Samenvatting persoonlijkheidspsychologie

Introductie
1. Definitie persoonlijkheid
Persoonlijkheid = de verzameling van psychologische trekken en mechanismen
binnen een individu, die georganiseerd en relatief stabiel zijn, en die de interacties
met en de aanpassingen aan de intrapsychische, fysieke en sociale omgeving
beïnvloeden
- Verzameling van psychologische trekken:
 Trekken (traits) = eigenschappen die verschillen/gelijkenissen tussen mensen
beschrijven
 Gemiddelde neigingen
 Hoeveel? Structuur? Oorsprong? Correlaties/gevolgen  4 ZEER
BELANGRIJKE VRAGEN
 Beschrijven, verklaren en voorspellen van (toekomstig) gedrag
 Enkel in groepsniveau mogelijk
 Je kan geen uitspraak doen over een individu
- Mechanismen:
 Cognitieve processen van informatieverwerking
 Input – beslissingsregels (als, dan) – output
 Als trek X, dan gedrag Y
- Binnen een individu, georganiseerd en relatief stabiel:
 Persoonlijkheid = intern
 Georganiseerd: geen willekeurige verzameling elementen, maar een
coherent, samenhangend geheel
 Relatief stabiel doorheen de tijd en consistent overheen situaties
- Interacties met en de aanpassingen:
 Interactie tussen persoon en omgeving is complex!!!
 Perceptie, selectie, uitlokking, manipulatie
 Adaptief functioneren: flexibel omgaan met de stress, uitdagingen en
problemen die we tegenkomen terwijl we onze levensdoelen trachten te
realiseren
- Intrapsychische, fysieke en sociale omgeving:
Onze omgeving stelt ons voortdurend voor uitdagingen
 Fysieke omgeving: overleving, veiligheid
 Sociale omgeving: liefde, respect, erbij horen
 Intrapsychische omgeving: eigenwaarde

2. Terminologie
- Individuele verschillen:
Intelligentie, persoonlijkheid, fysieke kenmerken, vaardigheden, leeftijd
- Persoonlijkheid:
Temperament, attributiestijl, zelfconcept
- Temperament:
Activiteitsniveau, emotionaliteit, stabiliteit




1
Lies Verelst Persoonlijkh. Psycho

, 3. Persoonlijkheidspsychologie
= tak van de psychologie die zich bezighoudt met het bestuderen van persoonlijkheid
= begrijpen van individuele verschillen tussen mensen
- Impliciete persoonlijkheidstheorieën
 Intuitief
 Selectieve waarneming
 Vaak evaluatief
- Wetenschappelijke persoonlijkheidstheorieën
 Beschrijven van menselijke kenmerken
 Persoonlijkheid als psychologisch construct
 Niet direct observeerbaar
 Determinant van gedrag

3.1. Drie analyseniveaus




- Nomothetisch onderzoek
 Bestuderen van groepen/steekproeven
 Focus: gelijkenissen tussen groepen
 Doel: universele wetmatigheden ontdekken over de mens
 Basisstructuur van persoonlijkheid identificeren
 Methode: zelfrapportage, statistische analyses (kwantitatief)
 Nadeel: weinig kennis over complexiteit en dynamiek binnen individu
- Idiografisch onderzoek:
 Bestuderen van 1 enkel individu
 Focus: uniciteit van het individu
 Doel: diepgaand begrip van het individu
 Methode: case study, psychobiografie, dagboek, interview (kwalitatief)
 Nadeel: moeilijk te generaliseren




2
Lies Verelst Persoonlijkh. Psycho

, 3.2. Theorie versus onderzoek
- Grote persoonlijkheidstheorieën: analyseniveau ‘human nature’
- Hedendaags onderzoek in persoonlijkheidspsychologie: analyseniveau individuele
en groepsverschillen

3.2.1. Hedendaags onderzoek in de persoonlijkheidspsychologie
- Een goede theorie:
 Voorziet richtlijnen voor verder onderzoek
 Verklaart en organiseert reeds bestaande bevindingen
 Maakt voorspellingen over gedrag en psychologische fenomenen
- Theorie vs overtuiging:
 Bijvoorbeeld astrologie
- Wetenschappelijke evaluatiecriteria:
 Volledigheid
 Heuristische waarde
 Toetsbaarheid
 Spaarzaamheid
 Compatibiliteit en integratie overheen verschillende kennisdomeinen en
analyseniveaus
- Ultieme theorie?
- Grote verscheidenheid aan persoonlijkheidstheorieën
 Psychodynamische theorieën: Freud, Horney, Kohut, …
 Sociaal-cognitivistische theorieën: Skinner, Bandura, Kelly, …
 Humanistische theorieën: Maslow, Rogers, …
 Biologische theorieën: Gray, Cloninger, Eysenck, …
 Dispositionele theorieën: Costa & McCrae, …




H1: Dispositionele theorieën
1. Dispositionele theorieën

3
Lies Verelst Persoonlijkh. Psycho

,  Heel veel vertrekt vanuit de dispositionele theorieën
 Ligt aan de kant van het hedendaags onderzoek in persoonlijkheidspsychologie
 Individuele en groepsverschillen

1.1. Wat zijn persoonlijkheidstrekken
= Fundamentele en universele bouwstenen van persoonlijkheid
Bv: dublo blokken zijn persoonlijkheidstrekken die een unieke toren bouwen
(persoon)
- Typerende kenmerken, karakteristieke eigenschappen
 De eigenschappen geven aanleiding tot het stellen van bepaalde
gedragen
- Dispositie = geneigdheid om zich op ene bepaalde manier te gedrag
 Geeft aanleiding tot het stellen van een bepaald gedrag
- Twee uitgangspunten van trektheorie/ voorwaarden om over een trek te
spreken:
 Trekken zijn relatief stabiel in tijd
 Verlegen op 6-jarige leeftijd, zal voornamelijk verlegen blijven
 Trekken zijn relatief consistent over situaties: eigenschap is over de
situaties heen zichtbaar
 Verlegen in de klas, maar ook tijdens vrije tijd
- Consistent over situatie: in een sterk sturende context, waar het duidelijk
is wat er van je verwacht wordt, zullen individuele verschillen tussen
mensen duidelijk tot uiting kunnen komen

1.1.1. Verschillende visies op de definitie van een trek:
- Trekken als interne, causale eigenschappen
 Inwendig, intern
 We dragen de trekken van situatie tot situatie met ons mee
 Verklarend voor gedrag
 Kunnen sluimerend aanwezig zijn, zonder directe manifestatie in het
gedrag
 Alle trekken zijn niet altijd zichtbaar in elke situatie
- Trekken als louter beschrijvende termen
 Geen veronderstelling over oorzaak van gedrag
 Trekken zijn niets meer dan een verzameling van handelingen die vaak
voorkomen bij iemand




1.2. Identificeren van trekken


4
Lies Verelst Persoonlijkh. Psycho