Hoofdstuk 6: celgroei en celdeling
1. Inleiding
Groei: toename grootte cel op onomkeerbare wijze
Meer anabole processen dan katabole
Maximale afmeting: groei stopt en de cel gaat delen
Celcyclus = eenheid van biologische tijd
2. De celcyclus
Volledige celcyclus = gehele levensduur van een individuele cel
4 fasen: G2-fase, S-fase, G1-fase en mitose
2.1 De G1-periode of eerste groeiperiode
Eigenlijke werkingsfase
Chromosomen in de celkern -> ontrold tot het kluwen van onherkenbare
chromatinedraden
Cel -> selectief gebruik van die erfelijke informatie om de eiwitten aan te
komen die zij nodig hebben
Variabele lengte
2.2 De S-periode of syntheseperiode
Voorbereiding op de eigenlijke celdeling
Replicatie van DNA: DNA-verdubbeling: stappenplan:
1. Twee complementaire strengen van het DNA ontwonden en
weggetrokken (enzymen)
, 2. De base die vrijkomen -> binden aan specifieke eiwitten (verhinderen
onmiddellijke hechting)
3. Ontwinden en uit elkaar halen -> verschillende plaatsen tegelijkertijd
4. DNA-polymerase: bij enkelvoudige streng een nieuwe complementaire
streng aanleggen
5. Elke steng heeft twee uiteinden: 5’-3’-zijde en 3’-5’-zijde
6. Aanmaak nieuwe streng: 5’-3’-zijde -> wijze verloop: afk. van leading
strand (5-3) of lagging strand (3-5)
7. Bij leading strand: nieuwvorming gebeurd continu vanaf 3’ tot 5’ tot het
hele fragment van een nieuw stuk enkelstrengs-DNA voorzien is
8. Lagging strand: gebeurd in sprongetjes, aanmaak DNA gebeurd in de
tegengestelde richting dan het opengaan van de streng
9. Dus: DNA-polymerase maakt telkens een sprong achteruit -> kleine
stukjes enkelstengs-DNA = okazaki-fragmenten
10.DNA-ligase: lassen okazaki-fragmenten
11.DNA-synthese semiconservatief
Enzymen die betrokken zijn bij DNA-replicatie:
DNA-polymerase:
Synthetiseert DNA-moleculen uit deoxyribonucleotiden (bouwstenen van
DNA)
Werken in paren: één orgineel DNA-molecuul -> twee identieke DNA-
strengen
DNA-polymerase leest de bestaande DNA-strengen -> twee strengen
creëren die overeenkomen met de bestaande
Voegt nucleotide aan het 3’-uiteinde
Zorgt ervoor dat een kopie aan elke dochtercel wordt gegeven ->
genetische informatie doorgeven van generatie op generatie
DNA-helicase:
Uitpakken van genen van een organisme
Motoreiwitten -> bewegen langs een nucleïnezuurfosfodiësterskelet
waarbij twee nucleïnezuurstrengen (DNA en RNA) worden gescheiden (met
energie van ATP-hydrolyse)
DNA-ligase:
Vergemakkelijkt de samenvoeging van DNA-strengen door de vorming van
fosfodiësterbinding te katalyseren
Speelt een rol bij het herstellen van enkelstrengs- en
dubbelstrengsbreuken
1. Inleiding
Groei: toename grootte cel op onomkeerbare wijze
Meer anabole processen dan katabole
Maximale afmeting: groei stopt en de cel gaat delen
Celcyclus = eenheid van biologische tijd
2. De celcyclus
Volledige celcyclus = gehele levensduur van een individuele cel
4 fasen: G2-fase, S-fase, G1-fase en mitose
2.1 De G1-periode of eerste groeiperiode
Eigenlijke werkingsfase
Chromosomen in de celkern -> ontrold tot het kluwen van onherkenbare
chromatinedraden
Cel -> selectief gebruik van die erfelijke informatie om de eiwitten aan te
komen die zij nodig hebben
Variabele lengte
2.2 De S-periode of syntheseperiode
Voorbereiding op de eigenlijke celdeling
Replicatie van DNA: DNA-verdubbeling: stappenplan:
1. Twee complementaire strengen van het DNA ontwonden en
weggetrokken (enzymen)
, 2. De base die vrijkomen -> binden aan specifieke eiwitten (verhinderen
onmiddellijke hechting)
3. Ontwinden en uit elkaar halen -> verschillende plaatsen tegelijkertijd
4. DNA-polymerase: bij enkelvoudige streng een nieuwe complementaire
streng aanleggen
5. Elke steng heeft twee uiteinden: 5’-3’-zijde en 3’-5’-zijde
6. Aanmaak nieuwe streng: 5’-3’-zijde -> wijze verloop: afk. van leading
strand (5-3) of lagging strand (3-5)
7. Bij leading strand: nieuwvorming gebeurd continu vanaf 3’ tot 5’ tot het
hele fragment van een nieuw stuk enkelstrengs-DNA voorzien is
8. Lagging strand: gebeurd in sprongetjes, aanmaak DNA gebeurd in de
tegengestelde richting dan het opengaan van de streng
9. Dus: DNA-polymerase maakt telkens een sprong achteruit -> kleine
stukjes enkelstengs-DNA = okazaki-fragmenten
10.DNA-ligase: lassen okazaki-fragmenten
11.DNA-synthese semiconservatief
Enzymen die betrokken zijn bij DNA-replicatie:
DNA-polymerase:
Synthetiseert DNA-moleculen uit deoxyribonucleotiden (bouwstenen van
DNA)
Werken in paren: één orgineel DNA-molecuul -> twee identieke DNA-
strengen
DNA-polymerase leest de bestaande DNA-strengen -> twee strengen
creëren die overeenkomen met de bestaande
Voegt nucleotide aan het 3’-uiteinde
Zorgt ervoor dat een kopie aan elke dochtercel wordt gegeven ->
genetische informatie doorgeven van generatie op generatie
DNA-helicase:
Uitpakken van genen van een organisme
Motoreiwitten -> bewegen langs een nucleïnezuurfosfodiësterskelet
waarbij twee nucleïnezuurstrengen (DNA en RNA) worden gescheiden (met
energie van ATP-hydrolyse)
DNA-ligase:
Vergemakkelijkt de samenvoeging van DNA-strengen door de vorming van
fosfodiësterbinding te katalyseren
Speelt een rol bij het herstellen van enkelstrengs- en
dubbelstrengsbreuken
