Deel 1 Algemeen deel
Hoofdstuk 1: Algemene inleiding
Wat is recht?
Wat is recht:
● 1) Het recht omvat een geheel van gedragsregels en normen. 2) Deze gedragsregels en
normen hebben tot doel het maatschappelijke leven te ordenen. 3) De regels worden
opgelegd door de overheid. 4)De regels zijn afdwingbaar.
1) Deze gedragsregels en normen kunnen zeer verscheiden zijn:
● Verbodsbepalingen
- Waarbij het wordt verboden bepaalde handelingen te stellen.
Vb.: Verbod om een diefstal te plegen.
● Gebodsbepalingen
- Waarbij de verplichting wordt opgelegd bepaalde handelingen te stellen.
Vb.: De verplichting voor erfgenamen om fiscaal aangifte van de nalatenschap te doen.
⇒ Ze bieden de mogelijkheid er een beroep op te doen, zonder daartoe verplicht te zijn ⇒
Een garagist die een herstelling uitvoerde kan zich in afwachting van een betaling
beroepen op een retentierecht om te weigeren de wagen die hij herstelde terug te
geven.
● Regels waar niet zomaar van afgeweken kan worden (ze zijn van dwingend recht of van
openbare orde)
Vb.: minimum leeftijd voor het huwelijk/ wettelijk minimumloon
● Regels waar wel van afgeweken kan worden (ze gelden slechts als de partijen niets
anders overeenkwamen)
Vb.: Kosten van transport of verzending; bij een koop
● Regels die vormvoorwaarden vastleggen voor bepaalde handelingen of voor de wijze
waarop procedures gevoerd moeten worden
Vb.: Hoe vindt een schenking plaats?/ procedures voor een rechtbank
2)De bedoeling van het recht:
● De gemeenschap of de samenleving te ordenen.
● Mochten er geen rechtsregels zijn, dan zou er complete chaos zijn.
Vb.: Mocht er geen wegcode bestaan, zou het verkeer compleet in het honderd lopen.
3)De overheid vaardigt regels uit:
● Het is de overheid die via bepaalde beslissingskanalen beslist welke rechtsregels
uitgevaardigd zullen worden.
- Er kunnen op verschillende niveaus binnen de overheid regels worden
uitgevaardigd.
Vb.: Op het niveau van gemeenten, gewest, gemeenschap, federale staat, …
4)De regels moeten bovendien ook afgedwongen kunnen worden:
● Daartoe zal bijvoorbeeld een gerechtelijk apparaat (met rechtbanken) opgezet worden
om tot de afdwinging van de regels te kunnen overgaan.
Vb.: Iemand die een overeenkomst heeft afgesloten die ook moet naleven, een rechtsregel.
Ongeschreven regel:
● Is een fatsoensregel
● Werd niet opgelegd door de overheid en is evenmin afdwingbaar.
Vb.: Men moet proberen op tijd zijn voor een afspraak.
1
,Rechtsregel:
● Voldoet aan de vier voorwaarden (zie 1) 2) 3) 4))
Indelingen van het recht
Privaatrecht en publiekrecht:
● Privaatrecht
- Regelt de verhouding tussen de burgers onderling
- Het burgerlijk recht
- Geeft onder andere regels aan met betrekking tot familiale
verhoudingen, contracten tussen burgers, rechten met
betrekking tot goederen.
- Het gerechtelijk privaatrecht
- Geeft aan hoe het gerechtelijke apparaat georganiseerd is (welke
rechtbanken zijn er en waarvoor zijn ze bevoegd)
- Geeft aan op welke wijze procedures voor de rechtbank gevoerd
moeten worden.
- Het internationaal privaatrecht
- Geeft onder andere aan welke rechter bevoegd is en welke
wetsregels moeten toegepast worden als er een
rechtsoverschrijdend rechtsprobleem is.
- Het is niet zo dat in elk geval waarin een Belg betrokken
is de Belgische rechtbanken bevoegd zijn en het
Belgische recht ook toegepast moet worden.
Vb.: Een Belg veroorzaakt een verkeersongeluk in Oostenrijk
waarbij tevens een Zwitser betrokken is.
● Publiekrecht
- Regelt de algemene belangen en heeft betrekking op de inrichting, de werking
en de onderlinge verhoudingen van de overheidsorganen en op de verhouding
van de overheid tot de burgers
- Het staatsrecht
- Omvat het geheel van regels die betrekking hebben op de
inrichting en de werking van de staat en de onderlinge
verhouding tussen de organen van de staat.
- Omvat onder andere de bevoegdheidsverdeling tussen de
federale overheid en de gemeenschappen en gewesten.
- Het administratiefrecht
- Omvat de regels die nodig zijn voor de werking van de
overheidsinstanties, de manier waarop de burgers zich tot de
overheid kan richten.
Vb.: Het administratiefrecht geeft aan hoe een omgevingsvergunning
aangevraagd moet worden, hoe een beroep kan worden aangetekend
tegen een weigering van een dergelijke vergunning.
- Het strafrecht
- Geeft aan welke gedragingen strafbaar zijn en welke sancties er
tegenover staan.
- het strafprocesrecht
- Geeft onder andere aan op welke wijze misdrijven kunnen
vastgesteld worden en opgespoord worden en hoe de procedure
loopt om beklaagden te vervolgen.
- Het fiscaalrecht
- Regelt de problematiek van de belastingen.
2
,De latere opsplitsing tussen privaat en publiekrecht volstaat dan ook niet om alle
rechtstakken zonder meer in één van beide categorieën te plaatsen:
● Ondernemings, economisch, financieel, sociaal, intellectuele rechten.
● Allerlei regels van internationaal recht (volkenrecht).
Vb.: Sociaal recht= arbeidsrecht en sociale zekerheid, intellectuele rechten= auteursrechten, octrooien,
volkenrecht= regelt de verhouding tussen diverse staten.
Enkele andere indelingen:
● Objectieve recht
- Een geheel van normen die de menselijke activiteiten, de onderlinge verhouding
tussen mensen en hun verhouding tot de gemeenschap regelen (de rechtsregels
op zich)
● Subjectieve recht
- Bevat de aanspraken die een persoon tegenover een ander laat gelden.
- Deze aanspraken zijn gebaseerd op het objectieve recht.
● Materieel recht
- Bevat de regels die rechten toekennen en plichten opleggen
● Formeel recht
- Geeft aan hoe de naleving van het materiële recht verzekerd kan worden
Vb.: Zo omvat het formele recht bijvoorbeeld het gerechtelijke privaatrecht
De bronnen van het recht:
● Waar de rechtsregels teruggevonden worden
We onderscheiden volgende bronnen:
● De wetgeving in de ruime zin van het woord ⇒ belangrijkst
● De rechtspraak
● De rechtsleer
● De gewoonte en billijkheid ((enkel indien wet of contract ernaar verwijst)
⇒ In burgerlijke zaken zijn de gebruiken slechts bron van recht indien de wet of
het contract daarnaar verwijst.
De bronnen van het recht
Verschillende bronnen die we onderscheiden in de wetgeving in de ruime zin van
het woord:
● Internationale verdragen en beslissingen van supranationale organisaties.
● De grondwet
● Wet in de strikte zin van het woord
● Decreten
● Koninklijke besluiten (KB)
● Besluit van de gemeenschaps- en gewestregeringen
● Andere= Ministeriële besluiten (MB) en de besluiten van een lid van de
gemeenschaps- en gewetsregering.
3
, Internationale verdragen en beslissingen van supranationale organisaties:
Het recht van de Europese Unie
● De Europese organen beschikken in dat verband over 3 belangrijke beleidsinstrumenten
- Richtlijnen
- Geven een aantal regels aan die door de nationale overheid van de
diverse lidstaten verplicht moeten worden opgenomen en verwerkt in de
eigen wetgeving.
- Deze richtlijnen zijn erop gericht om de wetgeving binnen de
verschillende lidstaten te harmoniseren.
Vb.: De richtlijn inzake de betalingsachterstand bij handelstransacties.
- Verordeningen
- Deze bevatten een algemene en volledige reglementering die
rechtstreeks van toepassing is in alle lidstaten.
- Besluiten
- Bevatten regels die van toepassing zijn op de daarin aangeduide
bestemmeling (kan bedrijf, staat of een persoon zijn).
Vb.: Een besluit waarbij bepaalde boetes worden opgelegd aan een lidstaat of
een onderneming.
● Internationale verdragen tussen twee of meer staten.
- Verdragen die een regeling treffen over welke rechtbanken bevoegd zijn in
geschillen waarbij meerdere nationaliteiten betrokken zijn, welk recht dan
toepasselijk is, dubbelbelastingverdragen.
Vb.: Het Weens koopverdrag= De materie van het supranationale recht is in het burgerlijkrecht minder
belangrijk dan bijvoorbeeld in de materie van het economisch recht.
Grondwet:
● De meest fundamentele (Belgische wet)
● Regelt de inrichting van de machten binnen de staat en waarborgt de fundamentele
rechten en vrijheden van de burgers.
Wordt vastgesteld:
● Aan wie de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht binnen de staat
toekomen.
Waarborgt:
● Een aantal fundamentele rechten en vrijheden
Vb.: Recht op een vrije meningsuiting/ het beginsel van gelijkheid en niet discriminatie.
Kan niet zomaar gewijzigd worden:
● Er is een bijzondere procedure voor nodig
● Moeten na het opmaken van een lijst met de te wijzigen grondwetsartikelen en de
wetgevende kamers ontbonden worden en moeten er verkiezingen gehouden worden.
● ook vereist dat minstens twee derde van de leden van elke kamer aanwezig zijn en
zowel in de kamer als in de senaat moet een meerderheid van twee derde voorstemmen.
⇒ Uitzondering voor beperkt aantal artikelen van de grondwet (zie daarvoor de
overgangsbepaling die in artikel 195 van de grondwet werd ingevoegd.).
Wet in de strikte zin van het woord:
● De wet die door de kamer van volksvertegenwoordigers tot stand komt.
Een goedgekeurde wet:
● Heeft pas uitwerking een korte tijd nadat hij gepubliceerd werd in het Belgisch
Staatsblad.
● Kan een datum van inwerkingtreding vastleggen of bepalen dat die datum wordt
vastgelegd bij een koninklijk besluit.
4
Hoofdstuk 1: Algemene inleiding
Wat is recht?
Wat is recht:
● 1) Het recht omvat een geheel van gedragsregels en normen. 2) Deze gedragsregels en
normen hebben tot doel het maatschappelijke leven te ordenen. 3) De regels worden
opgelegd door de overheid. 4)De regels zijn afdwingbaar.
1) Deze gedragsregels en normen kunnen zeer verscheiden zijn:
● Verbodsbepalingen
- Waarbij het wordt verboden bepaalde handelingen te stellen.
Vb.: Verbod om een diefstal te plegen.
● Gebodsbepalingen
- Waarbij de verplichting wordt opgelegd bepaalde handelingen te stellen.
Vb.: De verplichting voor erfgenamen om fiscaal aangifte van de nalatenschap te doen.
⇒ Ze bieden de mogelijkheid er een beroep op te doen, zonder daartoe verplicht te zijn ⇒
Een garagist die een herstelling uitvoerde kan zich in afwachting van een betaling
beroepen op een retentierecht om te weigeren de wagen die hij herstelde terug te
geven.
● Regels waar niet zomaar van afgeweken kan worden (ze zijn van dwingend recht of van
openbare orde)
Vb.: minimum leeftijd voor het huwelijk/ wettelijk minimumloon
● Regels waar wel van afgeweken kan worden (ze gelden slechts als de partijen niets
anders overeenkwamen)
Vb.: Kosten van transport of verzending; bij een koop
● Regels die vormvoorwaarden vastleggen voor bepaalde handelingen of voor de wijze
waarop procedures gevoerd moeten worden
Vb.: Hoe vindt een schenking plaats?/ procedures voor een rechtbank
2)De bedoeling van het recht:
● De gemeenschap of de samenleving te ordenen.
● Mochten er geen rechtsregels zijn, dan zou er complete chaos zijn.
Vb.: Mocht er geen wegcode bestaan, zou het verkeer compleet in het honderd lopen.
3)De overheid vaardigt regels uit:
● Het is de overheid die via bepaalde beslissingskanalen beslist welke rechtsregels
uitgevaardigd zullen worden.
- Er kunnen op verschillende niveaus binnen de overheid regels worden
uitgevaardigd.
Vb.: Op het niveau van gemeenten, gewest, gemeenschap, federale staat, …
4)De regels moeten bovendien ook afgedwongen kunnen worden:
● Daartoe zal bijvoorbeeld een gerechtelijk apparaat (met rechtbanken) opgezet worden
om tot de afdwinging van de regels te kunnen overgaan.
Vb.: Iemand die een overeenkomst heeft afgesloten die ook moet naleven, een rechtsregel.
Ongeschreven regel:
● Is een fatsoensregel
● Werd niet opgelegd door de overheid en is evenmin afdwingbaar.
Vb.: Men moet proberen op tijd zijn voor een afspraak.
1
,Rechtsregel:
● Voldoet aan de vier voorwaarden (zie 1) 2) 3) 4))
Indelingen van het recht
Privaatrecht en publiekrecht:
● Privaatrecht
- Regelt de verhouding tussen de burgers onderling
- Het burgerlijk recht
- Geeft onder andere regels aan met betrekking tot familiale
verhoudingen, contracten tussen burgers, rechten met
betrekking tot goederen.
- Het gerechtelijk privaatrecht
- Geeft aan hoe het gerechtelijke apparaat georganiseerd is (welke
rechtbanken zijn er en waarvoor zijn ze bevoegd)
- Geeft aan op welke wijze procedures voor de rechtbank gevoerd
moeten worden.
- Het internationaal privaatrecht
- Geeft onder andere aan welke rechter bevoegd is en welke
wetsregels moeten toegepast worden als er een
rechtsoverschrijdend rechtsprobleem is.
- Het is niet zo dat in elk geval waarin een Belg betrokken
is de Belgische rechtbanken bevoegd zijn en het
Belgische recht ook toegepast moet worden.
Vb.: Een Belg veroorzaakt een verkeersongeluk in Oostenrijk
waarbij tevens een Zwitser betrokken is.
● Publiekrecht
- Regelt de algemene belangen en heeft betrekking op de inrichting, de werking
en de onderlinge verhoudingen van de overheidsorganen en op de verhouding
van de overheid tot de burgers
- Het staatsrecht
- Omvat het geheel van regels die betrekking hebben op de
inrichting en de werking van de staat en de onderlinge
verhouding tussen de organen van de staat.
- Omvat onder andere de bevoegdheidsverdeling tussen de
federale overheid en de gemeenschappen en gewesten.
- Het administratiefrecht
- Omvat de regels die nodig zijn voor de werking van de
overheidsinstanties, de manier waarop de burgers zich tot de
overheid kan richten.
Vb.: Het administratiefrecht geeft aan hoe een omgevingsvergunning
aangevraagd moet worden, hoe een beroep kan worden aangetekend
tegen een weigering van een dergelijke vergunning.
- Het strafrecht
- Geeft aan welke gedragingen strafbaar zijn en welke sancties er
tegenover staan.
- het strafprocesrecht
- Geeft onder andere aan op welke wijze misdrijven kunnen
vastgesteld worden en opgespoord worden en hoe de procedure
loopt om beklaagden te vervolgen.
- Het fiscaalrecht
- Regelt de problematiek van de belastingen.
2
,De latere opsplitsing tussen privaat en publiekrecht volstaat dan ook niet om alle
rechtstakken zonder meer in één van beide categorieën te plaatsen:
● Ondernemings, economisch, financieel, sociaal, intellectuele rechten.
● Allerlei regels van internationaal recht (volkenrecht).
Vb.: Sociaal recht= arbeidsrecht en sociale zekerheid, intellectuele rechten= auteursrechten, octrooien,
volkenrecht= regelt de verhouding tussen diverse staten.
Enkele andere indelingen:
● Objectieve recht
- Een geheel van normen die de menselijke activiteiten, de onderlinge verhouding
tussen mensen en hun verhouding tot de gemeenschap regelen (de rechtsregels
op zich)
● Subjectieve recht
- Bevat de aanspraken die een persoon tegenover een ander laat gelden.
- Deze aanspraken zijn gebaseerd op het objectieve recht.
● Materieel recht
- Bevat de regels die rechten toekennen en plichten opleggen
● Formeel recht
- Geeft aan hoe de naleving van het materiële recht verzekerd kan worden
Vb.: Zo omvat het formele recht bijvoorbeeld het gerechtelijke privaatrecht
De bronnen van het recht:
● Waar de rechtsregels teruggevonden worden
We onderscheiden volgende bronnen:
● De wetgeving in de ruime zin van het woord ⇒ belangrijkst
● De rechtspraak
● De rechtsleer
● De gewoonte en billijkheid ((enkel indien wet of contract ernaar verwijst)
⇒ In burgerlijke zaken zijn de gebruiken slechts bron van recht indien de wet of
het contract daarnaar verwijst.
De bronnen van het recht
Verschillende bronnen die we onderscheiden in de wetgeving in de ruime zin van
het woord:
● Internationale verdragen en beslissingen van supranationale organisaties.
● De grondwet
● Wet in de strikte zin van het woord
● Decreten
● Koninklijke besluiten (KB)
● Besluit van de gemeenschaps- en gewestregeringen
● Andere= Ministeriële besluiten (MB) en de besluiten van een lid van de
gemeenschaps- en gewetsregering.
3
, Internationale verdragen en beslissingen van supranationale organisaties:
Het recht van de Europese Unie
● De Europese organen beschikken in dat verband over 3 belangrijke beleidsinstrumenten
- Richtlijnen
- Geven een aantal regels aan die door de nationale overheid van de
diverse lidstaten verplicht moeten worden opgenomen en verwerkt in de
eigen wetgeving.
- Deze richtlijnen zijn erop gericht om de wetgeving binnen de
verschillende lidstaten te harmoniseren.
Vb.: De richtlijn inzake de betalingsachterstand bij handelstransacties.
- Verordeningen
- Deze bevatten een algemene en volledige reglementering die
rechtstreeks van toepassing is in alle lidstaten.
- Besluiten
- Bevatten regels die van toepassing zijn op de daarin aangeduide
bestemmeling (kan bedrijf, staat of een persoon zijn).
Vb.: Een besluit waarbij bepaalde boetes worden opgelegd aan een lidstaat of
een onderneming.
● Internationale verdragen tussen twee of meer staten.
- Verdragen die een regeling treffen over welke rechtbanken bevoegd zijn in
geschillen waarbij meerdere nationaliteiten betrokken zijn, welk recht dan
toepasselijk is, dubbelbelastingverdragen.
Vb.: Het Weens koopverdrag= De materie van het supranationale recht is in het burgerlijkrecht minder
belangrijk dan bijvoorbeeld in de materie van het economisch recht.
Grondwet:
● De meest fundamentele (Belgische wet)
● Regelt de inrichting van de machten binnen de staat en waarborgt de fundamentele
rechten en vrijheden van de burgers.
Wordt vastgesteld:
● Aan wie de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht binnen de staat
toekomen.
Waarborgt:
● Een aantal fundamentele rechten en vrijheden
Vb.: Recht op een vrije meningsuiting/ het beginsel van gelijkheid en niet discriminatie.
Kan niet zomaar gewijzigd worden:
● Er is een bijzondere procedure voor nodig
● Moeten na het opmaken van een lijst met de te wijzigen grondwetsartikelen en de
wetgevende kamers ontbonden worden en moeten er verkiezingen gehouden worden.
● ook vereist dat minstens twee derde van de leden van elke kamer aanwezig zijn en
zowel in de kamer als in de senaat moet een meerderheid van twee derde voorstemmen.
⇒ Uitzondering voor beperkt aantal artikelen van de grondwet (zie daarvoor de
overgangsbepaling die in artikel 195 van de grondwet werd ingevoegd.).
Wet in de strikte zin van het woord:
● De wet die door de kamer van volksvertegenwoordigers tot stand komt.
Een goedgekeurde wet:
● Heeft pas uitwerking een korte tijd nadat hij gepubliceerd werd in het Belgisch
Staatsblad.
● Kan een datum van inwerkingtreding vastleggen of bepalen dat die datum wordt
vastgelegd bij een koninklijk besluit.
4
