
1.2 A korte geschiedenis van het internationaal recht en eigentijdse kritieken
1.2.1 Vroege sporen van het internationaal recht
Culturen komen in contact met elkaar –> afspraken maken onderling, verwachtingen ten aanzien van elkaar
• Behoefte aan regels, zekerheid en voorspelbaarheid
Modern internationaal recht heeft wortels in Europa
Laat-middeleeuws Europa (15e-16e eeuw)
• Meerdere niveaus van loyaliteiten, rechten en verplichtingen
• Transnationale verbintenissen (netwerk ridders en kooplieden was bv transnationaal > loyaler dan tav natie)
o Roomse Rijk
o Katholieke Kerk
, = 2 centra’s van macht over de grenzen heen
Bevolkingsklassen, netwerken ridders en kooplieden = TRANSNATIONAAL
Ideeën van de normatieve structuur gedomineerd door: NATUURRECHT EN JUS GENTUM
NATUURRECHT
= tijdloze allesomvattende verzameling ideeën over het natuurlijke en sociale leven in het universum
Gericht op individuen/staten(leiders) en hun relaties tot de wereld
Filosofie: wat is juist/niet juist?
Ondergeschikt/ afgeleid uit hierboven
JUS GENTIUM (=volkenrecht)
Afgeleide ‘dagelijkse’ recht van volkeren/naties
Regels uit praktijk voortvloeiend: bv de behandeling van kooplieden, maritieme handelaars, diplomaten,
en het gedrag in oorlog, uitwisseling gevangenen in oorlog, etc
Hoe in de praktijk dit toepassen om die relaties tussen volkeren te kunnen reguleren
FRANCISCO DE VITORIA (15-16e E)
Kolonisatie, confrontatie kolonisatoren en inheemse bevolking -> uitdaging legale denkers
Beroemde lezingen: De Indis et De Iure Belli (1532)
➔ Stelde dat kolonisatoren niet gerechtvaardigd dit doen
o Verwierp verovering door ‘ontdekking’ (moeilijk te doen bij al lokale aanwezigheid)
o Verwierp verovering door pauselijke toekenning
➔ Stelde dat inheemse bevolking deel is van menselijke samenleving
➔ Oorlogen tegen inheemse bevolking moeten op natuurrecht gebaseerd zijn
17-18e E: het kader van internationaal recht krijgt vorm, door JUS GENTIUM
Fundament voor praktische juridische kaders door:
• Francisco Suarez
• Emmerich de Vattel
• Hugo Grotius (zeerecht + recht van oorlog en vrede) Mare Liberum 1609
Toepassen van natuurrecht op internationale relaties: reguleren van domeinen in internationale relaties als
gevolg
1.2.2 Vrede van Westfalia 1648
Geboorte internationaal statensysteem -> SLEUTELBRON voor de structuur vandaag internationaal systeem en
internationaal recht
• Einde Dertigjarige Oorlog in Europa, Vrede van Munster en verdragen Munster, Osnabrück
,• Creëerde orde en structuur: soevereiniteit staten
o staten als primaire bron autoriteit
o toename loyaliteit burgers aan hun natiestaat <> klasse
o internationale orde van staten met gelijke juridische status
o Europese origine (wereldwijd geëxporteerd)
• <> transnationaal religie/Rijken MACHT VERMINDEREN
JEAN BODIN (16-17e E)
Staatssoevereiniteit denker (al voor Westfalia) zie 1.4
• Cruciaal concept om de doelen en functies van internationaal recht te begrijpen !
Beïnvloed door chaos van godsdienstoorlogen in Frankrijk -> nood aan zekerheid en voorspelbaarheid van
autoriteit
➔ Six Livres de la République: de soeverein:
o Staat boven de wet
o Absolute en ondeelbare macht
o Verantwoording enkel aan God
Later aangevuld en versterkt door denkers Hobbes en Locke
1.2.3 19e eeuw en het positivisme
NATUURRECHT POSITIVISME (positief recht= door de mens gemaakt)
Transoverschrijdende ideeën, bron buiten de staat gefragmenteerd rechtssysteem obv consensuele
theorie: geen verplichting zonder toestemming
Objectief/Universeel rechtssysteem
BRON= staatswil
BRON: de wil van god + de rede (Grotius)
Gevolg: internationaal recht op basis van:
Morele inhoud: wat is onrechtvaardig en kan geen
echt recht zijn 1) Soevereine gelijkheid van staten
2) Toestemming (verdragen, gewoonten)
RECHT = WET; wat formeel is vastgelegd door
RECHT = MORAAL bevoegde autoriteit
Hoger dan de wet natuurrecht Recht en moraal gescheiden
Ontstaat door de staat
Bestaat voor de staat
Geen afschaffing natuurrecht, maar fundamentele verschuiving van denken over recht
Positivisme -> opkomst formele instituties
• 1865: International Telegraph Union
• 1874: Universal Postal Union
, • Eerste multilaterale verdragen over gewapende conflicten
o Verklaring van Parijs: juridische limieten op verovering privébezit op zee
o Verklaring van St Petersburg: verbod op explosieve kogels – nut oorlog is verslaan vijand, niets
anders
• 1899 en 1907: twee Haagse Vredesconferenties over oorlogsvoering
• 1899: Permanent Hof voor Arbitrage
KOLONIALISME TIJDPERK
• Onafhankelijkheid eerste helft 19e E Zuid-Amerika
• Kolonialisme piek Azië en vooral Afrika (in 1914 WWI, 90% Afrika was van Europa)
• Conferentie van Berlijn (1884-1885 Scramble for Africa)
1.2.4 Interbellum tijd
1919 League of Nations – Volkenbond: wereldvrede nastreven
Staten disputen onderbrengen in mechanisme
1928 Kellog Brian Pact (Verdrag van Parijs) - voorloper VN
PCIJ permanent court of international justice – geen verplichte jurisdictie, maar bouwde de kern van case-law
o Voorloper ICJ (door ontstaan UN)
Na de Vrede van Westfalia: STABILITEIT creëren door samenwerking:
• Europese rechtsorde (Vrede Westfalia 1648)
• Post WI: League of Nations
• Post WII: Verenigde Naties
