Samenvatting Ontwikkelingspsychologie

Samenvatting ontwikkelingspsychologie per hoofdstuk
H1: een inleiding in de ontwikkeling van het kind
1. Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie:
- Ontwikkelingspsychologie/levenslooppsychologie = wetenschappelijke studie
naar patronen van groei, verandering en stabiliteit van conceptie tot de
ouderdom, maar met een accent op de jaren tot volwassenheid, waarin
veranderingen elkaar het snelst opvolgen
- Ontwikkeling = genese, ontvouwen
 Lichamelijke groei en veranderingen in de psyche van individuele personen die
worden beïnvloed door de ontwikkeling van de samenleving
- Ontwikkeling = groei, toename, stabiliteit, voortgang & teruggang, afbraak,
aftakeling
- Ontwikkeling = continu proces in de tijd, niet omkeerbaar en gaat van globaal
naar gedifferentieerd (eerst worden grote zaken ontwikkeld en daarna wordt de
ontwikkeling verfijnder/gedifferentieerder)
- Aanverwante begrippen:
 Groei: lengtegroei – gebeurt automatisch
 Rijping: rijping van sluitspieren voor zindelijkheid van peuter – is niet te
forceren
 Leren: leren fietsen – omgeving nodig die een bepaalde handeling/vaardigheid
aanleert

1.1. De reikwijdte van het vakgebied
Thematische gebieden:
- Fysieke ontwikkeling:
Studie naar de invloed van het lichaam op het gedrag
- Cognitieve ontwikkeling:
Studie naar de invloed van groei en verandering in intellectuele vermogens op
het gedrag
- Sociale ontwikkeling:
Studie naar interacties van mensen en hoe hun sociale relaties in de loop van hun
leven groeien, veranderen en stabiel blijven
 Hoe speelt de impact van de ander in de verschillende levensfasen
- Persoonlijkheidsontwikkeling:
Studie naar stabiliteit en veranderingen in eigenschappen die personen van
elkaar onderscheiden

Leeftijdsgroepen en individuele verschillen:
- Prenatale periode (conceptie – geboorte)
- Babytijd (0 – 1 jaar)
- Peutertijd (1 – 3 jaar)
- Kleutertijd (3 – 6 jaar)
- Lagere schooltijd (6 – 12 jaar)
- Adolescentie (12 – 20 jaar)
- Volwassenheid (20 – 60 jaar)
- Oudere volwassenheid of ouderdom (> 60 jaar)
 Soms duidelijke grenzen, soms artificieel
1
Ontwikkelingspsycho

,  Grote individuele verschillen – GEMIDDELDEN tussen mensen!!!
Ontwikkelingspsychologie:
- Algemene veranderingen en gedragreorganisaties die iedereen doormaakt bij het
ouder worden
- Ontwikkeling als een normatief gegeven
- Aandacht voor individuele ontwikkeling
= individuele variatie rond het normatieve verloop van de ontwikkeling
 Variatie wordt groter naarmate een kind ouder wordt
 Grotere impact van omgevingsinvloeden, verruiming van sociaal netwerk,
meer normatieve gebeurtenissen, cohorten

1.2. De invloed van de cohorten op de ontwikkeling
- Cohort: gebruiken om wetenschappelijk onderzoek te doen
= mensen die een bepaalde leeftijd hebben en op een bepaalde plaats geboren
zijn
= een groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek is geboren
 Leden van eenzelfde cohort delen aantal omgevingsfactoren
Bv: economische toestand, epidemieën, oorlogen, …

Normatieve gebeurtenissen
= gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen binnen een groep op
dezelfde manier voltrekken
- Verschillende soorten invloeden op de ontwikkeling:
1) Normatieve historisch bepaalde invloeden:
 Cohorteffecten
Bv: corona, 9/11, atoombom, rampen
2) Leeftijdsgebonden invloeden:
Biologische en omgevingsinvloeden gelijk voor mensen in bepaalde
leeftijdsgroep, ongeacht wanneer of waar ze opgroeien
Bv: eerste schooldag, menstruatie, menopauze
3) Normatieve sociaal-cultureel bepaalde invloeden:
Bv: etnische afkomst, sociale klasse, subcultuur
4) Niet – normatieve gebeurtenissen:
Atypische gebeurtenissen op tijdstip dat dit meeste anderen uit die groep niet
overkomt
Bv: studeren met achtergrond (zeer) lage sociaaleconomische stand




2
Ontwikkelingspsycho

, 1.3. Vraagstukken bij de thema’s van de ontwikkelingspsychologie
1.3.1. Continu vs discontinue veranderingen:
- Continue verandering = geleidelijke kwantitatieve ontwikkeling, waarbij prestaties
op een bepaald niveau voortvloeien uit de vorige niveaus
 Geleidelijke, kwantitatieve verbetering
 Onderliggende processen blijven gehele levensduur gelijk
 Bv: lichaamslengte, toename hersencapaciteit
- Discontinue verandering = ontwikkeling die in aparte stappen of stadia
plaatsvindt, en waarbij elk stadium gedrag oplevert dat kwalitatief anders is dan
gedrag in eerdere stadia
 Kwalitatieve veranderingen
- Conclusie: en – en verhaal
 Sommige vaardigheden ontwikkelen meer continu, andere meer discontinu

1.3.2. Kritieke en gevoelige perioden: de invloed van de omgeving:
- Kritieke periode = specifieke tijd in de ontwikkeling waarin een bepaalde
gebeurtenis de grootste – en zelfs onomkeerbare – gevolgen heeft
 Onomkeerbare consequenties door aan-of afwezigheid van bepaalde
omgevingsfactoren
 Bv: hechting in eerste levensjaren, medicatiegebruik zwangere vrouw
- Plasticiteit = mate waarin een ontwikkeld gedrag of fysieke structuur kan worden
gewijzigd
 Bv: adoptie, plasticiteit hersenen
- Gevoelige periode = periode, meestal vroeg in het leven, waarin mensen extra
gevolg zijn voor bepaalde omgevingsinvloeden en sterk ontvankelijk zijn voor het
leren van specifieke vaardigheden
 Periode waarin bepaalde vermogens optimaal naar voren komen
 Kinderen gevoelig voor omgevingsinvloeden
 Aan-of afwezigheid van bepaalde omgevingsfactoren hoeft niet tot
onomkeerbare consequenties te leiden

1.3.3. Levensloopmodel vs focus op specifieke perioden:
- Op welke perioden moeten ontwikkelingspsychologen hun aandacht richten
 Vroeger vooral focus op babytijd en adolescentie
- In ELK levensstadium is er sprake van groei en verandering
- Belangrijk om dus naar heel de levensloop te kijken




3
Ontwikkelingspsycho