Micro-economie
Master in de Bedrijfskunde
Docent: Bruno Heyndels
Academiejaar 2025-2026
Ssamenvatting met grafieken en voorbeeldexamenvragen
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ....................................................................................................................................... 2
1 Hoofdstuk 1: algemene basisprincipes van economie ......................................................................... 9
2 Hoofstuk 2: denken als een econoom ............................................................................................... 11
3 Hoofdstuk 3: Het marktmechanisme van vraag en aanbod .............................................................. 12
3.1 Markten en concurrentie ............................................................................................................ 12
3.1.1 De marktwerking: assumpties (= veronderstelling) ............................................................. 12
3.1.2 Marktmacht ......................................................................................................................... 13
3.2 De vraag ...................................................................................................................................... 13
3.2.1 Van individuele vraag naar marktvraag ............................................................................... 14
3.2.2 De determinanten van de individuele vraag en marktvraag ............................................... 15
3.3 Het vraagschema en de vraagcurve ............................................................................................ 15
3.4 Bewegingen van de V-curve (verandering in Pn) ........................................................................ 16
3.4.1 Bewegingen van de V-curve (verandering in andere determinanten van D)....................... 16
3.4.2 Verschuivingen van de vraagcurve (‘verandering in de vraag’) ........................................... 16
3.5 Het aanbod ................................................................................................................................. 16
3.6 Van individueel aanbod naar marktaanbod................................................................................ 17
3.7 De determinanten van het individuele aanbod en marktaanbod .............................................. 18
3.8 Het aanbodschema en de aanbodcurve ..................................................................................... 19
3.8.1 Bewegingen van de A-curve (verandering van de aangeboden hoeveelheid) ..................... 19
3.8.2 Bewegingen van de A-curve (verandering in andere determinanten van D)....................... 19
3.9 Verschuiving van de A – curve (verandering in het aanbod): ..................................................... 19
3.9.1 Vraag en aanbod tezamen geanalyseerd ............................................................................. 20
3.9.2 Veranderingen in het marktevenwicht ................................................................................ 21
3.10 Onevenwicht: tekort ................................................................................................................. 22
3.11 Prijzen als signaal: Hoe prijzen de beschikbare middelen toewijzen ........................................ 23
4 Hoofdstuk 4: elasticiteit: theorie & toepassingen ............................................................................. 24
4.1 Inleiding en definitie ................................................................................................................... 24
4.2 De prijselasticiteit van de vraag .................................................................................................. 24
4.2.1 Definitie en berekening ....................................................................................................... 24
4.2.2 De determinanten van de prijselasticiteit van de vraag ...................................................... 24
4.2.3 Verschillende vraagcurven ................................................................................................... 26
4.3 Marktomzet en prijselasticiteit van de vraag ............................................................................. 28
4.4 De inkomenselasticiteit van de vraag ......................................................................................... 29
, 4.5 De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag .............................................................................. 30
4.6 De prijselasticiteit van het aanbod ............................................................................................. 30
4.6.1 Definitie en berekening ....................................................................................................... 30
4.7 De determinanten van de prijselasticiteit van het aanbod......................................................... 30
4.8 Marktomzet en prijselasticiteit van het aanbod ......................................................................... 32
4.9 Toepassingen .............................................................................................................................. 32
4.9.1 Nieuwe technologie voor productie van chips in computers .............................................. 32
4.9.2 Spitsuur- en daluurtarieven voor treinen (in VK) ................................................................. 32
4.9.3 Afname landbouwinkomens ondanks hogere productiviteit .............................................. 33
5 Hoofstuk 5: vraag & theorie consumentengedrag............................................................................. 34
5.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 34
5.2 Het standaard economische model ............................................................................................ 34
5.3 De budgetbeperking: de budgetrechte (BR) - “kan” ................................................................... 35
5.3.1 Budgetrechte & beperking................................................................................................... 35
5.3.2 Opportuniteitskost ............................................................................................................... 36
5.3.3 Verandering in inkomen ...................................................................................................... 37
5.3.4 Verandering in de prijs ......................................................................................................... 37
5.3.5 Verandering in beide prijzen ................................................................................................ 38
5.4 De voorkeuren - “wil” ................................................................................................................. 38
5.4.1 Axioma’s............................................................................................................................... 38
5.5 Preferenties van de consumenten: Indifferentiecurves ............................................................. 39
5.6 Vier kenmerken van Indifferentiecurves (ICs) ............................................................................ 39
5.7 Twee extreme gevallen van indifferentiecurves ......................................................................... 40
5.8 Nut & marginaal nut ................................................................................................................... 40
5.9 Marginale substitutievoet (MSV) van de consument ................................................................. 40
5.10 Keuze (optimalisatie) - “doe” .................................................................................................... 41
5.11 Gevolgen van veranderingen in inkomen ................................................................................. 42
5.11.1 Inkomens-offer-curve & Engel curve ................................................................................. 43
5.11.2 Engel curve......................................................................................................................... 43
5.11.3 Inkomens expansie pad ..................................................................................................... 44
5.12 Verandering in de prijs .............................................................................................................. 44
5.12.1 Prijs-offer & individuele vraagcurve .................................................................................. 44
5.13 Onderscheid tussen inkomenseffect en substitutie-effect bij prijsverandering ....................... 46
5.13.1 Inkomens- en substitutie-effect ......................................................................................... 47
, 5.14 Implicaties van de theorie van het consumentengedrag.......................................................... 48
5.14.1 Vraagcurves hebben niet altijd een dalend verloop .......................................................... 48
5.15 Inkomensexpansie en Engelcurven........................................................................................... 49
5.16 Denken mensen werkelijk in termen van de consumententheorie? ........................................ 49
5.17 Behaviouristische benadering van het koopgedrag.................................................................. 49
5.18 Behavioural economics ............................................................................................................. 51
5.18.1 Biases 1 .............................................................................................................................. 51
5.18.2 Biases 2: Heuristieken (vuistregels) ................................................................................... 51
6 Het aanbod & de bedrijven in competitieve markten ....................................................................... 53
6.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 53
6.2 Definiëring kosten in een bedrijf ................................................................................................ 53
6.3 Gedrag producent ....................................................................................................................... 53
6.4 Productie en kosten .................................................................................................................... 53
6.4.1 Arbeidsproductiviteit (en kapitaalsproductiviteit) ............................................................... 53
6.4.2 Vorm en verloop van de productiviteitscurven ................................................................... 54
6.4.3 De productiefunctie (en de totale kostencurve) .................................................................. 55
6.5 Verschillende manieren om kosten te berekenen ...................................................................... 56
6.5.1 Kosten .................................................................................................................................. 56
6.5.2 Totale kosten ....................................................................................................................... 57
6.5.3 Soorten kosten ..................................................................................................................... 57
6.6 Gemiddelde variabele kosten (AVC) en gemiddelde vaste kosten (AFC).................................... 59
6.6.1 Meest typische vorm van de kostencurves.......................................................................... 59
6.7 Kostencurves korte termijn (KT) versus lange termijn (LT) ......................................................... 59
6.8 Wat is een markt van volkomen concurrentie? .......................................................................... 61
6.8.1 Definitie volkomen concurrentie ......................................................................................... 61
6.9 Totale opbrengsten..................................................................................................................... 62
6.9.1 Hangt af van de marktvorm: opbrengst en wint in markt van volkomen concurrentie ...... 62
6.9.2 Totale, gemiddelde en marginale opbrengsten bij volkomen concurrentie ........................ 62
6.10 (Maximale) winst ...................................................................................................................... 62
6.10.1 Winst = totale opbrengst - totale kosten ........................................................................... 63
6.10.2 Maximale winst (I) ............................................................................................................. 63
6.10.3 Maximale winst (II) ............................................................................................................ 64
6.10.4 Niet produceren is soms “winstgevender” (minder verlieslatend) dan wél produceren .. 65
6.11 Individuele aanbodscurve en marktaanbod ............................................................................. 66
Master in de Bedrijfskunde
Docent: Bruno Heyndels
Academiejaar 2025-2026
Ssamenvatting met grafieken en voorbeeldexamenvragen
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ....................................................................................................................................... 2
1 Hoofdstuk 1: algemene basisprincipes van economie ......................................................................... 9
2 Hoofstuk 2: denken als een econoom ............................................................................................... 11
3 Hoofdstuk 3: Het marktmechanisme van vraag en aanbod .............................................................. 12
3.1 Markten en concurrentie ............................................................................................................ 12
3.1.1 De marktwerking: assumpties (= veronderstelling) ............................................................. 12
3.1.2 Marktmacht ......................................................................................................................... 13
3.2 De vraag ...................................................................................................................................... 13
3.2.1 Van individuele vraag naar marktvraag ............................................................................... 14
3.2.2 De determinanten van de individuele vraag en marktvraag ............................................... 15
3.3 Het vraagschema en de vraagcurve ............................................................................................ 15
3.4 Bewegingen van de V-curve (verandering in Pn) ........................................................................ 16
3.4.1 Bewegingen van de V-curve (verandering in andere determinanten van D)....................... 16
3.4.2 Verschuivingen van de vraagcurve (‘verandering in de vraag’) ........................................... 16
3.5 Het aanbod ................................................................................................................................. 16
3.6 Van individueel aanbod naar marktaanbod................................................................................ 17
3.7 De determinanten van het individuele aanbod en marktaanbod .............................................. 18
3.8 Het aanbodschema en de aanbodcurve ..................................................................................... 19
3.8.1 Bewegingen van de A-curve (verandering van de aangeboden hoeveelheid) ..................... 19
3.8.2 Bewegingen van de A-curve (verandering in andere determinanten van D)....................... 19
3.9 Verschuiving van de A – curve (verandering in het aanbod): ..................................................... 19
3.9.1 Vraag en aanbod tezamen geanalyseerd ............................................................................. 20
3.9.2 Veranderingen in het marktevenwicht ................................................................................ 21
3.10 Onevenwicht: tekort ................................................................................................................. 22
3.11 Prijzen als signaal: Hoe prijzen de beschikbare middelen toewijzen ........................................ 23
4 Hoofdstuk 4: elasticiteit: theorie & toepassingen ............................................................................. 24
4.1 Inleiding en definitie ................................................................................................................... 24
4.2 De prijselasticiteit van de vraag .................................................................................................. 24
4.2.1 Definitie en berekening ....................................................................................................... 24
4.2.2 De determinanten van de prijselasticiteit van de vraag ...................................................... 24
4.2.3 Verschillende vraagcurven ................................................................................................... 26
4.3 Marktomzet en prijselasticiteit van de vraag ............................................................................. 28
4.4 De inkomenselasticiteit van de vraag ......................................................................................... 29
, 4.5 De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag .............................................................................. 30
4.6 De prijselasticiteit van het aanbod ............................................................................................. 30
4.6.1 Definitie en berekening ....................................................................................................... 30
4.7 De determinanten van de prijselasticiteit van het aanbod......................................................... 30
4.8 Marktomzet en prijselasticiteit van het aanbod ......................................................................... 32
4.9 Toepassingen .............................................................................................................................. 32
4.9.1 Nieuwe technologie voor productie van chips in computers .............................................. 32
4.9.2 Spitsuur- en daluurtarieven voor treinen (in VK) ................................................................. 32
4.9.3 Afname landbouwinkomens ondanks hogere productiviteit .............................................. 33
5 Hoofstuk 5: vraag & theorie consumentengedrag............................................................................. 34
5.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 34
5.2 Het standaard economische model ............................................................................................ 34
5.3 De budgetbeperking: de budgetrechte (BR) - “kan” ................................................................... 35
5.3.1 Budgetrechte & beperking................................................................................................... 35
5.3.2 Opportuniteitskost ............................................................................................................... 36
5.3.3 Verandering in inkomen ...................................................................................................... 37
5.3.4 Verandering in de prijs ......................................................................................................... 37
5.3.5 Verandering in beide prijzen ................................................................................................ 38
5.4 De voorkeuren - “wil” ................................................................................................................. 38
5.4.1 Axioma’s............................................................................................................................... 38
5.5 Preferenties van de consumenten: Indifferentiecurves ............................................................. 39
5.6 Vier kenmerken van Indifferentiecurves (ICs) ............................................................................ 39
5.7 Twee extreme gevallen van indifferentiecurves ......................................................................... 40
5.8 Nut & marginaal nut ................................................................................................................... 40
5.9 Marginale substitutievoet (MSV) van de consument ................................................................. 40
5.10 Keuze (optimalisatie) - “doe” .................................................................................................... 41
5.11 Gevolgen van veranderingen in inkomen ................................................................................. 42
5.11.1 Inkomens-offer-curve & Engel curve ................................................................................. 43
5.11.2 Engel curve......................................................................................................................... 43
5.11.3 Inkomens expansie pad ..................................................................................................... 44
5.12 Verandering in de prijs .............................................................................................................. 44
5.12.1 Prijs-offer & individuele vraagcurve .................................................................................. 44
5.13 Onderscheid tussen inkomenseffect en substitutie-effect bij prijsverandering ....................... 46
5.13.1 Inkomens- en substitutie-effect ......................................................................................... 47
, 5.14 Implicaties van de theorie van het consumentengedrag.......................................................... 48
5.14.1 Vraagcurves hebben niet altijd een dalend verloop .......................................................... 48
5.15 Inkomensexpansie en Engelcurven........................................................................................... 49
5.16 Denken mensen werkelijk in termen van de consumententheorie? ........................................ 49
5.17 Behaviouristische benadering van het koopgedrag.................................................................. 49
5.18 Behavioural economics ............................................................................................................. 51
5.18.1 Biases 1 .............................................................................................................................. 51
5.18.2 Biases 2: Heuristieken (vuistregels) ................................................................................... 51
6 Het aanbod & de bedrijven in competitieve markten ....................................................................... 53
6.1 Inleiding ...................................................................................................................................... 53
6.2 Definiëring kosten in een bedrijf ................................................................................................ 53
6.3 Gedrag producent ....................................................................................................................... 53
6.4 Productie en kosten .................................................................................................................... 53
6.4.1 Arbeidsproductiviteit (en kapitaalsproductiviteit) ............................................................... 53
6.4.2 Vorm en verloop van de productiviteitscurven ................................................................... 54
6.4.3 De productiefunctie (en de totale kostencurve) .................................................................. 55
6.5 Verschillende manieren om kosten te berekenen ...................................................................... 56
6.5.1 Kosten .................................................................................................................................. 56
6.5.2 Totale kosten ....................................................................................................................... 57
6.5.3 Soorten kosten ..................................................................................................................... 57
6.6 Gemiddelde variabele kosten (AVC) en gemiddelde vaste kosten (AFC).................................... 59
6.6.1 Meest typische vorm van de kostencurves.......................................................................... 59
6.7 Kostencurves korte termijn (KT) versus lange termijn (LT) ......................................................... 59
6.8 Wat is een markt van volkomen concurrentie? .......................................................................... 61
6.8.1 Definitie volkomen concurrentie ......................................................................................... 61
6.9 Totale opbrengsten..................................................................................................................... 62
6.9.1 Hangt af van de marktvorm: opbrengst en wint in markt van volkomen concurrentie ...... 62
6.9.2 Totale, gemiddelde en marginale opbrengsten bij volkomen concurrentie ........................ 62
6.10 (Maximale) winst ...................................................................................................................... 62
6.10.1 Winst = totale opbrengst - totale kosten ........................................................................... 63
6.10.2 Maximale winst (I) ............................................................................................................. 63
6.10.3 Maximale winst (II) ............................................................................................................ 64
6.10.4 Niet produceren is soms “winstgevender” (minder verlieslatend) dan wél produceren .. 65
6.11 Individuele aanbodscurve en marktaanbod ............................................................................. 66
