Samenvatting Hemato-Oncologie - 2026

HEMATO-ONCO: ERFELIJKE
KANKER
PROF. DENAYER




ERFELIJKE KANKER

1. ONTSTAAN VAN KANKER

Basisprincipe

 Kanker ontstaat door accumulatie van genetische mutaties in cellen, die
essentieel zijn voor het normale gedrag van de cel
o meestal sporadisch, zonder voorbeschikkende factor
o soms wel al met familiale factor waarbij er al bepaalde mutaite is
overgeërfd die met bijkomende mutaties sneller kan leiden tot kanker
o in somatische cellen
 Dit is een meerstappenproces (carcinogenese)
o doorheen het leven van een persoon treden er continu somatische
mutaties op
o passenger mutaties = mutaties die niet boeien
o ook mutaties die leiden tot resistentie van chemotherapieutica

Oorzaken van mutaties

Type Voorbeelden
Inter fouten in DNA-replicatie/herstel
n
Exter mutagenen (rook, straling,
n carcinogenen)

Kenmerken van kankercellen (hallmarks)

Kankercellen kunnen:

 autonoom prolifereren
 groeiremming negeren
 apoptose vermijden
 onbeperkt delen
 angiogenese induceren
 invasie en metastasen vormen
 immuunsysteem ontwijken

Belangrijke genklassen

, Genklasse Effect van Voorbeelde
mutatie n
Proto-oncogenen activatie → RAS
oncogen
Tumor suppressor inactivatie BRCA1/2,
genen TP53
DNA repair genen defect herstel MLH1, MSH2



Two-hit hypothese (Knudson’s hypothesis)

 Tumorsuppressorgenen moeten 2x geïnactiveerd worden
 Erfelijk:
o 1e hit = kiembaanmutatie
o 2e hit = somatische mutatie
→ verklaart vroegere onset bij familiale kanker
 Voorbeeld: retinoblastoma
o zeldzaam, maar lang gekend
o in netvlies van oog bij jonge kinderen
o sporadisch: gewoonlijk één oog
o familiaal: vaak beide ogen of multifocaal en jongere leeftijd
 overerving = autosomaal dominant; op cellulair niveau = recessief
 ook verhoogd risico op andere maligniteiten
 Toepassing: functie van tumor-suppressorgenen = onderdrukken van
ongaangepaste groei- en celdeling

2. SPORADISCH VS FAMILIAAL VS ERFELIJK
Type Kenmerk
Sporadisch meeste gevallen, geen familiale
clustering
Familiair clustering, multifactorieel
Erfelijk kiembaanmutatie in 1 gen
(monogeen)

Belangrijk:
→ Familiaal ≠ erfelijk

3. FAMILIALE KANKERSYNDROMEN

Overzicht

 niet-syndromaal

Aandoening Belangrijkste genen
Hereditary breast and ovarian cancer (HBOC) BRCA1, BRCA2, CHEK2, PALB2,
ATM
Hereditary non-polyposis colon cancer (HNPCC / MLH1, MSH2, MSH6, PMS2
Lynch)
Familial adenomatous polyposis (FAP) APC (MUTYH)
Familiair melanoom CDKN2A
Li-Fraumeni syndroom TP53

 syndromaal
o autosomaal dominant

,  PTEN hamartoma tumor syndroom
 neurofibromatose type 1
 Birt-Hogg-Dubé syndroom
 Peutz-Jeghers syndroom
 Tubereuze sclerose
o Autosomaal recessief
 ataxia telangiectasia
 fanconi anemie

Kenmerken

 Jongere leeftijd bij diagnose
 Meerdere primaire kankers
 Bilateraal/multifocaal
 Zelfde kanker in familie
 Autosomaal dominante overerving
o maar: niet altijd
 de novo mutatie
 verminderde penetrantie (niet alle dragers zullen het uiten)
o variabele expressie
 vb: borst- vs ovariumkanker in BRCA mutatie: bij ene familielid
borstkanker, bij andere familielid ovariumkanker
 Hoger risico voor bepaalde typees/combinaties van kanker

Oorzaak

 monogene oorzaak
o germline mutatie in 1 gen
o orgaanspecifiek
o soms deel van herkenbaar syndroom
 multifactoriële oorzaak
o complexe interactie tussen verschillende genen = polygeen
o EN omgevingsfactoren, levensstijl

Wanneer eraan denken?

 ≥2 verwanten (1ste of 2de graads) met zelfde kanker
 Verschillende dichte verwanten met verwante kankers
o vb: borst- en ovariumkanker
o vb: dikkedarm- en baarmoederslijmvlieskanker
 2 familieleden met zelfdezeldzame kanker
 vroege leeftijd bij diagnose
 bilaterale tumoren
 synchrone (op zelfde moment) of opeenvolgende tumoren bij 1 persoon
 meerdere primaire tumoren in een ander
orgaanstelsel bij 1 persoon

Penetrantie

 = % dragers die kanker ontwikkelen
 Leeftijdsafhankelijk
 Hoog vs matig vs laag risico

Grafiek