Samenvatting presentatie 9 van filosofie

Hoofdstuk 6 : Gezondheid en individuele verantwoordelijkheid
 Kunnen we het individu beschouwen als een autonome entiteit en dienst
leven als een vrij keuze?
 Belangrijkthema in hedendaagse zorg: beslissingsrecht en keuzevrijheid
 Is het logisch om elke patiënt verantwoordelijk te stellen om gezond te
leven met het oogmerk verzekerd te kunnen worden of toegang te
behouden tot trainingsprogramma’s of zorgfaciliteiten?
 Meer vrijheid dus ook meer verantwoordelijkheid?


Amartya Sen (hoofstuk 6 + tekst syllabus):
 Capability
 In veel landen: debat over de verantwoordelijkheid van het individu over
zijn eigen leven en dus ook over zijn obesitas
 Levensstijl -> factor bij de behandeling van obese patiënten
 Levensstijl wordt een probleem
 Capability: gelijke kansen en gelijke mogelijkheden om met kansen om te
gaan
 Stel: streven naar gelijke kansen op goede gezondheid:
 Welvaartsgelijkheid
 Verdeling middelen
 Voorbeeld: verloning
 Primaire voorzieningen
 Verdeling van gelijke kansen
 Voorbeeld: onderwijs als sociale hefboom
 Mogelijkheden
 Verdeling van opties
 Voorbeeld: aanleren vaardigheden




 Health capability = the ability to be healthy
 4 deelaspecten:
1. Well-being freedom: de kans krijgen om je eigen leven uit te
bouwen
2. Well-being achievement: het is niet omdat ik vrij bent dat ik in
staat ben om het na te leven
3. Agency freedom: ben ik zelf in staat om die keuzes te maken
4. Agency achievement (doelen kunnen bereiken)

,  Health agency: de vrijheid en de mogelijkheid om zelf een goede
gezondheid te bereiken
 Voorwaarden:
 Goede omstandigheden
 In staat zijn kansen en verantwoordelijkheid op te nemen
 Interactie individu-bredere context
 Zie figuur 1 in tekst
 De capability-benadering benadrukt dat de samenleving ieder individu de
vrijheid moet garanderen om dat gedrag te kiezen dat essentieel is voor
een leven met een afdoende
levenskwaliteit, binnen de grenzen van ieders erfelijke
gezondheidskenmerken
 Determinanten van gezondheid:
 Factoren die gezondheid van individuen en populaties beïnvloeden (+
of -)
 Beïnvloedende factoren
 Tussen pure gedetermineerd zijn (biologie) of louter vrije keuze (alles is
vrije wil)


Capaciteit uit het boek:
1. Herkomst en betekenis van ‘capability’ (Amartya Sen)


 Sen introduceert het begrip capability als alternatief voor gelijke kansen of
gelijke rechten.
 Capability = de mogelijkheid van een persoon om een gewenste staat
van zijn te bereiken, zoals:

 Gezond zijn
 Weldoorvoed zijn
 Gelukkig zijn
 Een kwalitatief leven leiden
 Sinds de jaren tachtig wordt het concept breed toegepast, o.a. in
gezondheidsdomeinen.


2. Sen over gezondheid en sociale rechtvaardigheid


 Volgens Sen is vooral dit onrechtvaardig:
- Sommige mensen missen de mogelijkheid om gezond te zijn door
inadequate sociale voorzieningen.
 Dit verschilt van situaties waarin iemand bewust kiest om minder om zijn
gezondheid te geven (bv. roken).
 Voorbeelden van sociale oorzaken van slechte gezondheid:

 Armoede
 Overweldigende epidemieën in een gemeenschap

,  Bij sociale oorzaken is gebrek aan gezondheid een probleem van
rechtvaardigheid, niet van persoonlijke schuld.
 Sen benadrukt onderscheid tussen:

 Werkelijke gezondheid, en
 Capability om gezondheid te bereiken


 Toch is gezondheid vaak een goede indicator van die onderliggende
capability, omdat mensen meestal gezondheid verkiezen wanneer ze
kunnen kiezen (zelfs verslaving is een soort “onvrijheid”).


3. Sen: Moraal van gezondheidsgedrag niet (enkel) moraliseren
 Sen biedt een argument om niet te moraliseren over riskant gedrag.
 Veel mensen zitten vast in een onvrijheid om ongezonde gewoontes te
doorbreken (bv. roken, obesitas).
 Het probleem = gebrek aan capability om de juiste gezondheidskeuzes te
maken.
 Focus moet liggen op het versterken van de capability, niet op
bestraffing.


4. Joshua Cohen: Capability en vrijheid van keuze


 Cohen sluit aan bij Sen:
- De samenleving moet iedereen vrijheid garanderen om gedrag te kiezen
dat essentieel is voor een leven met voldoende levenskwaliteit.
 Deze vrijheid moet gelden binnen de grenzen van ieders erfelijke
gezondheidskenmerken.
 Bij ziekte of handicap:

 De keuzevrijheid en mogelijkheid om levensdoelen na te streven kan
worden beperkt.
 Dan ontbreekt het niet alleen aan capability, maar moet de
gezondheidszorg ten minste een basisset aan capabilities herstellen
die de persoon zonder ziekte/handicap zou hebben gehad.


5. Buchanan: Autonomie, gezondheidszorg en rechtvaardigheid


 In Autonomy, paternalism, and justice stelt Buchanan dat
gezondheidszorg:
- Autonomie moet bevorderen, niet ondermijnen.
 Reden 1 (ethisch):

 Autonomie is de fundamentele voorwaarde van ieder moreel individu;