1. HOOFDSTUK 1: WAT IS STOTTEREN?
1.1. WAT IS VLOEIENDHEID?
1.1.1. VLOEIEND, NORMAAL NIET VLOEIEND, STOTTEREN
Fluency is the aspect of speech production that refers to the
ASHA continuity, smoothness, rate and effort with which phonologic, lexical,
guidelines morphologic, and/or syntactic language units are spoken.
(1999)
Vloeiende spraak (4 kenmerken):
Starkweat
- Het praten verloopt met een zekere snelheid (rate)
her (1984) - De klanken volgen elkaar vloeiend op (continuity)
- Er is een normaal ritme in de spraak (rhythm) – minder nodig
- De spreker ervaart relatief weinig inspanning (effort) – mag
niet te veel moeite kosten
Verschillende definities:
“Vloeiende sprekers zijn diegenen die zonder merkbare inspanning lange reeksen van
syllaben kunnen produceren, door een adequate combinatie van snelheid en continuiteit”
Onderscheid tussen spraakverloeiendheid & taalvloeiendheid:
- Spraakvloeiendheid: vloeiende motorische spraakproductie
- Taalvloeiendheid: M.b.t. woordvinding en zinsformulering
o Semantische vloeiendheid:
Vlotheid waarmee men woorden kan oproepen uit een pool van
lexicale items
Lang zoeken naar woorden
o Syntactische vloeiendheid:
Vlotheid waarmee sprekers complexe zinnen opbouwen die
linguïstisch complexe structuren bevatten
o Pragmatische vloeiendheid:
Vlotheid waarmee men kent en kan uitvoeren wat men wil zeggen
in reactie op een gamma van situatieve elementen
Bv. wisselen van dialect naar AN
o Fonologische vloeiendheid:
Het gemak waarmee men binnen betekenisvolle en complexe
taalunits lange en complexe klankketens kan produceren
PDS kunnen stotteren maar tegelijk talig wel vloeiend zijn!!
“De vloeiendheid is afwijkend wanneer de inspanning voor planning en
uitvoering overmatig is, wanneer onvloeiendheden optreden aan een
Ham frequentie en/of in een mate die niet past bij de leeftijd van de spreker, of
(1990) wanneer het spreekritme atypisch is of van dien aard dat het de
spraakproductie belemmert of verstoort.” (≠ stotteren)
1
,Gemiddeld aantal onvloeiendheden per 100 woorden van 68 stotterende en niet-
stotterende jongens tussen 2 en 8 jaar
(Johnson, 1959: onderscheid gemaakt tussen verschillende stotters die werden
gemaakt).
nieuwe versie
Alle mogelijke onvloeiendheden: hoeveel onvloeiendheden zijn er per
100 woorden?
Johnson - Interjecties => opgevulde pauzes, tussenvoegsels zoals
(onderzoe ‘euhm’
- Klank- en syllabeherhalingen => herhalingen van klanken
k): en syllaben ‘ma-ma-ma-ma’
- Woordherhalingen => grote verschillen
Interpretatie tabellen onderzoek: waar bevinden zich de grote verschillen tussen
kinderen die stotteren en niet stotteren?
- Vroeger: Within-words disfluencies => typisch voor stotteren: ‘d-d-d-danku’,
‘mmmama’
o Nu: Stuttering Like Disfluencies (SLD)
- Vroeger: Between-word disfluencies => normale onvloeiendheden
o Nu: Other disfluencies (OD)
SLD = Stuttering Like Disfluencies => komt niet exclusief bij stotteren voor! =
stottermomenten, kernverschijnselen stotteren, primair stottergedrag (kern)
OD = Other Disfluencies => Verwijzen naar spraakonderbrekingen die niet tot de
typische stotteringspatronen behoren
2
,1.1.1.1.BEVINDINGEN
- KDNS op peuter-kleuterleeftijd gemiddeld 6-8 onvloeiendheden (alle types)/100
syllaben. Volwassenen: gemiddeld 5%.
- KDS op peuter-kleuterleeftijd: gem. 17 onvloeiendheden/100 syllaben
- Hogere percentages (19-20%) werden gevonden dichter bij de aanvang (“onset”)
van het stotteren
- Met stijgende leeftijd treedt er een afname op van het aantal woordherhalingen,
stille pauzes en zinsrevisies en een toename van het aantal opgevulde pauzes
(tussenvoegsels)
- Ongeacht hun leeftijd: KSD meer SLD dan KDNS
- Als groep produceren jonge KDS min. 3 à 4 SLD /100 syllaben, terwijl KDNS
minder dan 3%
o Meestal bij eentalige kinderen
o (Bij meertalige kinderen kunnen meer stotterachtige verschijnselen maken
(3-4-5%), maar toch nog niet perse stotteren)
- Proportioneel door het totale aantal onvloeiendheden is het % SLD bij KDNS
steeds <50% en meestal rond 35%
- Bij KDS maken de SLD gemiddeld voor 65% deel uit van het totale aantal
onvloeiendheden; dus bijna het dubbel van de KDNS
- Ten minste 3 SLD/100 syllaben = KDS of “at risk” voor stotteren!
- Hoe hoger de proportie SLD tegenover het totale aantal
spraakonvloeiendheden, hoe groter de kans dat luisteraars het kind
zullen beoordelen als stotterend.
1.2. WAT IS STOTTEREN?
1.2.1. STOTTEREN: VERSTORING EN STOORNIS
- Childhood fluency disorder (DSM 5 – 2013)
o Een communicatiestoornis gekenmerkt door een probleem in de vloeiendheid
en timing van spraak dat niet bij de leeftijd past van een individu, ook
gekend als stotteren
Kenmerken:
Herhaling en verleningen van spraakklanken
Twijfelen voor en tijdens het spreken
Lange pauzes in de spraak
Moeizame spraak
Monosyllabische woordherhalingen
o Komt samen voor met angst om te spreken en met beperkingen in
participatie
o Ontwikkelt tussen 2-7 jaar
o Mild stotteren = normaal voor kinderen die leren spreken gedrag vormt
vloeiendheidsstoornis als het hardnekkig wordt doorheen de tijd en het
onrust veroorzaakt bij het kind
o Stotteren begint altijd op jonge leeftijd – piekleeftijd: 2j10m (net voor 3 jaar)
3
, o Vaker voor bij mannen, dan bij vrouwen
- Symptomen volgens DSM 5
o Herhalingen van syllaben, klanken of monosyllabische woorden
o Verlengingen van consonanten en klinkers
o Afgebroken woorden (bv. pauzes in een woord)
o Gevulde of lege pauzes in spraak
o Woorden vermijden
o Woorden uitgesproken met fysieke spanning (hoofd bewegingen, grimassen)
o Frustratie en schaamte om te spreken
1.2.2. STOTTEREN: EEN GEÏNTEGREERDE VISIE
- 4CM = multifactorieel model basisstructuur stotteren a.d.h.v. vier
componenten:
1. Verbale component
Stotteren gaat gepaard met hoorbaar en/of zichtbaar (uitwendig) en
onhoorbaar en/of onzichtbaar (inwendig) spraak-, taal- en motorisch
gedrag
2. Cognitieve component
Iemands zelfbeeld wordt gevormd door gedachten (cognities) die hij
heeft over zichzelf in relatie tot zijn omgeving
3. Emotionele component
Voor, tijdens en/of na stotterend spreken kan er sprake zijn van
specifieke emoties (spanning, angst, schaamte en
minderwaardigheid – ontregeling adembeweging/hartslag,
huidreacties en wijzigingen in lichaamstemperatuur)
4. Sociale component
Stotteren is een
communicatiestoornis die wordt
beïnvloed door factoren op het
interpersoonlijke vlak
- Alle leerprocessen staan in directe relatie met
sociale component of ICF-termen (externe
factoren spelen mee in alle drie de centrale
componenten)
- 4CM biedt:
o Diversiteit: verschillende componenten spelen een rol
o Relatieve onafhankelijkheid: elke component kan op zichzelf bestaan
o Interactie: ene component kan andere component uitlokken, in stand
houden en/of versterken
o Niveaus: elke component kent diepere niveaus
o Inzicht in proceskarakter: na een periode van licht stotteren kan het
stotteren verergeren en zich als stoornis doorontwikkelen
o Circulariteit: consolidering van stotterstoornis in negatieve vicieuze cirkel
1.2.3. ZICHTBARE (OVERTE) VERSCHIJNSELEN =>
BOVENKANT IJSBERG
1.2.3.1.STOTTEREN: KERNSTOTTERGEDRAG
4
1.1. WAT IS VLOEIENDHEID?
1.1.1. VLOEIEND, NORMAAL NIET VLOEIEND, STOTTEREN
Fluency is the aspect of speech production that refers to the
ASHA continuity, smoothness, rate and effort with which phonologic, lexical,
guidelines morphologic, and/or syntactic language units are spoken.
(1999)
Vloeiende spraak (4 kenmerken):
Starkweat
- Het praten verloopt met een zekere snelheid (rate)
her (1984) - De klanken volgen elkaar vloeiend op (continuity)
- Er is een normaal ritme in de spraak (rhythm) – minder nodig
- De spreker ervaart relatief weinig inspanning (effort) – mag
niet te veel moeite kosten
Verschillende definities:
“Vloeiende sprekers zijn diegenen die zonder merkbare inspanning lange reeksen van
syllaben kunnen produceren, door een adequate combinatie van snelheid en continuiteit”
Onderscheid tussen spraakverloeiendheid & taalvloeiendheid:
- Spraakvloeiendheid: vloeiende motorische spraakproductie
- Taalvloeiendheid: M.b.t. woordvinding en zinsformulering
o Semantische vloeiendheid:
Vlotheid waarmee men woorden kan oproepen uit een pool van
lexicale items
Lang zoeken naar woorden
o Syntactische vloeiendheid:
Vlotheid waarmee sprekers complexe zinnen opbouwen die
linguïstisch complexe structuren bevatten
o Pragmatische vloeiendheid:
Vlotheid waarmee men kent en kan uitvoeren wat men wil zeggen
in reactie op een gamma van situatieve elementen
Bv. wisselen van dialect naar AN
o Fonologische vloeiendheid:
Het gemak waarmee men binnen betekenisvolle en complexe
taalunits lange en complexe klankketens kan produceren
PDS kunnen stotteren maar tegelijk talig wel vloeiend zijn!!
“De vloeiendheid is afwijkend wanneer de inspanning voor planning en
uitvoering overmatig is, wanneer onvloeiendheden optreden aan een
Ham frequentie en/of in een mate die niet past bij de leeftijd van de spreker, of
(1990) wanneer het spreekritme atypisch is of van dien aard dat het de
spraakproductie belemmert of verstoort.” (≠ stotteren)
1
,Gemiddeld aantal onvloeiendheden per 100 woorden van 68 stotterende en niet-
stotterende jongens tussen 2 en 8 jaar
(Johnson, 1959: onderscheid gemaakt tussen verschillende stotters die werden
gemaakt).
nieuwe versie
Alle mogelijke onvloeiendheden: hoeveel onvloeiendheden zijn er per
100 woorden?
Johnson - Interjecties => opgevulde pauzes, tussenvoegsels zoals
(onderzoe ‘euhm’
- Klank- en syllabeherhalingen => herhalingen van klanken
k): en syllaben ‘ma-ma-ma-ma’
- Woordherhalingen => grote verschillen
Interpretatie tabellen onderzoek: waar bevinden zich de grote verschillen tussen
kinderen die stotteren en niet stotteren?
- Vroeger: Within-words disfluencies => typisch voor stotteren: ‘d-d-d-danku’,
‘mmmama’
o Nu: Stuttering Like Disfluencies (SLD)
- Vroeger: Between-word disfluencies => normale onvloeiendheden
o Nu: Other disfluencies (OD)
SLD = Stuttering Like Disfluencies => komt niet exclusief bij stotteren voor! =
stottermomenten, kernverschijnselen stotteren, primair stottergedrag (kern)
OD = Other Disfluencies => Verwijzen naar spraakonderbrekingen die niet tot de
typische stotteringspatronen behoren
2
,1.1.1.1.BEVINDINGEN
- KDNS op peuter-kleuterleeftijd gemiddeld 6-8 onvloeiendheden (alle types)/100
syllaben. Volwassenen: gemiddeld 5%.
- KDS op peuter-kleuterleeftijd: gem. 17 onvloeiendheden/100 syllaben
- Hogere percentages (19-20%) werden gevonden dichter bij de aanvang (“onset”)
van het stotteren
- Met stijgende leeftijd treedt er een afname op van het aantal woordherhalingen,
stille pauzes en zinsrevisies en een toename van het aantal opgevulde pauzes
(tussenvoegsels)
- Ongeacht hun leeftijd: KSD meer SLD dan KDNS
- Als groep produceren jonge KDS min. 3 à 4 SLD /100 syllaben, terwijl KDNS
minder dan 3%
o Meestal bij eentalige kinderen
o (Bij meertalige kinderen kunnen meer stotterachtige verschijnselen maken
(3-4-5%), maar toch nog niet perse stotteren)
- Proportioneel door het totale aantal onvloeiendheden is het % SLD bij KDNS
steeds <50% en meestal rond 35%
- Bij KDS maken de SLD gemiddeld voor 65% deel uit van het totale aantal
onvloeiendheden; dus bijna het dubbel van de KDNS
- Ten minste 3 SLD/100 syllaben = KDS of “at risk” voor stotteren!
- Hoe hoger de proportie SLD tegenover het totale aantal
spraakonvloeiendheden, hoe groter de kans dat luisteraars het kind
zullen beoordelen als stotterend.
1.2. WAT IS STOTTEREN?
1.2.1. STOTTEREN: VERSTORING EN STOORNIS
- Childhood fluency disorder (DSM 5 – 2013)
o Een communicatiestoornis gekenmerkt door een probleem in de vloeiendheid
en timing van spraak dat niet bij de leeftijd past van een individu, ook
gekend als stotteren
Kenmerken:
Herhaling en verleningen van spraakklanken
Twijfelen voor en tijdens het spreken
Lange pauzes in de spraak
Moeizame spraak
Monosyllabische woordherhalingen
o Komt samen voor met angst om te spreken en met beperkingen in
participatie
o Ontwikkelt tussen 2-7 jaar
o Mild stotteren = normaal voor kinderen die leren spreken gedrag vormt
vloeiendheidsstoornis als het hardnekkig wordt doorheen de tijd en het
onrust veroorzaakt bij het kind
o Stotteren begint altijd op jonge leeftijd – piekleeftijd: 2j10m (net voor 3 jaar)
3
, o Vaker voor bij mannen, dan bij vrouwen
- Symptomen volgens DSM 5
o Herhalingen van syllaben, klanken of monosyllabische woorden
o Verlengingen van consonanten en klinkers
o Afgebroken woorden (bv. pauzes in een woord)
o Gevulde of lege pauzes in spraak
o Woorden vermijden
o Woorden uitgesproken met fysieke spanning (hoofd bewegingen, grimassen)
o Frustratie en schaamte om te spreken
1.2.2. STOTTEREN: EEN GEÏNTEGREERDE VISIE
- 4CM = multifactorieel model basisstructuur stotteren a.d.h.v. vier
componenten:
1. Verbale component
Stotteren gaat gepaard met hoorbaar en/of zichtbaar (uitwendig) en
onhoorbaar en/of onzichtbaar (inwendig) spraak-, taal- en motorisch
gedrag
2. Cognitieve component
Iemands zelfbeeld wordt gevormd door gedachten (cognities) die hij
heeft over zichzelf in relatie tot zijn omgeving
3. Emotionele component
Voor, tijdens en/of na stotterend spreken kan er sprake zijn van
specifieke emoties (spanning, angst, schaamte en
minderwaardigheid – ontregeling adembeweging/hartslag,
huidreacties en wijzigingen in lichaamstemperatuur)
4. Sociale component
Stotteren is een
communicatiestoornis die wordt
beïnvloed door factoren op het
interpersoonlijke vlak
- Alle leerprocessen staan in directe relatie met
sociale component of ICF-termen (externe
factoren spelen mee in alle drie de centrale
componenten)
- 4CM biedt:
o Diversiteit: verschillende componenten spelen een rol
o Relatieve onafhankelijkheid: elke component kan op zichzelf bestaan
o Interactie: ene component kan andere component uitlokken, in stand
houden en/of versterken
o Niveaus: elke component kent diepere niveaus
o Inzicht in proceskarakter: na een periode van licht stotteren kan het
stotteren verergeren en zich als stoornis doorontwikkelen
o Circulariteit: consolidering van stotterstoornis in negatieve vicieuze cirkel
1.2.3. ZICHTBARE (OVERTE) VERSCHIJNSELEN =>
BOVENKANT IJSBERG
1.2.3.1.STOTTEREN: KERNSTOTTERGEDRAG
4
