Samenvatting Formeel Strafrecht| UGent | 2025/26

Formeel strafrecht
PP 1:
1. Algemene beginselen strafprocesrecht
A. Definitie

Formeel strafrecht
= strafprocesrecht = strafrechtspleging = strafvordering sensu lato
- Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel
strafrecht wordt toegepast.
- Materieel strafrecht: Het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde
gedragingen strafbaar worden gesteld en gesanctioneerd. Misdrijven &
straffen

- Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van
personen verdacht van een misdrijf
- Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften, bepaalt rechtspositie betrokken
personen + organisatie & werking rechtcolleges + tenuitvoerlegging
beslissingen rechtscolleges


Bronnen
- GRONDWET 1830:
a. Fundamentele rechten
b. Bepalingen inzake rechterlijke macht
c. Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en
ministers
- WETBOEK VAN STRAFVORDERING (Sv.):
a. Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering
(VTSv.)
- VERZAMELWETGEVING:
a. Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
b. 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
c. Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht 2023/2024


- NIEUW WETBOEK VAN STRAFPROCESRECHT IN HET VOORUITZICHT?
a. Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht (2020)
b. Regeerakkoord BDW (2025)
 “In samenspraak met de onderzoeksrechters en het openbaar
ministerie die zelf al gezamenlijk bepaalde voorstellen
formuleerden, wordt het strafprocesrecht hervormd op
voorstel van de regering. Deze hervorming moet de
strafprocedure moderniseren, efficiënter maken en versnellen.
Er wordt tevens een oplossing geboden voor de door het
Grondwettelijk Hof ongrondwettig geachte verschil in
procedurele rechten van de verdediging al naargelang het

, strafonderzoek de vormt aanneemt van een
opsporingsonderzoek dan wel een gerechtelijk onderzoek.
 Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de
onderzoeksrechter en het openbaar ministerie, zonder daarbij
het principe van rechterlijk toezicht op het gebruik van
dwangmaatregelen en ingrijpende onderzoeksmethoden te
verlaten.”

- IMPACT NIEUW STRAFWETBOEK?
a. Wijzigingsbepalingen VT.Sv. en Sv.
 Concordantie
 Art. 216novies Sv.: Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
b. Art. 78 N.Sw.
 “Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten
die geen strafniveau bepalen”
 “§7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden",
zonder dat hierbij enige verwijzing wordt gemaakt naar een
concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als "misdrijven
waarop een straf van niveau 4, 5, 6, 7 of 8 is gesteld".
Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven",
zonder dat hierbij enige verwijzing wordt gemaakt naar
een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als
"misdrijven waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is gesteld".
§ 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de
wettelijke bepalingen die voor hun toepassing verwijzen naar
een strafdrempel van een gevangenisstraf van minimum een
jaar, deze verwijzing worden gelezen als een verwijzing
naar een gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door artikel
36.“
c. Wetsontwerp harmonisatie hangende (8/1/2026)
d. Volgende slides PRO MEMORIE (huidig Sw.)



Indeling misdrijven huidig Sw.
- Wettelijke driedeling indeling: bepaling aard van het misdrijf o.b.v de
strafmaat (kwantitatief criterium)
a. Misdaad:
 Criminele straf
 Vrijheidstraffen (opsluiting en hechtenis): levenslang of
tijdelijk (min. 5 jaar)
 Geldboete 26 euro en meer (MAAR nooit als hoofdstraf) (!
opdeciemen!)
 Vb: moord
b. Wanbedrijf:
 Correctionele straf
 Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
 Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome
probatiestraf
 Geldboete 26 euro of meer (!opdeciemen!)

,  Vb: diefstal
c. Overtreding:
 Politiestraf
 Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 1 – 7 dagen
 Geldboete: 1 – 25 euro (!opdeciemen!)
 Vb: vernielen van eigendom


 Wetgever anticipeert op toepassen verzachtende
omstandigheden door vonnisgerecht via techniek van
correctionalisering (misdaad wordt als wanbedrijf
bestraft) en contraventionalisering (wanbedrijf 
overtreding) door onderzoeksrechter of procureur des
Konings



Doelstellingen strafproces
- Dubbele finaliteit strafproces
a. Waarheidsvinding
 Optiek openbaar belang
 Op welke wijze bewijzen vergaren + hoe op grond hiervan tot
eventuele veroordeling kunnen komen
b. Bescherming individuele grondrechten
 Optiek individuele burger
 In kader waarheidsvinding: bevoegdheden die verregaande
beperking grondrechten kunnen inhouden (t.a.v. verdachten,
maar ook derden)
 Ruimer dan rechten van verdediging
- Onderlinge afweging finaliteiten
a. 19e en eerste helft 20e E: waarheidsvinding
b. Pas sinds EVRM bescherming grondrechten zelfstandig doel
c. GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
d. Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
e. Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en
toe wijken
f. Concrete afweging door rechtspraak
g. Slingerbeweging


B. Accusatoire en inquisitoire rechtspleging


 Accusatoir: fase ter terechtzitting
 Inquisitoir: vooronderzoek


C. Verloop van het strafproces

- STRAFPROCES VEERLOOPT IN TWEE FASEN

, Vooronderzoek
- DOEL:
a. Verdachte identificeren Zoniet? Onderzoek stopgezet
b. Nagaan voldoende bezwaren
c. GEEN uitspraak over grond van de zaak

- TWEE VORMEN:
a. Opsporingsonderzoek (90% strafzaken)
 Gevoerd door Procureur des Konings en hulpofficieren
 Zonder tussenkomst onderzoeksrechter (uitz. mini-instructie)
 Afgesloten door beslissing tot niet-vervolging of vervolging
(rechtstreekse dagvaarding vonnisgerecht) of vordering GO
 Ook mogelijk: buitengerechtelijke afdoening (minnelijke
schikking of bemiddeling)
 Geen tussenkomst onderzoeksgerechten vereist
b. Gerechtelijk onderzoek
 Gevoerd door onderzoeksrechter
 In geval van dwangmaatregelen
 Controle Kamer van Inbeschuldigingstelling
 Afgesloten door Raadkamer: regeling der rechtspleging
- KENMERKEN (°inquisitoir, maar afgezwakt)
o Geheim
o Niet-tegensprekelijk
o Schriftelijk

- 1. GEHEIM
o Art. 28quinquies, §1 (OO) en art. 57, §1 Sv. (GO)
o Ratio: vermijden dwarsboming onderzoek + onnodige publiciteit
o T.a.v. verdachte en slachtoffer
 Principe: niet betrokken bij onderzoeksverrichtingen
 MILDERINGEN door Wet Franchimont (12/03/1998)
 Recht op gratis kopie ondervraging
 Recht om inzage of afschrift te vragen (beperkt), ruimer
wanneer van vrijheid beroofd
o T.a.v. de openbare opinie
 Alle onderzoeksverrichtingen en procedurehandelingen
zonder publiek
 MILDERINGEN: persmededelingen door PdK of advocaat
o Sanctionering
 NIET: de nietigheid van het onderzoek
 WEL: nietigheid bepaalde opsporingshandelingen
 HvC: recht eerlijk proces niet in gedrang als verdachte
in media negatief in beeld komt
 Quid reality-tv?
 Magistraten en politiemensen die schenden:
o strafbaar feit = art. 458 Sw. (schending
beroepsgeheim, idem privésector)
o Grond tot schadevergoeding