Samenvatting Bestuursrecht I | Publiekrecht | KU Leuven | 2025/26

BESTUURSRECHT
DEEL I: PUBLIEKRECHT IN PERSPECTIEF

HOOFDSTUK 1- HET BESTUUR: BASISBEGRIPPEN EN CENTRALE THEMA’S




1

, • 1. Begrip en evolutie van het bestuur
• 2. Besturen in de gelaagde rechtsorde
• 3. Verhouding tussen regering en administratie
• 4. Geen codificatie van het bestuursrecht
• 5. Bijzondere positie van het bestuur
• 6. Verhouding tussen overheid en burger
• 7. Enkele centrale thema’s van publiek recht



1. BEGRIP EN EVOLUTIE VAN HET BESTUUR
“C’est une expérience éternelle que tout homme qui a du pouvoir est porté à en abuser (…).
Pour qu’on ne puisse pas abuser du pouvoir, if faut que, par la disposition des choses, le pouvoir
arrête le pouvoir.”
Montesquieu, De L’esprit des Lois (1748)


 Het Goede Bewind
o Goed bestuur= afbeelding van goed bewind
o Kerkelijke deugden staan niet centraal
 Het gaat om wereldse deugden (“welke deugden moet een goed bestuur
hebben?”)
o “wat zijn de fundamentele beginselen van een goed bestuur?”
 Vrede
 Grootmoedigheid
 Vooruitziende wijsheid
 Matigheid (een bestuur moet redelijk zijn, elke beslissing moet evenredig zijn)
 Rechtvaardigheid: Het juist afwegen




 Staatsstructuur: trias politica (Montesquieu)
 = horizontale machtenscheiding
 De verschillende taken en bevoegdheden van de overheid kunnen binnen één en
hetzelfde overheidsverband aan verschillende ambten of organen worden
toebedeel

2

,  Overheid
 Machtsmisbruik worden tegengegaan door de verschillende werkzaamheden van de
overheid horizontaal te verdelen tussen meerdere instellingen van diezelfde overheid.
 Wetgevende macht
• Opstellen van algemene regels
 Rechterlijke macht
• Regels doen naleven
 Uitvoerende macht
• Het beslechten van geschillen
 Montesquieu kwam tot de conclusie dat de 18de -eeuwse Britse constitutie, waarin hij een
vorm van machtenscheiding meende te bespeuren, superieur was

 Bestuursbegrip: impact horizontale machtenscheiding
 Bestuur = organen en instellingen van de uitvoerende macht
 De drie overheidsfuncties moeten zuiver worden afgebakend en elk afzonderlijk aan
drie volledig onafhankelijke organen worden toebedeeld
 Nuancering: ook lokale besturen
 Gemeenten, provincies...

 Maar meer dan ‘uitvoerende’ taken:
 Verschillende machten moeten elkaar onderling controleren wederzijds participeren in
de uitoefening van elkaars functie (= checks and balances)
 Bepaalde bestuurlijke handelingen hebben een materieel wetgevende inhoud bv.
Gemeentereglement
 Materiële wetgeving= algemeen bindende normen dat worden
uitgevaardigd door bevoegde overheid
• Ook de besturen nemen algemeen bindende normen aan
 Besturen nemen ook reglementen en verordeningen aan

 Bestuurlijke rechtscolleges oefenen een rechtsprekende functie uit en zijn geen
besturen bv. Raad van State
 RvS= Hoogste bestuursrechtcollege in eigen land
• Resorteert onder uitvoerende macht, NIET onder de rechterlijke
macht
• = geen bestuurlijke overheid, rechter in eigen zin

 Ook wetgevende en rechterlijke macht nemen bestuurlijke beslissingen bv. gunning
overheidsopdracht, aanwerving personeel
 Bv. WM bestelt computers voor personeelsleden van parlement
• Het gaat niet over het bestuur die een handeling stelt maar een
wetgever
• Het blijft wel een BESTUURSHANDELING

 Kritiek op bureaucratiemodel
 Bureaucratiemodel van Max Weber (1864-1920)
 “Zo zal een moderne administratie moeten werken”
 Dit model gaat uit van het primaat van de politiek
 Niet de ambtenaar maar wel de minister zich in het parlement moet
verantwoorden.
 Administratie moet ten dienste van de politiek staan

3

,  Administratie voert instructies uit als willoze machine
 De minister legt de administratie zijn wil op, die vervolgens de instructies
als een willoze machine uitvoert

 Onderworpen aan formele regels en procedures
 Geen vriendjespolitiek

 Gekenmerkt door een depersonalisering en rationaliteit van onderlinge
verhoudingen

 En een strikte hiërarchie

 Overheid gaat inspelen op de noden van de maatschappij

 Gewijzigde perceptie van bureaucratie: vaak geassocieerd met log, duur, niet flexibel,
gebruiksonvriendelijke overheid die weinig ruimte laat voor individuele vrijheid
 Vandaag stemt de perceptie van een overheidsadministratie echter niet langer
overeen met de visie die Max Weber voor ogen stond

 “Government is not the solution of the problem; government is the problem”
Ronald Reagan, 20 januari 1981
 De overheid wordt niet langer geacht altijd alles tot in detail te regelen
 We verwachten dat de overheid gebruiksvriendelijker is
 “We moeten van de overheid af”


 Evolutie van het bestuur
o Overheidsapparaat is steeds verder uitgebouwd, in meest uiteenlopende aangelegenheden
 Overheid kan vandaag niet meer alles zelf doen
 Openbaar vervoer, gezondheidszorg, burgerlijke stand, sociale zekerheid, cultuur,
radio en televisie, onderwijs, …
 Overheid heeft veel opdrachten en we verwachten veel van de overheid

o Opkomst van nieuwe organisatievormen en werkmethodes:
 Modernisering van administratie naar het beeld van het private ondernemerschap
 Verzelfstandiging (van bestuur) door beroep op gespecialiseerde diensten en
instellingen met een publiekrechtelijke maar soms ook privaatrechtelijke vorm en die
gekenmerkt worden door een zekere autonomie ten aanzien van het centrale gezag
(zie hierna: functionele decentralisatie)
 Overheid bestuur doen op verzelfstandigde Bestuursinstellingen (NMBS,
proximus, Bpost…) Die specifiek binnen een bepaald terrein bepaalde taken
op zich gaan nemen (= functionele decentralisatie)



 Kerntakendebat en privatisering van overheidstaken
 We evalueren naar een regulerende overheid (= een overheid die sturend
werkt, hij stuurt waar de vehicles naartoe moeten)
• = hij moet niet meer alles alleen doen, er komen private actoren (bv.
politiediensten)  leidt tot meer regelgeving zodat het algemeen
belang gewaarborgd blijft

4