Economie
HOOFDSTUK 1 : BASISPRINCIPES VAN DE ECONOMIE
1. Inleiding
Economie
Deze term is afgeleid van het Grieks voor “huishoudkunde”
• Beslissingen die een gezin moet nemen, zijn vergelijkbaar met beslissingen die in economie moeten
worden genomen
• Zowel gezin als economie zijn genoodzaakt de beschikbare, schaarse middelen toe te wijzen aan de
verschillende actoren, rekening houdend met de mogelijkheden, inspanningen en wensen
Schaarste
Samenleving beschikt over beperkte middelen, en kan daarom niet alle goederen en diensten
produceren die bevolking zou willen
• Om deze reden is het beheer van de middelen van de samenleving cruciaal
• Economie als wetenschap
⇨ Bestudeert de economische realiteit
⇨ Bestudeert de manier waarop samenlevingen hun schaarse middelen beheren
2. De economische kringloop
Economische agenten
De economie (als realiteit) bestaat uit miljoenen mensen (= economische agenten) die voortdurend
allerlei activiteiten uitoefenen : kopen, verkopen, huren, verhuren, …
• Deze economische agenten : in constante wisselwerking met elkaar
• Deze economische agenten : genoodzaakt om keuzes te maken
Keuzes
De economie (als wetenschap) is de leer over het maken van keuzes
• Elke keuze : gepaard met bepaalde kost
• Door een bepaalde optie te kiezen, geef je een andere optie op
• Bij het maken van een keuze, moet je zorgen dat de opbrengst van je opofferingen max. is
Waarom moeten keuzes gemaakt worden ?
De middelen die nodig zijn om G&D te produceren, onze beschikbare tijd, … is gelimiteerd
Economische modellen
Wie maakt keuzes? Hoe komen keuzes tot stand?
Om dit te begrijpen, moet m’n begrijpen hoe de economie werkt. Hiervoor is er een model nodig dat in
algemene termen verklaart hoe de economie georganiseerd is, en hoe die economische agenten met
elkaar in wisselwerking treden.
Economische kringloop
Begrip
De economische kringloop is een eenvoudige manier om economische transacties tussen gezinnen en
ondernemingen voor te stellen.
Illustratie
=> Rode stroom : materiële stroom
=> Blauwe stroom : financiële stroom
=> Twee types economische agenten : gezinnen en ondernemingen
1e) Gezinnen consumeren + maken gebruik van productiefactoren
2e) Ondernemingen produceren + zijn eigenaar van productiefactoren
=> Twee basisideeën waar de economische kringloop op steunt :
1e) Economische agenten maken keuzes
2e) Economische agenten staan in constante wisselwerking
,3. Keuzes maken en de kost ervan
3.1. Principe 1 : mensen worden geconfronteerd met trade-offs
Trade-off
Een situatie waarin je moet kiezen tussen twee of meer tegenstrijdige opties of doelen, waarbij het
verbeteren van één aspect meestal ten koste gaat van een ander aspect.
Verdere uitleg
• Om iets te bekomen wat we wensen, moeten we meestal iets anders dat we waarderen, opgeven
• Het nemen van beslissingen vereist het afwegen van de ene wens tegenover de andere
Voorbeelden
• Reis vs. nieuwe wagen
• Ontspanning vs. werken
Een traditionele trade-off
Het afwegen van efficiëntie tegen billijkheid
• Efficiëntie = wat de samenleving maximaal kan halen uit haar schaarse middelen
• Billijkheid = deze middelen moeten fair verdeeld worden onder de leden van de samenleving
• Het komt veelvuldig voor dat overheidsbeleid beide doelstellingen moeten verzoenen
Belangrijk inzicht
Het feit dat we inzien dat mensen trade-offs maken, biedt geen verklaring voor de genomen beslissingen.
Toch is dit inzicht belangrijk, omdat mensen de neiging vertonen goede beslissingen te nemen op voor
waarde dat ze de opties waarover ze beschikken, begrijpen.
3.2. Principe 2 : de kost van iets is wat je ervoor opgeeft
Algemeen
Bij het nemen van een beslissing, dien je de kosten en opbrengsten van de verschillende alternatieven
met elkaar te vergelijken
De opportuniteitskost
Wat je ervoor opgeeft om het te verwerven
De productiemogelijkheidscurve
De grafische voorstelling van de verschillende mogelijke outputcombinaties gegeven een bepaalde
productietechnologie en de totale hoeveelheid beschikbare productiefactoren
Verdere uitleg
• Bedrijven worden geconfronteerd met belangrijke keuze, betreffende de Q goederen die zij zullen
produceren, gegeven de productiefactoren waarover ze beschikken
• Stel dat een bedrijf meerdere goederen produceert. Dan gaat de keuze om niet het ene maar wel
het andere goed te produceren, gepaard met een bepaalde kost
• Deze problematiek wordt behandeld in de productiemogelijkheidscurve
Illustratie
2
,Uitleg bij illustratie 1
• Efficiënte situatie
⇨ Punt A
⇨ Indien de economie de maximale output genereert
⇨ D.w.z. dat ieder punt OP de productiemogelijkheidscurve een efficiënt productieniveau voorstelt
• Inefficiënte situatie
⇨ Punt B
⇨ Indien de economie minder produceert dan ze zou kunnen produceren
⇨ Een mogelijke oorzaak kan een hoge werkloosheid zijn
• Onbereikbare situatie
⇨ Punt D
⇨ Indien de economie niet over de nodige productiefactoren beschikt om dit niveau te bereiken
• De economie kan produceren OP of ONDER ieder punt van de curve (niet boven !!!)
• Als de gemeenschap bepaalde productiefactoren herverdeelt van auto-industrie naar de computer-
industrie, en de economie beweegt als gevolg daarvan van punt A naar C, dan geeft ze 100 auto’s
op om 200 bijkomende computers te produceren
⇨ D.w.z. in punt A : opportuniteitskost van 200 computers is gelijk aan 100 auto’s
• De curve is uitwaarts gebogen
⇨ D.w.z. dat de opportuniteitskost van auto’s afhankelijk is van het punt waarin m’n zich bevindt,
dus van de hoeveelheid die de economie van beide goederen produceert
⇨ Wanneer de opportuniteitskost onafhankelijk, en dus constant is, is de curve lineair
Uitleg bij illustratie 2
• De curve toont de trade-off tussen productie van verschillende goederen op een bepaald moment,
maar deze trade-off kan veranderen na verloop van tijd, door bv. technologische vooruitgang
⇨ Gevolg : de curve zal uitwaarts verschuiven
⇨ Door deze economische groei kan de samenleving de productie verschuiven van punt A naar E,
waar meer computers én meer auto’s worden geproduceerd
3.3. Principe 3 : rationele mensen denken in marginale termen
Marginale veranderingen
Beperkte aanpassingen rond de grenzen van wat je aan het doen bent
• Het denken in marginale termen is noodzakelijk om de impact van een beslissing te kennen
3.4. Principe 4 : mensen reageren op stimulansen
Stimulansen
Daar mensen beslissingen nemen door het vergelijken van kosten en opbrengsten, zal hun gedrag dus
mogelijk wijzigen als die kosten of opbrengsten veranderen
• Vloeit voort uit mensen dat reageren op impulsen en daarop hun gedragspatronen afstemmen
• Indien beleidsverantwoordelijken geen rekening houden met manier waarop hun beleid bepaalde
impulsen geeft, is het niet uitgesloten dat hun beleid een omgekeerd effect heeft
• Zo kan het principe van “de vervuiler betaalt” leiden tot sluikstorten en delokalisatie van goederen
3
, 3.5. Principe 5 : markten zijn een goede manier om economische activiteit te organiseren
Overgang
Meeste landen die ooit centraal geplande economie hadden, zijn overgeschakeld naar markteconomie
Markteconomie
In een markteconomie worden de beslissingen van centrale planorganen vervangen door beslissingen
van individuele ondernemingen en gezinnen
• Ondernemingen : beslissen wie ze aanwerven en wat/hoeveel ze produceren
• Gezinnen : beslissen voor welke ondernemingen ze werken en wat ze met hun Y kopen
• Zij staan met elkaar in wisselwerking op de markt, waar prijzen en eigenbelang belangrijk zijn
Verdere uitleg
Ondanks het feit dat beslissingen gedecentraliseerd worden genomen en iedere economische agent
wordt gedreven door eigenbelang, heeft de markteconomie zich zeer succesvol getoond, aangezien ook
het algemeen belang of welzijn erop vooruitgaat
• Adam Smith stelde vast dat de wisselwerking tussen gezinnen en ondernemingen geleid wordt naar
de gewenste marktsituatie door een “onzichtbare hand”
• Prijzen : weerspiegelen zowel de waarde van een goed voor de samenleving als de kost voor de slv.
om het goed te produceren
Opgelet
Geen zuivere markteconomie !! Elk economisch systeem is gemend, door de G dat kan tussenkomen !!
3.6. Principe 6 : overheden kunnen in bepaalde gevallen de marktsituatie verbeteren
Marktfalen
Een situatie waar de markt er zelf niet in slaagt om middelen efficiënt en/of billijk toe te wijzen
Oplossing
Tussenkomst overheid voor de efficiëntie en/of billijkheid te verbeteren
Mogelijke oorzaken
1e) Externaliteiten
• Een externaliteit doet zich voor wanneer de impact van een actie, ondernomen door een persoon,
het welzijn van een omstaander beïnvloedt zonder dat deze hiervoor een compensatie plaatsvindt
e
2 ) Marktmacht
• Marktwacht treedt op wnr economische agenten onrechtmatig marktprijzen kunnen beïnvloeden
Vaststelling
De onzichtbare hand of volledig vrije marktwerking biedt geen garantie op een rechtvaardige verdeling
van de economische welvaart.
Overheidsbeleid
Bestaat eruit om voor iedereen een aantal diensten tegen betaalbare voorwaarden aan te bieden, om
een meer gelijke verdeling van welvaart te bereiken
Vaststelling
De overheid kan de marktsituatie verbeteren, maar doet dit daarom niet altijd !! Het overheidsbeleid is
het resultaat van een politiek proces, dat allesbehalve perfect is.
4
HOOFDSTUK 1 : BASISPRINCIPES VAN DE ECONOMIE
1. Inleiding
Economie
Deze term is afgeleid van het Grieks voor “huishoudkunde”
• Beslissingen die een gezin moet nemen, zijn vergelijkbaar met beslissingen die in economie moeten
worden genomen
• Zowel gezin als economie zijn genoodzaakt de beschikbare, schaarse middelen toe te wijzen aan de
verschillende actoren, rekening houdend met de mogelijkheden, inspanningen en wensen
Schaarste
Samenleving beschikt over beperkte middelen, en kan daarom niet alle goederen en diensten
produceren die bevolking zou willen
• Om deze reden is het beheer van de middelen van de samenleving cruciaal
• Economie als wetenschap
⇨ Bestudeert de economische realiteit
⇨ Bestudeert de manier waarop samenlevingen hun schaarse middelen beheren
2. De economische kringloop
Economische agenten
De economie (als realiteit) bestaat uit miljoenen mensen (= economische agenten) die voortdurend
allerlei activiteiten uitoefenen : kopen, verkopen, huren, verhuren, …
• Deze economische agenten : in constante wisselwerking met elkaar
• Deze economische agenten : genoodzaakt om keuzes te maken
Keuzes
De economie (als wetenschap) is de leer over het maken van keuzes
• Elke keuze : gepaard met bepaalde kost
• Door een bepaalde optie te kiezen, geef je een andere optie op
• Bij het maken van een keuze, moet je zorgen dat de opbrengst van je opofferingen max. is
Waarom moeten keuzes gemaakt worden ?
De middelen die nodig zijn om G&D te produceren, onze beschikbare tijd, … is gelimiteerd
Economische modellen
Wie maakt keuzes? Hoe komen keuzes tot stand?
Om dit te begrijpen, moet m’n begrijpen hoe de economie werkt. Hiervoor is er een model nodig dat in
algemene termen verklaart hoe de economie georganiseerd is, en hoe die economische agenten met
elkaar in wisselwerking treden.
Economische kringloop
Begrip
De economische kringloop is een eenvoudige manier om economische transacties tussen gezinnen en
ondernemingen voor te stellen.
Illustratie
=> Rode stroom : materiële stroom
=> Blauwe stroom : financiële stroom
=> Twee types economische agenten : gezinnen en ondernemingen
1e) Gezinnen consumeren + maken gebruik van productiefactoren
2e) Ondernemingen produceren + zijn eigenaar van productiefactoren
=> Twee basisideeën waar de economische kringloop op steunt :
1e) Economische agenten maken keuzes
2e) Economische agenten staan in constante wisselwerking
,3. Keuzes maken en de kost ervan
3.1. Principe 1 : mensen worden geconfronteerd met trade-offs
Trade-off
Een situatie waarin je moet kiezen tussen twee of meer tegenstrijdige opties of doelen, waarbij het
verbeteren van één aspect meestal ten koste gaat van een ander aspect.
Verdere uitleg
• Om iets te bekomen wat we wensen, moeten we meestal iets anders dat we waarderen, opgeven
• Het nemen van beslissingen vereist het afwegen van de ene wens tegenover de andere
Voorbeelden
• Reis vs. nieuwe wagen
• Ontspanning vs. werken
Een traditionele trade-off
Het afwegen van efficiëntie tegen billijkheid
• Efficiëntie = wat de samenleving maximaal kan halen uit haar schaarse middelen
• Billijkheid = deze middelen moeten fair verdeeld worden onder de leden van de samenleving
• Het komt veelvuldig voor dat overheidsbeleid beide doelstellingen moeten verzoenen
Belangrijk inzicht
Het feit dat we inzien dat mensen trade-offs maken, biedt geen verklaring voor de genomen beslissingen.
Toch is dit inzicht belangrijk, omdat mensen de neiging vertonen goede beslissingen te nemen op voor
waarde dat ze de opties waarover ze beschikken, begrijpen.
3.2. Principe 2 : de kost van iets is wat je ervoor opgeeft
Algemeen
Bij het nemen van een beslissing, dien je de kosten en opbrengsten van de verschillende alternatieven
met elkaar te vergelijken
De opportuniteitskost
Wat je ervoor opgeeft om het te verwerven
De productiemogelijkheidscurve
De grafische voorstelling van de verschillende mogelijke outputcombinaties gegeven een bepaalde
productietechnologie en de totale hoeveelheid beschikbare productiefactoren
Verdere uitleg
• Bedrijven worden geconfronteerd met belangrijke keuze, betreffende de Q goederen die zij zullen
produceren, gegeven de productiefactoren waarover ze beschikken
• Stel dat een bedrijf meerdere goederen produceert. Dan gaat de keuze om niet het ene maar wel
het andere goed te produceren, gepaard met een bepaalde kost
• Deze problematiek wordt behandeld in de productiemogelijkheidscurve
Illustratie
2
,Uitleg bij illustratie 1
• Efficiënte situatie
⇨ Punt A
⇨ Indien de economie de maximale output genereert
⇨ D.w.z. dat ieder punt OP de productiemogelijkheidscurve een efficiënt productieniveau voorstelt
• Inefficiënte situatie
⇨ Punt B
⇨ Indien de economie minder produceert dan ze zou kunnen produceren
⇨ Een mogelijke oorzaak kan een hoge werkloosheid zijn
• Onbereikbare situatie
⇨ Punt D
⇨ Indien de economie niet over de nodige productiefactoren beschikt om dit niveau te bereiken
• De economie kan produceren OP of ONDER ieder punt van de curve (niet boven !!!)
• Als de gemeenschap bepaalde productiefactoren herverdeelt van auto-industrie naar de computer-
industrie, en de economie beweegt als gevolg daarvan van punt A naar C, dan geeft ze 100 auto’s
op om 200 bijkomende computers te produceren
⇨ D.w.z. in punt A : opportuniteitskost van 200 computers is gelijk aan 100 auto’s
• De curve is uitwaarts gebogen
⇨ D.w.z. dat de opportuniteitskost van auto’s afhankelijk is van het punt waarin m’n zich bevindt,
dus van de hoeveelheid die de economie van beide goederen produceert
⇨ Wanneer de opportuniteitskost onafhankelijk, en dus constant is, is de curve lineair
Uitleg bij illustratie 2
• De curve toont de trade-off tussen productie van verschillende goederen op een bepaald moment,
maar deze trade-off kan veranderen na verloop van tijd, door bv. technologische vooruitgang
⇨ Gevolg : de curve zal uitwaarts verschuiven
⇨ Door deze economische groei kan de samenleving de productie verschuiven van punt A naar E,
waar meer computers én meer auto’s worden geproduceerd
3.3. Principe 3 : rationele mensen denken in marginale termen
Marginale veranderingen
Beperkte aanpassingen rond de grenzen van wat je aan het doen bent
• Het denken in marginale termen is noodzakelijk om de impact van een beslissing te kennen
3.4. Principe 4 : mensen reageren op stimulansen
Stimulansen
Daar mensen beslissingen nemen door het vergelijken van kosten en opbrengsten, zal hun gedrag dus
mogelijk wijzigen als die kosten of opbrengsten veranderen
• Vloeit voort uit mensen dat reageren op impulsen en daarop hun gedragspatronen afstemmen
• Indien beleidsverantwoordelijken geen rekening houden met manier waarop hun beleid bepaalde
impulsen geeft, is het niet uitgesloten dat hun beleid een omgekeerd effect heeft
• Zo kan het principe van “de vervuiler betaalt” leiden tot sluikstorten en delokalisatie van goederen
3
, 3.5. Principe 5 : markten zijn een goede manier om economische activiteit te organiseren
Overgang
Meeste landen die ooit centraal geplande economie hadden, zijn overgeschakeld naar markteconomie
Markteconomie
In een markteconomie worden de beslissingen van centrale planorganen vervangen door beslissingen
van individuele ondernemingen en gezinnen
• Ondernemingen : beslissen wie ze aanwerven en wat/hoeveel ze produceren
• Gezinnen : beslissen voor welke ondernemingen ze werken en wat ze met hun Y kopen
• Zij staan met elkaar in wisselwerking op de markt, waar prijzen en eigenbelang belangrijk zijn
Verdere uitleg
Ondanks het feit dat beslissingen gedecentraliseerd worden genomen en iedere economische agent
wordt gedreven door eigenbelang, heeft de markteconomie zich zeer succesvol getoond, aangezien ook
het algemeen belang of welzijn erop vooruitgaat
• Adam Smith stelde vast dat de wisselwerking tussen gezinnen en ondernemingen geleid wordt naar
de gewenste marktsituatie door een “onzichtbare hand”
• Prijzen : weerspiegelen zowel de waarde van een goed voor de samenleving als de kost voor de slv.
om het goed te produceren
Opgelet
Geen zuivere markteconomie !! Elk economisch systeem is gemend, door de G dat kan tussenkomen !!
3.6. Principe 6 : overheden kunnen in bepaalde gevallen de marktsituatie verbeteren
Marktfalen
Een situatie waar de markt er zelf niet in slaagt om middelen efficiënt en/of billijk toe te wijzen
Oplossing
Tussenkomst overheid voor de efficiëntie en/of billijkheid te verbeteren
Mogelijke oorzaken
1e) Externaliteiten
• Een externaliteit doet zich voor wanneer de impact van een actie, ondernomen door een persoon,
het welzijn van een omstaander beïnvloedt zonder dat deze hiervoor een compensatie plaatsvindt
e
2 ) Marktmacht
• Marktwacht treedt op wnr economische agenten onrechtmatig marktprijzen kunnen beïnvloeden
Vaststelling
De onzichtbare hand of volledig vrije marktwerking biedt geen garantie op een rechtvaardige verdeling
van de economische welvaart.
Overheidsbeleid
Bestaat eruit om voor iedereen een aantal diensten tegen betaalbare voorwaarden aan te bieden, om
een meer gelijke verdeling van welvaart te bereiken
Vaststelling
De overheid kan de marktsituatie verbeteren, maar doet dit daarom niet altijd !! Het overheidsbeleid is
het resultaat van een politiek proces, dat allesbehalve perfect is.
4
