Samenvatting Immunologie: van verdediging tot tolerantie (Professor Somers)| KU Leuven | 2025/26

H7: T-EN B-CEL ACTIVATIE
T CEL
7.1. T CEL ACTIVATIE

A) Inleiding:
• Interactie tss T-cel en antigen
• T cel activatie: 3 signalen vr nodig
• Plaatsen:
o Beenmerg: aanmaak T-cel : nog immatuur, naïef
o Thymus: controle reactie op Ag en lichaamseigen Ag
• Hoe antigen op plaats T-cel?
o Vb. verkouden: viruspartikel nr mucosa -> dr APCs herkend: geactiveerd ->
presenteren + migreren
o Gevolg: T-cel uit thymus (matuur mr nog niet geactiveerd -> circuleren in
lichaam)
= wnnr antigen gevonden: geactiveerd
o Verschil tss rust en geactiveerde cel: meer receptoren aan opp
o Dend cel + macrofaag + B Cel: verwerken vn antigenen -> uploaden in MHC:
MHC presenteren aan T-cel

B) Proces vn T-cel activatie:
• Na verlaten vn thymus:
o Op zoek nr Ag (in bld, lymfe, secundaire lymfoïd org.):
§ Gn contact met MHC-Ag complex (op APC): recirculatie
§ Wel contact: activatie
o Hoe komen APC met hun Ag-MHC daar?
§ Eerst activatie APC
§ Dan APC: Ag verwerken met MHC (I/II)
§ Migratie vn APC -> in contact met CD4 of CD8 T-cellen
• TCR: herkennen Ag -> start adaptieve immuunrespons
• Intermezzo: APC
o Andere functies APC vr activ. T cel
= naast Ag presenteren
§ Expressie costimulatoire moleculen
§ Secretie cytokines
o Cellen: DC, macrofaag, B cel
o B cel als APC:
§ Levering:
= Ag tegen in LK en milt
¶ Vn kleine Ag: via lymfe circulatie-> dr folliculaire B cellen
¶ Vn grotere Ag; dr subcapsulaire sinusmacrofagen -> aan
folliculaire B cellen
§ Na binding:
= clustering vn B celR:
¶ Dr oligomerisatie Ag-BCRs op mmbr
¶ Nadien nr lipid rafts: associatie BCR-ITAM
signaalmoleculen(activatie B cel signalisatie) + verdere
clustering



1

, § Na clustering: Ag endocytose:
= Ag gebonden aan BCR




¶ 1)Vn oppervlak APC eraf dr lysosomale proteasen
¶ 2)Trekkracht op BCR via actinemyosinevezels
§ Ag-receptorclustering: niet enkel tot internalisatie:
= ook tot Ag-presentatie:
¶ Internalisatie verwerking: via exogene pathway
¶ Presentatie Ag aan opp met MHCII
¶ +verdere opp. eiw aangemaakt -> vr T-cel coR -> makkelijkere
binding tss B <-> T cel (CD80,CD86)
= klaar vr Ag-presentatie
• Signalen nodig vr T-cel activatie
o Signaal 1: antigen specifieke TCR binding
o Signaal 2: costimulatoire interactie -> COS
liganden vrij wnnr APC actief
o Signaal 3; cytokines
= vr T cel differentiatie




= Tss 2 cellen: synaps + nog andere moleculen tss vr versterking vn binding
o 2 regio’s:
§ Centraal: TCR-MHC + coR
§ Perifeer: waar liganden zitten
C) Costimulatoire eiwitten:
• Algemeen:
o In regel + -> nodig vr + signalering
o VB vn receptoren: CD28, ICOS
• CD28:
o Dr vele T-cellen tot expressie
o Op CD80/CD86 APC
o Vr INITIATIE T cel activatie
• ICOS:
o Dr geheugen en effector T cellen
o Op ICOS-ligand APC
o Vr ONDERHOUD activatie




2

, • Negatieve COS:
= vr stop immuunreactie => receptoren
o CTLA4:
§ Aan B7-1/B7-2 APC (hoge affiniteit) op APC
§ Negatieve feedback -> inactivatie T -cel
§ Medicatie: ipilimumab
= tegen CLTLA4
§ CTLA4 afwezig: auto-immuniteit (immuunsysteem te hard)
o PD1:
§ Aanw op B/T cellen
§ Op PDL1/2 (APCs, niet ICs)
§ Vr T cel tolerantie in WF die niet lymfoid zijn
• Clonale anergie:
= manier wrop T cel niet geactiveerd kan worden
• Superantigenen
= speciale klasse T cel activatoren:




o Bindt aan TCR en alfa keten (MHCII)
o Tot T cel activatie zonder specifieke antigeenherkenning of COS nodig
o Typen:
§ Exogeen: productie dr bact
§ Endogeen: celmmbr eiw dr virale genen gecodeerd die in DNA gastheer
geïncorporeerd


7.2. T CEL DIFFERENTIATIE
A) Na activatie:
= vn TH cel: welke subsets eig afh vn mileu
• Vorming vn effector T helper subsets:
= uit:
o Polariserende cytokines -> vr inductie expressie vn X
o Master gen regulator -> vr controle expressie vn X
o Effector cytokines
• Nut vn cytokines:
= bepalen T cel proliferatie en diff.
o Vb IL2: sterk proliferatiesignaal
= zowel IL2 als R dr T-cel geproduceerd
o Polarizeren cytokines:
= vr inductie T cel subset differentiatie
§ Productie dr naburige cellen dr stimulatie vn Ag
§ Welke cytokine? = afh type geactiveerde cel, pathogeen, welk weefsel




3

, • Overzicht van subsets;
1) TH1: vr intracellulaire bact, virussen
2)TH2: wormen
3) TH17: extracellulaire bact, schimmels
4)Treg inhibitie: immuniteit onderdrukking
5)TFH: helpen activatie B cellen (zie later) (FH: folliculaire helpercellen)

B) T-cel differentiaties
• TH1 cel:
o Inducerende (polariserende) cytokines
= IL12 (dr DC), IL18, IFN-y
§ Via T bet master gen regulator ook geïnduceerd
= regulatie productie IFNy en TNF
o Na vorming: TH1 -> productie veel IFN-y + TNF:
§ Activ macrofagen -> fagocytose
§ IgG klasseswitch (vn B cellen)( zie later)
§ Bevordering differentiatie CD8 killer cellen
o Gevolg vn TH1 respons: bescherming tegen intracellulaire pathogenen
• TH2 cel:
o Inducerende cytokine; IL4
->induceert master genregulator: GATA3
o Productie: vrl IL4, 5, 13
§ Eosinofiel activatie (type WBC)
§ B cel activatie
o Gevolg respons: bescherming tegen extracellul. pathogenen
• TH1/ TH2 cross regulatie:
o Inductie via cytokines vr TH1/TH2:
§ IFNy (vn TH1): inh proliferatie TH2
§ IL4 (TH2): TH’s minder gevoelig vr Th1signalen
o Master gen regulatoren: bepalen commitment nr bepaalde subset
• TH17;
o Ind. Cytokines: vrl TGF B en Il-6, IL-23
->IL6, TGF; protectief (anti-inf)<-> IL23: inflammatoir
-> induceert RORyt (mastergen regulator) -> differentiati tot TH17
o Productie:
§ IL17F, IL21, IL22: extracellul. schimmel + bact infecties thv mucosa
barrière
§ IL17A: vr auto-immunreacties, inflammaties
• T REG:
o Ind cytokine: TGF-B
->induceert: FoxP3 master gen regulator
o Secretie:
= IL10, TGFB: ontstekingen onderdrukken
• TH17/TREG cross-regulatie:
o IL6: schakelaar -> RORyt zal drdoor domineren
o Rusttoestand: anti-inf TH17 en pTreg dominantie <-> infectie: pro-inflammatoire
TH17 dominantie (dr IL6)
• TFH cellen:
o Ind cytokines: IL6, IL21



4