Algemene Economie
Les 1: 23/09/2025
Hoofdstuk 1: Wat is economie? Object, doel en methode van de
economische wetenschap
1.1 Inleiding
Economische wetenschap
• Economische wetenschap geeft inzicht in de maatschappelijke organisatie vanuit een
specifieke invalshoek
o Bestudeert keuzeproblemen onder beperkingen en wat daarvan de individuele en
maatschappelijke gevolgen zijn
-> middelen zijn schaars (geld en tijd) en je wilt die schaarsheid aanwenden om
bepaalde doelen te bereiken
o Deze keuzes worden gemaakt door economische agenten (e.g., individuen
(consumenten), bedrijven, overheden)
• Doel is tweeledig:
o De wereld om ons heen beter te begrijpen
o Daardoor betere beslissingen te nemen in dagelijkse leven en in het beleid
-> leren uit het verleden
1.2 Het fundamentele economische probleem: veelvuldige behoeften versus
schaarse middelen
Behoeften versus schaarse middelen
• Veelvuldige behoeften (individueel en collectief)
-> altijd meer willen
• Schaarse middelen (geld en tijd)
➔ Kiezen
-> geen economische wetenschap nodig als geld en tijd geen schaarse
middelen waren. Iedereen kreeg dan wat die wil, maar nu is er schaarse
en daarom moeten we kiezen. Kiezen is de kern van de economische
wetenschap.
Economische wetenschap
• ‘… een sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het beheer van schaarse middelen’
(Scitovsky)
• Dit beheer van schaarse middelen omvat drie deelproblemen:
, o Allocatieprobleem: wat, hoeveel en hoe produceren?
o Distributieprobleem: voor wie produceren?
o Stabilisatieprobleem: nastreven van volledige aanwending van de middelen
-> we willen dat de economie efficiënt is. Er mag niets verloren gaan, er mag geen
verlies zijn
Micro- versus macro-economie
• Micro-economie bestudeert hoe individuele economische agenten beslissingen nemen
-> bedrijven en consumenten
o Heeft voornamelijk betrekking op het allocatie- en distributieprobleem
o E.g.: Doet een accijnsverhoging op tabak rokers minder roken?
• Macro-economie bestudeert het geaggregeerde niveau (i.e., de economie als geheel)
o Heeft voornamelijk betrekking op het stabilisatieprobleem
o E.g.: Wat is de impact van een renteverlaging op inflatie?
Opportuniteitskost
• Elke keuze heeft een schaduwkost: de opportuniteitskost
o De werkelijke (!) kost van een gemaakte keuze is de waarde van het beste
alternatief
-> werkelijke kostprijs is niet altijd zichtbaar
o Verschillend van boekhoudkundige/monetaire kosten
-> (wat je ziet op je bankrekening)
Bv: je koopt een huis en laat de benedenverdieping, dat vroeger een winkel was,
leegstaan. Boekhoudkundig veranderd dat niets aan je geld, je betaalt niets en je
krijgt ook niets. Maar stel je verhuurde de benedenverdieping, dan verdiende je
wel geld.
• Opportuniteitskost van universitaire studie?
-> studeren= niet gaan werken en ook geen loon verdienen
-> de opportuniteitskost van studeren is dus niet enkel inschrijvingsgeld, maar ook het
loon dat je misloopt
• Opportuniteitskost van laagbouw in het stadscentrum?
-> hoogbouw levert meer geld op (er wonen veel meer mensen die huur betalen)
1.3 Centrale planning versus het marktmechanisme
Economische systemen
• Drie dominante economische systemen:
o Centraal geleide economie
o Markteconomie
o Gemengde economie
Centraal geleide economie
, • Centraal orgaan (comité) bepaalt welke en hoeveel goederen er geproduceerd worden
-> allocatieprobleem wordt bepaalt door centraal comité
o Dit plan kan al dan niet consumentenvoorkeuren weerspiegelen
-> veel info nodig om alle voorkeuren ook nog eens te willen weten
o Vraagt veel planning en beschikbaarheid informatie
o E.g.: voormalige Oostbloklanden (Sovjet-Unie), Cuba, Noord-Korea
• Nadelen:
o Interne consistentie: diverse fasen in het productieproces moeten op elkaar
afgestemd worden
-> top down
o Inefficiëntie en gebrek aan competitie en flexibiliteit
-> geen marktwerking= geen concurrentie
-> individuelen agenten voeren gewoon uit wat er van bovenaf wordt bepaalt
-> te weinig prikkels om competitief te zijn en hierdoor gaat er veel economische
groei verloren
o Overmatige focus op kapitaalgoederen ten koste van consumptiegoederen
-> geen focus op consumentenvoorkeuren
Markteconomie
• Vrije prijsvorming staat centraal en brengt wensen vragers en aanbieders in
overeenstemming
-> Bottom up
-> geen centraal comité, individuen en bedrijven bepalen zelf
-> verschillende wensen zorgen ervoor dat de prijzen fluctueren. Er gaat een
evenwichtspunt zijn (via prijsmechanisme) waar vraag en aanbod aan elkaar gelijk zijn.
Dan is de markteconomie in evenwicht.
-> zeer efficiënt
• Prijsmechanisme heeft drie functies:
o Bevat informatie over de relatieve schaarste en het relatieve nut
-> info over productie en consumptie
-> als iets duur is, wil dit zeggen dat er schaarse producten nodig waren om dat
product te produceren. Veel mensen zijn bereid om die prijs te betalen en dat
geeft info over het nut.
o Geeft juiste signalen/prikkels aan producenten en consumenten
Bv: hoge prijs beïnvloedt gedragen van de consumenten
Bv: hoge prijs zorgt ervoor dat het aanbod toeneemt en dat meer bedrijven het
product gaan produceren (omdat het veel geld op levert)
o Bepaalt de primaire inkomensverdeling
• Gedecentraliseerd systeem dat als vanzelf voor een efficiënt evenwicht zorgt (cf. Adam
Smiths ‘onzichtbare hand’)
• Bv: VS
Markteconomie
• Deze efficiëntie wordt enkel bereikt in zeer specifieke en onrealistische
omstandigheden:
, -> op deze manier doet de overheid niets en is het enkel een nachtwakersstaat (leger en
veiligheid)
-> maar vaak faalt dit systeem en zal de overheid dus moeten ingrijpen
o Te sterke macht van bedrijven kan signaalfunctie verstoren (cf. Hoofdstuk 5)
o Goederen met positieve externe effecten (externaliteiten) worden te weinig
aangeboden terwijl goederen met negatieve externe effecten (externaliteiten) te
veel worden geproduceerd (cf. Hoofdstuk 6)
-> positieve externaliteiten: goed consumeren is goed voor mij en omgeving
-> kosten en baten zijn niet gelijk, ik betaal en andere profiteren mee van de
voordelen (en daar wordt ik niet voor terugbetaald)
Bv: vaccin: ik ben beschermt en mensen worden minder snel ziek omdat ik al
beschermt ben
-> negatieve externaliteiten: te veel doen omdat je de last die je anderen aandoet
niet mee in rekening brengt
Bv: filerijden: met de auto rijden draagt bij aan filevorming
Bv: roken op restaurant: buren hebben daar last van en worden daar niet voor
vergoed
o Primaire inkomensverdeling kan zeer ongelijk zijn (cf. Hoofdstuk 9)
Gemengde economie
• Marktmechanisme met overheidscorrectie
o Aanvullingen: e.g., herverdeling en financiering van collectieve goederen (bv:
onderwijs)
-> meer verdienen is ook meer belastingen betalen
o Bijsturingen om efficiëntie redenen of eerlijkheid redenen: e.g., anti-
kartelmaatregelen, maximumprijzen
-> anti-kartel: te veel markdominantie, dan kan de overheid bedrijven dwingen
om te splitsen of activiteiten te laten vallen
• Bv: EU, Nieuw-Zeeland
1.4 Methodologische aspecten van economische analyse
Methodologische aspecten
• Marginaal denken: afwegen marginale kosten versus marginale baten
-> kosten hoger dan baten= de handeling niet doen
-> marginaal= heel kleine verandering
• Positieve versus normatieve analyse: ‘zijn’ versus ‘moet zijn’
-> positief= dingen die zijn (beschrijven van dingen)
-> normatief= beschrijven hoe dingen zouden moeten zijn
• Statische versus dynamische analyse: ‘foto’ versus ‘film’
-> crossectie >< evolutie
• Deductieve versus inductieve methode: theoretische implicatie versus empirische
observatie
Les 1: 23/09/2025
Hoofdstuk 1: Wat is economie? Object, doel en methode van de
economische wetenschap
1.1 Inleiding
Economische wetenschap
• Economische wetenschap geeft inzicht in de maatschappelijke organisatie vanuit een
specifieke invalshoek
o Bestudeert keuzeproblemen onder beperkingen en wat daarvan de individuele en
maatschappelijke gevolgen zijn
-> middelen zijn schaars (geld en tijd) en je wilt die schaarsheid aanwenden om
bepaalde doelen te bereiken
o Deze keuzes worden gemaakt door economische agenten (e.g., individuen
(consumenten), bedrijven, overheden)
• Doel is tweeledig:
o De wereld om ons heen beter te begrijpen
o Daardoor betere beslissingen te nemen in dagelijkse leven en in het beleid
-> leren uit het verleden
1.2 Het fundamentele economische probleem: veelvuldige behoeften versus
schaarse middelen
Behoeften versus schaarse middelen
• Veelvuldige behoeften (individueel en collectief)
-> altijd meer willen
• Schaarse middelen (geld en tijd)
➔ Kiezen
-> geen economische wetenschap nodig als geld en tijd geen schaarse
middelen waren. Iedereen kreeg dan wat die wil, maar nu is er schaarse
en daarom moeten we kiezen. Kiezen is de kern van de economische
wetenschap.
Economische wetenschap
• ‘… een sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het beheer van schaarse middelen’
(Scitovsky)
• Dit beheer van schaarse middelen omvat drie deelproblemen:
, o Allocatieprobleem: wat, hoeveel en hoe produceren?
o Distributieprobleem: voor wie produceren?
o Stabilisatieprobleem: nastreven van volledige aanwending van de middelen
-> we willen dat de economie efficiënt is. Er mag niets verloren gaan, er mag geen
verlies zijn
Micro- versus macro-economie
• Micro-economie bestudeert hoe individuele economische agenten beslissingen nemen
-> bedrijven en consumenten
o Heeft voornamelijk betrekking op het allocatie- en distributieprobleem
o E.g.: Doet een accijnsverhoging op tabak rokers minder roken?
• Macro-economie bestudeert het geaggregeerde niveau (i.e., de economie als geheel)
o Heeft voornamelijk betrekking op het stabilisatieprobleem
o E.g.: Wat is de impact van een renteverlaging op inflatie?
Opportuniteitskost
• Elke keuze heeft een schaduwkost: de opportuniteitskost
o De werkelijke (!) kost van een gemaakte keuze is de waarde van het beste
alternatief
-> werkelijke kostprijs is niet altijd zichtbaar
o Verschillend van boekhoudkundige/monetaire kosten
-> (wat je ziet op je bankrekening)
Bv: je koopt een huis en laat de benedenverdieping, dat vroeger een winkel was,
leegstaan. Boekhoudkundig veranderd dat niets aan je geld, je betaalt niets en je
krijgt ook niets. Maar stel je verhuurde de benedenverdieping, dan verdiende je
wel geld.
• Opportuniteitskost van universitaire studie?
-> studeren= niet gaan werken en ook geen loon verdienen
-> de opportuniteitskost van studeren is dus niet enkel inschrijvingsgeld, maar ook het
loon dat je misloopt
• Opportuniteitskost van laagbouw in het stadscentrum?
-> hoogbouw levert meer geld op (er wonen veel meer mensen die huur betalen)
1.3 Centrale planning versus het marktmechanisme
Economische systemen
• Drie dominante economische systemen:
o Centraal geleide economie
o Markteconomie
o Gemengde economie
Centraal geleide economie
, • Centraal orgaan (comité) bepaalt welke en hoeveel goederen er geproduceerd worden
-> allocatieprobleem wordt bepaalt door centraal comité
o Dit plan kan al dan niet consumentenvoorkeuren weerspiegelen
-> veel info nodig om alle voorkeuren ook nog eens te willen weten
o Vraagt veel planning en beschikbaarheid informatie
o E.g.: voormalige Oostbloklanden (Sovjet-Unie), Cuba, Noord-Korea
• Nadelen:
o Interne consistentie: diverse fasen in het productieproces moeten op elkaar
afgestemd worden
-> top down
o Inefficiëntie en gebrek aan competitie en flexibiliteit
-> geen marktwerking= geen concurrentie
-> individuelen agenten voeren gewoon uit wat er van bovenaf wordt bepaalt
-> te weinig prikkels om competitief te zijn en hierdoor gaat er veel economische
groei verloren
o Overmatige focus op kapitaalgoederen ten koste van consumptiegoederen
-> geen focus op consumentenvoorkeuren
Markteconomie
• Vrije prijsvorming staat centraal en brengt wensen vragers en aanbieders in
overeenstemming
-> Bottom up
-> geen centraal comité, individuen en bedrijven bepalen zelf
-> verschillende wensen zorgen ervoor dat de prijzen fluctueren. Er gaat een
evenwichtspunt zijn (via prijsmechanisme) waar vraag en aanbod aan elkaar gelijk zijn.
Dan is de markteconomie in evenwicht.
-> zeer efficiënt
• Prijsmechanisme heeft drie functies:
o Bevat informatie over de relatieve schaarste en het relatieve nut
-> info over productie en consumptie
-> als iets duur is, wil dit zeggen dat er schaarse producten nodig waren om dat
product te produceren. Veel mensen zijn bereid om die prijs te betalen en dat
geeft info over het nut.
o Geeft juiste signalen/prikkels aan producenten en consumenten
Bv: hoge prijs beïnvloedt gedragen van de consumenten
Bv: hoge prijs zorgt ervoor dat het aanbod toeneemt en dat meer bedrijven het
product gaan produceren (omdat het veel geld op levert)
o Bepaalt de primaire inkomensverdeling
• Gedecentraliseerd systeem dat als vanzelf voor een efficiënt evenwicht zorgt (cf. Adam
Smiths ‘onzichtbare hand’)
• Bv: VS
Markteconomie
• Deze efficiëntie wordt enkel bereikt in zeer specifieke en onrealistische
omstandigheden:
, -> op deze manier doet de overheid niets en is het enkel een nachtwakersstaat (leger en
veiligheid)
-> maar vaak faalt dit systeem en zal de overheid dus moeten ingrijpen
o Te sterke macht van bedrijven kan signaalfunctie verstoren (cf. Hoofdstuk 5)
o Goederen met positieve externe effecten (externaliteiten) worden te weinig
aangeboden terwijl goederen met negatieve externe effecten (externaliteiten) te
veel worden geproduceerd (cf. Hoofdstuk 6)
-> positieve externaliteiten: goed consumeren is goed voor mij en omgeving
-> kosten en baten zijn niet gelijk, ik betaal en andere profiteren mee van de
voordelen (en daar wordt ik niet voor terugbetaald)
Bv: vaccin: ik ben beschermt en mensen worden minder snel ziek omdat ik al
beschermt ben
-> negatieve externaliteiten: te veel doen omdat je de last die je anderen aandoet
niet mee in rekening brengt
Bv: filerijden: met de auto rijden draagt bij aan filevorming
Bv: roken op restaurant: buren hebben daar last van en worden daar niet voor
vergoed
o Primaire inkomensverdeling kan zeer ongelijk zijn (cf. Hoofdstuk 9)
Gemengde economie
• Marktmechanisme met overheidscorrectie
o Aanvullingen: e.g., herverdeling en financiering van collectieve goederen (bv:
onderwijs)
-> meer verdienen is ook meer belastingen betalen
o Bijsturingen om efficiëntie redenen of eerlijkheid redenen: e.g., anti-
kartelmaatregelen, maximumprijzen
-> anti-kartel: te veel markdominantie, dan kan de overheid bedrijven dwingen
om te splitsen of activiteiten te laten vallen
• Bv: EU, Nieuw-Zeeland
1.4 Methodologische aspecten van economische analyse
Methodologische aspecten
• Marginaal denken: afwegen marginale kosten versus marginale baten
-> kosten hoger dan baten= de handeling niet doen
-> marginaal= heel kleine verandering
• Positieve versus normatieve analyse: ‘zijn’ versus ‘moet zijn’
-> positief= dingen die zijn (beschrijven van dingen)
-> normatief= beschrijven hoe dingen zouden moeten zijn
• Statische versus dynamische analyse: ‘foto’ versus ‘film’
-> crossectie >< evolutie
• Deductieve versus inductieve methode: theoretische implicatie versus empirische
observatie
