VERBINTENISSENRECHT
Inhoud
Inleiding
hoofdstuk 1. contractbegrip & algemeen contractenrecht in perspectief...........................9
A. contractbegrip............................................................................................................. 9
1.1 wat is verbintenis?.................................................................................................. 9
1.2 bronnen verbintenissenrecht................................................................................11
1.3 bronnen verbintenis.............................................................................................. 11
B. contract als individueel en maatschappelijk instrument............................................15
C. contract als bouwsteen voor privaatrechtelijk vermogensrecht................................15
D. algemeen vs. bijzonder contractenrecht, sectorale contractreguleringen en
contractmodellen........................................................................................................... 17
E. internationalisering, europeanisering, digitalisering, codificering, regionalisering &
constitutionalisering...................................................................................................... 18
hoofdstuk 2. nieuw verbintenissenrecht...........................................................................19
A. structuur.................................................................................................................... 19
B. aard........................................................................................................................... 21
C. doelstellingen en meerwaarde v boek 5 BW..............................................................21
1. symboliek van nieuw wetboek................................................................................21
2. codificatie & stabiliteit............................................................................................ 21
3. rechtszekerheid, grotere toegankelijkheid & flexibiliteit.........................................21
4. modernisering v begrippen & regels.......................................................................22
5. nieuw evenwicht, maar welk?.................................................................................22
6. grotere concurrentiekracht van Belgische ondernemingen, grotere
aantrekkingskracht voor belgische rechtskeuze, minder proecedures en minder nood
aan advies?................................................................................................................ 23
D. algemene interpretatiehulpmiddelen........................................................................23
E. werking in de tijd....................................................................................................... 24
1. inwerkingtreding en kernovergangsregel...............................................................24
2. eerste bijzondere overgangsregel: toekomstige gevolgen van oude
rechtshandeling/ feit................................................................................................... 24
3. tweede bijzondere overgangsregel: toekomstige rechtshandeling/ feit mbt
verbintenis uit oude rechtshandeling/ feit..................................................................25
4. relevantie van nieuw recht voor vragen betwist onder oud recht: anticipatieve
toepassing v nieuw recht of inspiratiebron?...............................................................25
leven v contract................................................................................................................ 26
1. precontractuele fase.................................................................................................. 26
2. contractuele fase....................................................................................................... 29
1
, fase v verrichten v verbintenissen..............................................................................30
3. postcontractuele fase................................................................................................ 31
derdenwerking v contract................................................................................................. 31
onderscheid contractpartijen vs derden........................................................................31
tegenwerpelijkheid aan derden.....................................................................................32
hf. 1: fundamentele rechten, contractvrijheid & gebondenheid........................................33
A. elkeen kan zijn fundamentele rechten uitoefenen via rechtshandelingen & andere
gedragingen.................................................................................................................. 33
B. fundamentele rechten worden in verticale en horizontale relaties beperkt in het licht
ve afweging v belangen & waarden...............................................................................34
C. ook de contractvrijheid & contractuele gebondenheid zijn aan beperkingen
onderworpen................................................................................................................. 35
hf. 2 contractvrijheid......................................................................................................... 36
A. basisbeginsel, fundamenteel recht & functies...........................................................36
B. 2 facetten.................................................................................................................. 38
1. materiële contractvrijheid.......................................................................................38
2. formele contractvrijheid......................................................................................... 39
hf. 3 contractuele gebondenheid......................................................................................39
hf. 4 mechanismen ter beperking van de contractvrijheid & contractuele gebondenheid 40
A. openbare orde & rechtsregels v dwingend recht.......................................................40
1. invulling v openbare orde.......................................................................................42
2. functie v openbare orde......................................................................................... 42
3. onderscheid met regels v dwingend recht..............................................................43
B. fundamentele rechten............................................................................................... 43
C. verbod v rechtsmisbruik............................................................................................ 45
1. grondslag, toepassingsgebied & inhoud.................................................................45
2. sanctie voor het handelen in strijd met verbod v rechtsmisbruik of objectieve
goede trouw............................................................................................................... 48
3. contractualisering................................................................................................... 49
D. fraus omnia corrumpit............................................................................................... 49
1. grondslag & aard.................................................................................................... 49
2. toepassingsvereisten.............................................................................................. 50
3. rechtsgevolgen....................................................................................................... 51
4. toepassingsgebied.................................................................................................. 51
5. onderscheid met subjectieve goede trouw.............................................................51
E. verbod v wetsontuidiking........................................................................................... 52
1. begrip..................................................................................................................... 52
2. grondslag................................................................................................................ 53
3. toepassingsvereisten.............................................................................................. 53
2
, 4. rechtsgevolgen....................................................................................................... 54
5. onderscheid met rechtsmisbruik & veinzing...........................................................54
F. buitencontractuele aansprakelijkheid........................................................................54
hf 1. onderhandelingen..................................................................................................... 57
A. onderhandelingsvrijheid............................................................................................ 57
B. precontractuele aansprakelijkheid.............................................................................59
1. partijen mogen de onderhandelingen niet foutiek afbreken & mogen evenmin
onrechtmatig weigeren om te contracteren...............................................................59
2. partijen moeten informatieplichten nakomen.........................................................63
3. partij mag geen misbruik maken van kwetsbare positie v wederpartij & mag zich
evenmin agressief of met geweld gedragen tav wederpartij......................................70
C. afspraken tijdens onderhandelingen..........................................................................70
1. uiteenlopende, al dan niet bindende afspraken......................................................70
2. voorcontracten....................................................................................................... 71
3. raam-/ kaderovereenkomsten.................................................................................75
hf. 2 totstandkoming......................................................................................................... 75
A. consensualisme & formaliteiten................................................................................75
1. consensualisme & uitzonderingen..........................................................................75
2. formaliteiten: uiteenlopende functies.....................................................................76
B. wilsovereenstemming................................................................................................ 79
1. wilsovereenstemming: samentreffen v wilsuitingen v partijen...............................79
2. wilsovereenstemming via aanbod & aanvaarding..................................................79
3. aanbod & aanvaarding bij via elektronische weg gesloten overeenkomsten..........86
4. totstandkoming v meerpartijenovereenkomst........................................................86
C. bedoeling om zich juridisch te verbinden of andere rechtsgevolgen te creëren........86
D. wilsautonomie: een te relativeren & te corrigeren beginsel......................................87
1. relativering v wilsautonomie...................................................................................88
2. correctie op wilsleer............................................................................................... 89
E. algemene voorwaarden (standaardbedingen) & toetredingscontracten....................91
1. vereisten voor toepasselijkheid v algemene voorwaarden.....................................92
2. battle of the forms of tegenstrijdige algemene voorwaarden.................................93
3. interpretatie v algemene voorwaarden...................................................................95
4. geldigheidsbeperkingen & rechtsmisbruik..............................................................96
hf. 3 geldigheid(sgebreken).............................................................................................. 99
A. gebrek in wil ve partij.............................................................................................. 100
1. bewustzijnsverlies................................................................................................ 100
2. wilsgebreken........................................................................................................ 101
B. gebrek aan rechts- of handelingsbekwaamheid......................................................109
1. rechtsbekwaamheid............................................................................................. 110
3
, 2. handelingsbekwaamheid......................................................................................110
C. onbestaand, onmogelijk, ongeoorloofd of onbepaalbaar voorwerp.........................111
1. begrip................................................................................................................... 111
2. onmogelijk voorwerp............................................................................................ 113
3. buiten de handel & ongeoorloofd.........................................................................114
4. onbepaalbaar voorwerp........................................................................................116
5. toekomstige goederen niet uitgesloten................................................................117
D. onbestaande, valse of ongeoorloofde oorzaak........................................................117
1. begrip................................................................................................................... 117
2. 3 probleemsituaites: geen, valse of ongeoorloofde oorzaak.................................119
3. oorzaak als begrip rechtsvergelijkend onder druk, maar behouden in nieuwe recht
................................................................................................................................. 123
4. abstracte verbintenissen......................................................................................123
E. benadeling............................................................................................................... 125
1. in beginsel geen controle op gelijkwaardigheid v prestaties.................................125
2. wettelijke uitzonderingen inzake benadeling........................................................125
F. strijdigheid met openbare orde of rechtsregel v dwingend recht.............................126
1. benadering v hvC: toetsing v ongeoorloofdheod exclusief doorheen voorwerp- &
oorzaakvereisten...................................................................................................... 127
2. kritiek op exclusieve toetsing v (on)geoorloofdheid doorheen voorwerp- &
oorzaakvereisten...................................................................................................... 127
3. alternatieve (gevolg)benadering..........................................................................127
4. 3 typesituaties waarin overeenkomst of gedeelte ervan ongeoorloofd is.............128
hf. 4. sancties voor geldigheidsgebreken: nietigverklaring & verval...............................134
A. nietigverklaring en restitutie...................................................................................134
3. toepassingsvereisten ve vernietiging...................................................................135
4. reikwijdte van nietigverklaring: volledig of gedeeltelijke vernietiging..................145
5. gevolgen v nietigverklaring..................................................................................148
6. contractualisering v vernietigingssanctie.............................................................154
7. andere verwante rechtsfiguren.............................................................................154
B. verval (caducité)...................................................................................................... 155
1. oud recht: alleen aanvaarding v verval wegens het verdwijnen v voorwerp.........155
2. nieuw recht: wettelijke regeling voor verval ve verbintenis wegens verdwijnen v
voorwerp ervan........................................................................................................ 157
3. impact v verval ve verbintenis op overeenkomst.................................................159
hf. 5. contracteren via vertegenwoordiging....................................................................160
A. soorten: onmiddellijke vs. middellijke vertegenwoordiging.....................................161
B. vertegenwoordigingsbevoegdheid...........................................................................162
C. gevolgen v vertegenwoordiging..............................................................................162
4
, 1. onmiddellijke of rechtstreekse vertegenwoordiging.............................................162
2. middellijke of onrechtstreekse vertegenwoordiging.............................................164
3. gehoudendheid of aansprakelijkheid vd vertegenwoordiger bij onmiddellijke
vertegenwoordiging.................................................................................................. 164
D. schijnvertegenwoordiging.......................................................................................165
E. gemeenrechtelijke regel inzake belangenconflicten................................................166
1. eerste luik: verbod voor vertegenwoordiger om als wederpartij v
vertegenwoordigde op te treden..............................................................................167
2. tweede luik: verbod voor vertegenwoordiger om op te treden in geval ve
belangenconflict....................................................................................................... 167
3. sanctie: relatieve nietigheid, tenzij vertegenwoordigde heeft ingestemd.............167
hf 1. tav contractpartijen................................................................................................ 168
A. verbindende kracht................................................................................................. 168
B. verbintenissen & niet-verbintenisrechtelijke afspraken...........................................169
C. interpretatie............................................................................................................ 170
1. begrip................................................................................................................... 170
2. interpretatieregels................................................................................................ 171
3. interpretatievrijheid v rechter...............................................................................176
D. kwalificatie.............................................................................................................. 179
1. begrip & verhouding met interpretatie.................................................................179
2. herkwalificatie door rechter..................................................................................180
3. kwalificatie bij gemengde contracten...................................................................180
E. aanvulling................................................................................................................ 181
1. aanvulling ogv wet, gebruiken & (objectieve) goede trouw..................................182
2. contractualisering v aanvulling.............................................................................185
F. matigende of beperkende werking v goede trouw...................................................186
G. obligatoire gevolgen................................................................................................ 186
1. al dan niet persoonsgebonden verbintenissen.....................................................186
2. opeisbaarheid: opschortende voorwaarde & termijn............................................188
3. duur v contractuele verbintenissen......................................................................199
4. wederzijdse of minnelijke beëindiging..................................................................204
5. eenzijdige opzegging............................................................................................ 204
6. ontbindende voorwaarde......................................................................................206
H. goederenrechtelijke gevolgen.................................................................................209
1. consensueel & monistisch stelsel.........................................................................209
2. causaal stelsel v overdracht.................................................................................210
hf. 2. tav derden............................................................................................................. 210
A. partij vs derde......................................................................................................... 210
B. relativiteit & uitzonderingen....................................................................................212
5
, 1. relativiteit v overeenkomst...................................................................................212
2. uitzonderingen...................................................................................................... 213
C. tegenwerpelijkheid & uitzonderingen......................................................................228
1. tegenwerpelijkheid............................................................................................... 228
2. uitzonderingen...................................................................................................... 233
Hf. 1. toerekenbare niet-nakoming/ wanprestatie...........................................................239
A. contractuele tekortkoming v SA..............................................................................239
1. wanprestatie veronderstelt toerekenbare niet-nakoming v opeisbare contractuele
verbintenis................................................................................................................ 240
2. ifv aard v verbintenis............................................................................................ 241
3. types & gradaties v tekortkomingen.....................................................................243
B. fouten v hulppersonen............................................................................................. 246
1. contractuele gebondenheid voor wanprestaties v hulppersoon............................247
2. rechtstreekse buitencontractuele aansprakelijkheid v hulppersoon.....................247
C. wanprestatie ingevolge het gebruik v gebrekkige voorwerpen...............................247
hF. 2. verzuim & ingebrekestelling..................................................................................247
A. verzuim................................................................................................................... 247
B. ingebrekestelling..................................................................................................... 248
1. algemeen rechtsbeginsel: voorafgaande vereiste voor toepassing v sanctie wegens
wanprestatie............................................................................................................. 248
2. ingebrekestelling ad futurum................................................................................248
3. inhoud, vorm & bewijs v ingebrekestelling...........................................................249
4. uitzonderingen op vereiste v ingebrekestelling....................................................249
5. gevolgen v ingebrekestelling................................................................................250
hf. 3. sancties wegens wanprestatie...............................................................................251
A. vooraf: keuze & cumul v sancties & afdwingbaarheid v contractuele verbintenissen
.................................................................................................................................... 251
1. keuze & cumul v sancties.....................................................................................251
2. afdwingbaarheid v contractuele verbintenissen...................................................251
B. uitvoering in natura................................................................................................. 252
1. uitvoering in natura door sa.................................................................................252
2.2e sanctie: uitvoering in natura door derde/ door SE zelf: vervanging v SA...........257
3. contractuele regeling v uitvoering in natura.........................................................259
C. schadeherstel: herstel in natura of schadevergoeding............................................259
1. basisregel & begrip............................................................................................... 259
2. toepassingsvereisten v schadeherstel..................................................................260
3. wijze v schadeherstel: in natura of geldelijk.........................................................262
4. schadebeperkingsplicht & preventie v schade......................................................267
5. contractuele invulling v schadeherstel: schadebedingen......................................268
6
, 6. exoneratie- of bevrijdingsbedingen......................................................................270
7. vrijwaringsbedingen............................................................................................. 272
D. prijsvermindering.................................................................................................... 273
1. vooraf: in oud recht was prijsvermindering geen algemene autonome sanctie voor
wanprestaties........................................................................................................... 273
2. invoering v autonome prijsverminderingssanctie in nieuw recht..........................273
3. contractuele regeling: prijsverminderingsclausule...............................................273
E. opschortingsrecht (exceptie v niet-nakoming = enac).............................................273
1. toepassingsvereisten v enac................................................................................274
2. gevolgen v enac................................................................................................... 275
3. contractuele regeling v enac................................................................................275
anticipatory breach.................................................................................................. 276
F. retentierecht............................................................................................................ 276
1. toepassingsvereisten v retentierecht...................................................................276
2. gevolgen v retentierecht......................................................................................277
3. contractuele regeling v retentierecht...................................................................277
G. ontbinding wegens wanprestatie & restitutie..........................................................277
1. toepassingsvereisten v ontbinding.......................................................................277
2. reikwijdte & gevolgen v ontbinding......................................................................278
3. contractuele invulling v ontbindingssanctie: ontbindingsclausule........................279
H. zijdelingse vordering............................................................................................... 280
hf. 4. samenlopende buitencontractuele aansprakelijkheid met doorwerking v
contractuele verweermiddelen bij contractuele schade..................................................282
A. samenloop tss contractuele & buitencontractuele aansprakelijkheid: vraagstuk,
belang & benaderingen............................................................................................... 282
B. samenloopverbod.................................................................................................... 282
uitzondering samenloopverbod................................................................................283
quasi-immuniteit v hulppersoon...............................................................................283
afschaffing samenloopverbod...................................................................................284
C. aansprakelijkheid voor andermans daad.................................................................284
hf. 1. overmacht............................................................................................................. 285
A. belang, begrip & grondslag.....................................................................................285
B. toepassingsvereisten v overmacht..........................................................................285
1. 1e vereiste: omstandigheid gewijzigd nadat overeenkomst is gesloten................286
2. 2e vereiste: onmogelijke uitvoering in natura v verbintenis..................................286
3. 3e vereiste: niet-toerekenbare gebeurtenis..........................................................286
4. geen overmacht bij voorafgaande ingebrekestelling............................................287
C. gevolgen v overmacht............................................................................................. 287
1. opschorting bij tijdelijke overmacht......................................................................287
7
, 2. uitdoving bij def. overmacht.................................................................................287
D. overmachtsclausules............................................................................................... 289
hf. 2. imprevisie.............................................................................................................. 290
A. begrip & grondslag.................................................................................................. 290
B. toepassingsvereisten v imprevisieregel...................................................................290
1. 1e vereiste: wijziging doet zich voor na sluiten v contract....................................290
2. 2e vereiste: wijziging maakt uitvoering v contract zo buitensporig lastig dat
uitvoering ervan rdelijkerwijze niet kan worden verlangd........................................291
3. 3e vereiste: wijziging was onvoorzienbaar bij contractsluiting..............................291
4. 4e vereiste: wijziging is ontoerekenbaar aan sa....................................................291
5. 5e vereiste: sa heeft dit risico niet voor zijn rekening genomen............................291
6. 6e vereiste: noch wet, noch contract sluiten die mogelijkheid uit.........................291
C. gevolgen v imprevisieregel......................................................................................291
1. stap 1. heronderhandelingsverzoek v SA..............................................................291
2. Stap 2. rechterlijke beslissing tt aanpassing of beëindiging v contract.................291
D. hardship- of imprevisieclausule...............................................................................291
deel I. verbintenis, situering & bronnen v verbintenissenrecht.......................................292
A. verbintenis: begrip & indeling..................................................................................292
B. SITUERING VAN HET VERBINTENISSENRECHT..........................................................296
Deel II. buitencontractuele aansprakelijkheid.................................................................299
deel III. bescherming v rechtmatig vertrouwen...............................................................300
DEEL 4. EENZIJDIGE BELOFTE OF WILSUITING................................................................301
DEEL 5. ONVERSCHULDIGDE BETALING..........................................................................302
DEEL 6. ONGERECHTVAARDIGDE VERRIJKING.................................................................303
DEEL 7. ZAAKWAARNEMING............................................................................................ 304
DEEL 8. RECHTSREGELS VERBONDEN AAN VERBINTENISSEN.........................................305
A. PLURALITEIT VAN SCHULDENAREN..........................................................................305
1. Deelbare verbintenissen (basisregel):.................................................................306
2. Hoofdelijkheid:...................................................................................................... 306
3. Ondeelbare verbintenissen:..................................................................................307
4. in solidum verbintenissen:....................................................................................308
Gevolgen: extern en interne verhouding.....................................................................308
Externe verhouding: wat kan de schuldeiser van de schuldenaren vorderen?.........308
Interne verhouding: hoe verdelen de schuldenaren onderling de schuld?................312
A. PLURALITEIT VAN VOORWERPEN.............................................................................315
B. OVERDRACHT VAN VERBINTENISSEN EN DELEGATIE...............................................316
1. Actieve zijde:........................................................................................................ 316
2. De passieve zijde van een verbintenis (schuld) kan worden overgedragen via....321
8
, A. UITDOVING VAN DE VERBINTENIS OF VAN DE RECHTSVORDERING......................324
B. BEWIJS.................................................................................................................. 332
INLEIDING
HOOFDSTUK 1. CONTRACTBEGRIP & ALGEMEEN CONTRACTENRECHT IN
PERSPECTIEF
A. CONTRACTBEGRIP
1.1 WAT IS VERBINTENIS?
Contract = overeenkomst = wilsovereenstemming tss 2/ meer personen met
bedoeling rechtsgevolgen te doen ontstaan
: Art. 5.4 BW
Verbintenis (actieve zijde) = rechtsband (vinculum iuris) op grond waarvan SE ve
SA, indien nodig in rechte, de uitvoering ve prestatie mag
eisen
: Art. 5.1 BW
SE SA
Bv. koopcontract. Koper & verkoper. Uit koopcontract ontstaan verschillende
verbintenissen. Verbintenissen (= rechtsbanden) die ontstaan:
- Koper is SE & verkoper is SA die product moet leveren (= 1 verbintenis mbt
levering)
- Verkoper is SE & koper is SA die moet betalen (= 1 verbintenis mbt betaling
koopprijs)
Contract niet verwarren met verbintenissen die eruit ontstaan!
In rechte uitvoering v contractuele verbintenis afdwingen: gerechtelijke
uitspraak
MAAR na gerechtelijke uitspraak via gerechtsdeurwaarder
Verbintenis passieve zijde = verplichting vanuit SA-positie
Bv. koper heeft verbintenis (= verplichting) om aan verkoper koopprijs te
betalen.
Verbintenis staat tov persoonlijk recht v verkoper om koopprijs af te dwingen v
koper
+ tov persoonlijk recht v koper tt eigendomsoverdracht
SE heeft persoonlijk recht op SA
Persoonlijk recht ≠ zakelijk recht
Zakelijk recht: eigendom je hebt bepaald recht op dat goed
9
, = sterk recht + tegenwerpelijk aan
derden
Bv. A is eigenaar v stift. Dus band tss A en stift. MAAR niet rechtsband tss 2
personen zoals verbintenis.
Uitvoerbare titel = akte die je nodig hebt om tt uitvoering te gaan v bepaalde
verplichting
Bv. huwelijkscontract MOET voor ambtenaar burgerlijke stand (=
vormvereiste)
Bv. lening
Bv. ruil
Bv. erven erfovereenkomst voor iem overlijdt
Eenzijdig contract: ene is tot verbintenis gehouden & andere niet
niet betekenis v verbintenis van rechtsband
MAAR wel passieve betekenis: verplichting tav ander
Verbintenis: 2 betekenissen
- Rechtsband
- Verplichting
EXAMENVRAAG: Art. & weten welke betekenis woord ‘verbintenis’ in
context inhoudt
Bv. gsm aankopen. U koopt een goed. U bent koper & andere is verkoper. U bent
contractspartij (= abstracter). Er was koopprijs. Voor je de koopprijs ontving was
je SE en SA. Eigendom moet worden overgedragen
Bv. arbeidsovereenkomst: aparte reeks v regels arbeidsrecht combineren met
verbintenissenrecht
Bv. schenking = contract & overeenkomst tt niets schenking moet aanvaard
worden
= meerzijdige rechtshandeling
verbintenis tss schenker & ontvanger: rechtsband die gecreëerd wordt
tss partijen & ene kan prestatie eisen v
ander
: schenker heeft verbintenis (passieve zijde: verplichting) om eigendom
over te dragen aan ontvanger voor niks
Testament: eenzijdige rechtshandeling
Contract = overeenkomst = wilsovereenstemming tss 2/ meer personen met
bedoeling rechtsgevolgen te doen ontstaan
: Art. 5.4 BW
= abstracter dan contractueel document
Contractuele document = tastbaar & zintuigelijk waarneembaar
10
Inhoud
Inleiding
hoofdstuk 1. contractbegrip & algemeen contractenrecht in perspectief...........................9
A. contractbegrip............................................................................................................. 9
1.1 wat is verbintenis?.................................................................................................. 9
1.2 bronnen verbintenissenrecht................................................................................11
1.3 bronnen verbintenis.............................................................................................. 11
B. contract als individueel en maatschappelijk instrument............................................15
C. contract als bouwsteen voor privaatrechtelijk vermogensrecht................................15
D. algemeen vs. bijzonder contractenrecht, sectorale contractreguleringen en
contractmodellen........................................................................................................... 17
E. internationalisering, europeanisering, digitalisering, codificering, regionalisering &
constitutionalisering...................................................................................................... 18
hoofdstuk 2. nieuw verbintenissenrecht...........................................................................19
A. structuur.................................................................................................................... 19
B. aard........................................................................................................................... 21
C. doelstellingen en meerwaarde v boek 5 BW..............................................................21
1. symboliek van nieuw wetboek................................................................................21
2. codificatie & stabiliteit............................................................................................ 21
3. rechtszekerheid, grotere toegankelijkheid & flexibiliteit.........................................21
4. modernisering v begrippen & regels.......................................................................22
5. nieuw evenwicht, maar welk?.................................................................................22
6. grotere concurrentiekracht van Belgische ondernemingen, grotere
aantrekkingskracht voor belgische rechtskeuze, minder proecedures en minder nood
aan advies?................................................................................................................ 23
D. algemene interpretatiehulpmiddelen........................................................................23
E. werking in de tijd....................................................................................................... 24
1. inwerkingtreding en kernovergangsregel...............................................................24
2. eerste bijzondere overgangsregel: toekomstige gevolgen van oude
rechtshandeling/ feit................................................................................................... 24
3. tweede bijzondere overgangsregel: toekomstige rechtshandeling/ feit mbt
verbintenis uit oude rechtshandeling/ feit..................................................................25
4. relevantie van nieuw recht voor vragen betwist onder oud recht: anticipatieve
toepassing v nieuw recht of inspiratiebron?...............................................................25
leven v contract................................................................................................................ 26
1. precontractuele fase.................................................................................................. 26
2. contractuele fase....................................................................................................... 29
1
, fase v verrichten v verbintenissen..............................................................................30
3. postcontractuele fase................................................................................................ 31
derdenwerking v contract................................................................................................. 31
onderscheid contractpartijen vs derden........................................................................31
tegenwerpelijkheid aan derden.....................................................................................32
hf. 1: fundamentele rechten, contractvrijheid & gebondenheid........................................33
A. elkeen kan zijn fundamentele rechten uitoefenen via rechtshandelingen & andere
gedragingen.................................................................................................................. 33
B. fundamentele rechten worden in verticale en horizontale relaties beperkt in het licht
ve afweging v belangen & waarden...............................................................................34
C. ook de contractvrijheid & contractuele gebondenheid zijn aan beperkingen
onderworpen................................................................................................................. 35
hf. 2 contractvrijheid......................................................................................................... 36
A. basisbeginsel, fundamenteel recht & functies...........................................................36
B. 2 facetten.................................................................................................................. 38
1. materiële contractvrijheid.......................................................................................38
2. formele contractvrijheid......................................................................................... 39
hf. 3 contractuele gebondenheid......................................................................................39
hf. 4 mechanismen ter beperking van de contractvrijheid & contractuele gebondenheid 40
A. openbare orde & rechtsregels v dwingend recht.......................................................40
1. invulling v openbare orde.......................................................................................42
2. functie v openbare orde......................................................................................... 42
3. onderscheid met regels v dwingend recht..............................................................43
B. fundamentele rechten............................................................................................... 43
C. verbod v rechtsmisbruik............................................................................................ 45
1. grondslag, toepassingsgebied & inhoud.................................................................45
2. sanctie voor het handelen in strijd met verbod v rechtsmisbruik of objectieve
goede trouw............................................................................................................... 48
3. contractualisering................................................................................................... 49
D. fraus omnia corrumpit............................................................................................... 49
1. grondslag & aard.................................................................................................... 49
2. toepassingsvereisten.............................................................................................. 50
3. rechtsgevolgen....................................................................................................... 51
4. toepassingsgebied.................................................................................................. 51
5. onderscheid met subjectieve goede trouw.............................................................51
E. verbod v wetsontuidiking........................................................................................... 52
1. begrip..................................................................................................................... 52
2. grondslag................................................................................................................ 53
3. toepassingsvereisten.............................................................................................. 53
2
, 4. rechtsgevolgen....................................................................................................... 54
5. onderscheid met rechtsmisbruik & veinzing...........................................................54
F. buitencontractuele aansprakelijkheid........................................................................54
hf 1. onderhandelingen..................................................................................................... 57
A. onderhandelingsvrijheid............................................................................................ 57
B. precontractuele aansprakelijkheid.............................................................................59
1. partijen mogen de onderhandelingen niet foutiek afbreken & mogen evenmin
onrechtmatig weigeren om te contracteren...............................................................59
2. partijen moeten informatieplichten nakomen.........................................................63
3. partij mag geen misbruik maken van kwetsbare positie v wederpartij & mag zich
evenmin agressief of met geweld gedragen tav wederpartij......................................70
C. afspraken tijdens onderhandelingen..........................................................................70
1. uiteenlopende, al dan niet bindende afspraken......................................................70
2. voorcontracten....................................................................................................... 71
3. raam-/ kaderovereenkomsten.................................................................................75
hf. 2 totstandkoming......................................................................................................... 75
A. consensualisme & formaliteiten................................................................................75
1. consensualisme & uitzonderingen..........................................................................75
2. formaliteiten: uiteenlopende functies.....................................................................76
B. wilsovereenstemming................................................................................................ 79
1. wilsovereenstemming: samentreffen v wilsuitingen v partijen...............................79
2. wilsovereenstemming via aanbod & aanvaarding..................................................79
3. aanbod & aanvaarding bij via elektronische weg gesloten overeenkomsten..........86
4. totstandkoming v meerpartijenovereenkomst........................................................86
C. bedoeling om zich juridisch te verbinden of andere rechtsgevolgen te creëren........86
D. wilsautonomie: een te relativeren & te corrigeren beginsel......................................87
1. relativering v wilsautonomie...................................................................................88
2. correctie op wilsleer............................................................................................... 89
E. algemene voorwaarden (standaardbedingen) & toetredingscontracten....................91
1. vereisten voor toepasselijkheid v algemene voorwaarden.....................................92
2. battle of the forms of tegenstrijdige algemene voorwaarden.................................93
3. interpretatie v algemene voorwaarden...................................................................95
4. geldigheidsbeperkingen & rechtsmisbruik..............................................................96
hf. 3 geldigheid(sgebreken).............................................................................................. 99
A. gebrek in wil ve partij.............................................................................................. 100
1. bewustzijnsverlies................................................................................................ 100
2. wilsgebreken........................................................................................................ 101
B. gebrek aan rechts- of handelingsbekwaamheid......................................................109
1. rechtsbekwaamheid............................................................................................. 110
3
, 2. handelingsbekwaamheid......................................................................................110
C. onbestaand, onmogelijk, ongeoorloofd of onbepaalbaar voorwerp.........................111
1. begrip................................................................................................................... 111
2. onmogelijk voorwerp............................................................................................ 113
3. buiten de handel & ongeoorloofd.........................................................................114
4. onbepaalbaar voorwerp........................................................................................116
5. toekomstige goederen niet uitgesloten................................................................117
D. onbestaande, valse of ongeoorloofde oorzaak........................................................117
1. begrip................................................................................................................... 117
2. 3 probleemsituaites: geen, valse of ongeoorloofde oorzaak.................................119
3. oorzaak als begrip rechtsvergelijkend onder druk, maar behouden in nieuwe recht
................................................................................................................................. 123
4. abstracte verbintenissen......................................................................................123
E. benadeling............................................................................................................... 125
1. in beginsel geen controle op gelijkwaardigheid v prestaties.................................125
2. wettelijke uitzonderingen inzake benadeling........................................................125
F. strijdigheid met openbare orde of rechtsregel v dwingend recht.............................126
1. benadering v hvC: toetsing v ongeoorloofdheod exclusief doorheen voorwerp- &
oorzaakvereisten...................................................................................................... 127
2. kritiek op exclusieve toetsing v (on)geoorloofdheid doorheen voorwerp- &
oorzaakvereisten...................................................................................................... 127
3. alternatieve (gevolg)benadering..........................................................................127
4. 3 typesituaties waarin overeenkomst of gedeelte ervan ongeoorloofd is.............128
hf. 4. sancties voor geldigheidsgebreken: nietigverklaring & verval...............................134
A. nietigverklaring en restitutie...................................................................................134
3. toepassingsvereisten ve vernietiging...................................................................135
4. reikwijdte van nietigverklaring: volledig of gedeeltelijke vernietiging..................145
5. gevolgen v nietigverklaring..................................................................................148
6. contractualisering v vernietigingssanctie.............................................................154
7. andere verwante rechtsfiguren.............................................................................154
B. verval (caducité)...................................................................................................... 155
1. oud recht: alleen aanvaarding v verval wegens het verdwijnen v voorwerp.........155
2. nieuw recht: wettelijke regeling voor verval ve verbintenis wegens verdwijnen v
voorwerp ervan........................................................................................................ 157
3. impact v verval ve verbintenis op overeenkomst.................................................159
hf. 5. contracteren via vertegenwoordiging....................................................................160
A. soorten: onmiddellijke vs. middellijke vertegenwoordiging.....................................161
B. vertegenwoordigingsbevoegdheid...........................................................................162
C. gevolgen v vertegenwoordiging..............................................................................162
4
, 1. onmiddellijke of rechtstreekse vertegenwoordiging.............................................162
2. middellijke of onrechtstreekse vertegenwoordiging.............................................164
3. gehoudendheid of aansprakelijkheid vd vertegenwoordiger bij onmiddellijke
vertegenwoordiging.................................................................................................. 164
D. schijnvertegenwoordiging.......................................................................................165
E. gemeenrechtelijke regel inzake belangenconflicten................................................166
1. eerste luik: verbod voor vertegenwoordiger om als wederpartij v
vertegenwoordigde op te treden..............................................................................167
2. tweede luik: verbod voor vertegenwoordiger om op te treden in geval ve
belangenconflict....................................................................................................... 167
3. sanctie: relatieve nietigheid, tenzij vertegenwoordigde heeft ingestemd.............167
hf 1. tav contractpartijen................................................................................................ 168
A. verbindende kracht................................................................................................. 168
B. verbintenissen & niet-verbintenisrechtelijke afspraken...........................................169
C. interpretatie............................................................................................................ 170
1. begrip................................................................................................................... 170
2. interpretatieregels................................................................................................ 171
3. interpretatievrijheid v rechter...............................................................................176
D. kwalificatie.............................................................................................................. 179
1. begrip & verhouding met interpretatie.................................................................179
2. herkwalificatie door rechter..................................................................................180
3. kwalificatie bij gemengde contracten...................................................................180
E. aanvulling................................................................................................................ 181
1. aanvulling ogv wet, gebruiken & (objectieve) goede trouw..................................182
2. contractualisering v aanvulling.............................................................................185
F. matigende of beperkende werking v goede trouw...................................................186
G. obligatoire gevolgen................................................................................................ 186
1. al dan niet persoonsgebonden verbintenissen.....................................................186
2. opeisbaarheid: opschortende voorwaarde & termijn............................................188
3. duur v contractuele verbintenissen......................................................................199
4. wederzijdse of minnelijke beëindiging..................................................................204
5. eenzijdige opzegging............................................................................................ 204
6. ontbindende voorwaarde......................................................................................206
H. goederenrechtelijke gevolgen.................................................................................209
1. consensueel & monistisch stelsel.........................................................................209
2. causaal stelsel v overdracht.................................................................................210
hf. 2. tav derden............................................................................................................. 210
A. partij vs derde......................................................................................................... 210
B. relativiteit & uitzonderingen....................................................................................212
5
, 1. relativiteit v overeenkomst...................................................................................212
2. uitzonderingen...................................................................................................... 213
C. tegenwerpelijkheid & uitzonderingen......................................................................228
1. tegenwerpelijkheid............................................................................................... 228
2. uitzonderingen...................................................................................................... 233
Hf. 1. toerekenbare niet-nakoming/ wanprestatie...........................................................239
A. contractuele tekortkoming v SA..............................................................................239
1. wanprestatie veronderstelt toerekenbare niet-nakoming v opeisbare contractuele
verbintenis................................................................................................................ 240
2. ifv aard v verbintenis............................................................................................ 241
3. types & gradaties v tekortkomingen.....................................................................243
B. fouten v hulppersonen............................................................................................. 246
1. contractuele gebondenheid voor wanprestaties v hulppersoon............................247
2. rechtstreekse buitencontractuele aansprakelijkheid v hulppersoon.....................247
C. wanprestatie ingevolge het gebruik v gebrekkige voorwerpen...............................247
hF. 2. verzuim & ingebrekestelling..................................................................................247
A. verzuim................................................................................................................... 247
B. ingebrekestelling..................................................................................................... 248
1. algemeen rechtsbeginsel: voorafgaande vereiste voor toepassing v sanctie wegens
wanprestatie............................................................................................................. 248
2. ingebrekestelling ad futurum................................................................................248
3. inhoud, vorm & bewijs v ingebrekestelling...........................................................249
4. uitzonderingen op vereiste v ingebrekestelling....................................................249
5. gevolgen v ingebrekestelling................................................................................250
hf. 3. sancties wegens wanprestatie...............................................................................251
A. vooraf: keuze & cumul v sancties & afdwingbaarheid v contractuele verbintenissen
.................................................................................................................................... 251
1. keuze & cumul v sancties.....................................................................................251
2. afdwingbaarheid v contractuele verbintenissen...................................................251
B. uitvoering in natura................................................................................................. 252
1. uitvoering in natura door sa.................................................................................252
2.2e sanctie: uitvoering in natura door derde/ door SE zelf: vervanging v SA...........257
3. contractuele regeling v uitvoering in natura.........................................................259
C. schadeherstel: herstel in natura of schadevergoeding............................................259
1. basisregel & begrip............................................................................................... 259
2. toepassingsvereisten v schadeherstel..................................................................260
3. wijze v schadeherstel: in natura of geldelijk.........................................................262
4. schadebeperkingsplicht & preventie v schade......................................................267
5. contractuele invulling v schadeherstel: schadebedingen......................................268
6
, 6. exoneratie- of bevrijdingsbedingen......................................................................270
7. vrijwaringsbedingen............................................................................................. 272
D. prijsvermindering.................................................................................................... 273
1. vooraf: in oud recht was prijsvermindering geen algemene autonome sanctie voor
wanprestaties........................................................................................................... 273
2. invoering v autonome prijsverminderingssanctie in nieuw recht..........................273
3. contractuele regeling: prijsverminderingsclausule...............................................273
E. opschortingsrecht (exceptie v niet-nakoming = enac).............................................273
1. toepassingsvereisten v enac................................................................................274
2. gevolgen v enac................................................................................................... 275
3. contractuele regeling v enac................................................................................275
anticipatory breach.................................................................................................. 276
F. retentierecht............................................................................................................ 276
1. toepassingsvereisten v retentierecht...................................................................276
2. gevolgen v retentierecht......................................................................................277
3. contractuele regeling v retentierecht...................................................................277
G. ontbinding wegens wanprestatie & restitutie..........................................................277
1. toepassingsvereisten v ontbinding.......................................................................277
2. reikwijdte & gevolgen v ontbinding......................................................................278
3. contractuele invulling v ontbindingssanctie: ontbindingsclausule........................279
H. zijdelingse vordering............................................................................................... 280
hf. 4. samenlopende buitencontractuele aansprakelijkheid met doorwerking v
contractuele verweermiddelen bij contractuele schade..................................................282
A. samenloop tss contractuele & buitencontractuele aansprakelijkheid: vraagstuk,
belang & benaderingen............................................................................................... 282
B. samenloopverbod.................................................................................................... 282
uitzondering samenloopverbod................................................................................283
quasi-immuniteit v hulppersoon...............................................................................283
afschaffing samenloopverbod...................................................................................284
C. aansprakelijkheid voor andermans daad.................................................................284
hf. 1. overmacht............................................................................................................. 285
A. belang, begrip & grondslag.....................................................................................285
B. toepassingsvereisten v overmacht..........................................................................285
1. 1e vereiste: omstandigheid gewijzigd nadat overeenkomst is gesloten................286
2. 2e vereiste: onmogelijke uitvoering in natura v verbintenis..................................286
3. 3e vereiste: niet-toerekenbare gebeurtenis..........................................................286
4. geen overmacht bij voorafgaande ingebrekestelling............................................287
C. gevolgen v overmacht............................................................................................. 287
1. opschorting bij tijdelijke overmacht......................................................................287
7
, 2. uitdoving bij def. overmacht.................................................................................287
D. overmachtsclausules............................................................................................... 289
hf. 2. imprevisie.............................................................................................................. 290
A. begrip & grondslag.................................................................................................. 290
B. toepassingsvereisten v imprevisieregel...................................................................290
1. 1e vereiste: wijziging doet zich voor na sluiten v contract....................................290
2. 2e vereiste: wijziging maakt uitvoering v contract zo buitensporig lastig dat
uitvoering ervan rdelijkerwijze niet kan worden verlangd........................................291
3. 3e vereiste: wijziging was onvoorzienbaar bij contractsluiting..............................291
4. 4e vereiste: wijziging is ontoerekenbaar aan sa....................................................291
5. 5e vereiste: sa heeft dit risico niet voor zijn rekening genomen............................291
6. 6e vereiste: noch wet, noch contract sluiten die mogelijkheid uit.........................291
C. gevolgen v imprevisieregel......................................................................................291
1. stap 1. heronderhandelingsverzoek v SA..............................................................291
2. Stap 2. rechterlijke beslissing tt aanpassing of beëindiging v contract.................291
D. hardship- of imprevisieclausule...............................................................................291
deel I. verbintenis, situering & bronnen v verbintenissenrecht.......................................292
A. verbintenis: begrip & indeling..................................................................................292
B. SITUERING VAN HET VERBINTENISSENRECHT..........................................................296
Deel II. buitencontractuele aansprakelijkheid.................................................................299
deel III. bescherming v rechtmatig vertrouwen...............................................................300
DEEL 4. EENZIJDIGE BELOFTE OF WILSUITING................................................................301
DEEL 5. ONVERSCHULDIGDE BETALING..........................................................................302
DEEL 6. ONGERECHTVAARDIGDE VERRIJKING.................................................................303
DEEL 7. ZAAKWAARNEMING............................................................................................ 304
DEEL 8. RECHTSREGELS VERBONDEN AAN VERBINTENISSEN.........................................305
A. PLURALITEIT VAN SCHULDENAREN..........................................................................305
1. Deelbare verbintenissen (basisregel):.................................................................306
2. Hoofdelijkheid:...................................................................................................... 306
3. Ondeelbare verbintenissen:..................................................................................307
4. in solidum verbintenissen:....................................................................................308
Gevolgen: extern en interne verhouding.....................................................................308
Externe verhouding: wat kan de schuldeiser van de schuldenaren vorderen?.........308
Interne verhouding: hoe verdelen de schuldenaren onderling de schuld?................312
A. PLURALITEIT VAN VOORWERPEN.............................................................................315
B. OVERDRACHT VAN VERBINTENISSEN EN DELEGATIE...............................................316
1. Actieve zijde:........................................................................................................ 316
2. De passieve zijde van een verbintenis (schuld) kan worden overgedragen via....321
8
, A. UITDOVING VAN DE VERBINTENIS OF VAN DE RECHTSVORDERING......................324
B. BEWIJS.................................................................................................................. 332
INLEIDING
HOOFDSTUK 1. CONTRACTBEGRIP & ALGEMEEN CONTRACTENRECHT IN
PERSPECTIEF
A. CONTRACTBEGRIP
1.1 WAT IS VERBINTENIS?
Contract = overeenkomst = wilsovereenstemming tss 2/ meer personen met
bedoeling rechtsgevolgen te doen ontstaan
: Art. 5.4 BW
Verbintenis (actieve zijde) = rechtsband (vinculum iuris) op grond waarvan SE ve
SA, indien nodig in rechte, de uitvoering ve prestatie mag
eisen
: Art. 5.1 BW
SE SA
Bv. koopcontract. Koper & verkoper. Uit koopcontract ontstaan verschillende
verbintenissen. Verbintenissen (= rechtsbanden) die ontstaan:
- Koper is SE & verkoper is SA die product moet leveren (= 1 verbintenis mbt
levering)
- Verkoper is SE & koper is SA die moet betalen (= 1 verbintenis mbt betaling
koopprijs)
Contract niet verwarren met verbintenissen die eruit ontstaan!
In rechte uitvoering v contractuele verbintenis afdwingen: gerechtelijke
uitspraak
MAAR na gerechtelijke uitspraak via gerechtsdeurwaarder
Verbintenis passieve zijde = verplichting vanuit SA-positie
Bv. koper heeft verbintenis (= verplichting) om aan verkoper koopprijs te
betalen.
Verbintenis staat tov persoonlijk recht v verkoper om koopprijs af te dwingen v
koper
+ tov persoonlijk recht v koper tt eigendomsoverdracht
SE heeft persoonlijk recht op SA
Persoonlijk recht ≠ zakelijk recht
Zakelijk recht: eigendom je hebt bepaald recht op dat goed
9
, = sterk recht + tegenwerpelijk aan
derden
Bv. A is eigenaar v stift. Dus band tss A en stift. MAAR niet rechtsband tss 2
personen zoals verbintenis.
Uitvoerbare titel = akte die je nodig hebt om tt uitvoering te gaan v bepaalde
verplichting
Bv. huwelijkscontract MOET voor ambtenaar burgerlijke stand (=
vormvereiste)
Bv. lening
Bv. ruil
Bv. erven erfovereenkomst voor iem overlijdt
Eenzijdig contract: ene is tot verbintenis gehouden & andere niet
niet betekenis v verbintenis van rechtsband
MAAR wel passieve betekenis: verplichting tav ander
Verbintenis: 2 betekenissen
- Rechtsband
- Verplichting
EXAMENVRAAG: Art. & weten welke betekenis woord ‘verbintenis’ in
context inhoudt
Bv. gsm aankopen. U koopt een goed. U bent koper & andere is verkoper. U bent
contractspartij (= abstracter). Er was koopprijs. Voor je de koopprijs ontving was
je SE en SA. Eigendom moet worden overgedragen
Bv. arbeidsovereenkomst: aparte reeks v regels arbeidsrecht combineren met
verbintenissenrecht
Bv. schenking = contract & overeenkomst tt niets schenking moet aanvaard
worden
= meerzijdige rechtshandeling
verbintenis tss schenker & ontvanger: rechtsband die gecreëerd wordt
tss partijen & ene kan prestatie eisen v
ander
: schenker heeft verbintenis (passieve zijde: verplichting) om eigendom
over te dragen aan ontvanger voor niks
Testament: eenzijdige rechtshandeling
Contract = overeenkomst = wilsovereenstemming tss 2/ meer personen met
bedoeling rechtsgevolgen te doen ontstaan
: Art. 5.4 BW
= abstracter dan contractueel document
Contractuele document = tastbaar & zintuigelijk waarneembaar
10
