ARBEIDSRECHT 2025-2026
1
,Inhoudsopgave
0 Algemeen ............................................................................................................................. 7
1 DEEL 1: Arbeidsrecht: waarover gaat het? (inleiding) .............................................................. 8
1.1 Begrip en grondslagen ......................................................................................................... 8
1.1.1 Probleem: beleidsdoelen sociaal beleid worden via arbeidsrecht nagestreefd, terwijl zij
vaak ook daarbuiten relevant zijn… ................................................................................................ 9
1.2 Historische wortels ............................................................................................................10
1.2.1 Vroeger bij de Romeinen ............................................................................................ 10
1.2.2 Tot de eerste helft 19de eeuw: onbeschermde en zwakke werknemers ........................ 11
1.2.3 Tweede helft 19de eeuw: eerste stappen in het arbeidsrecht ....................................... 11
1.2.4 Verdere ontwikkeling sociaal recht in de 20ste eeuw ................................................... 12
1.3 De inbedding van het arbeidsrecht in het sociaal recht .........................................................13
1.3.1 Verwevenheid (ook met fiscaal recht) leidt tot complexe vraagstukken: spanning tussen
beleidsdoelen............................................................................................................................. 14
1.4 Inbedding van het arbeidsrecht in het burgerlijk recht...........................................................15
1.5 Grondslagen van het arbeidsrecht ......................................................................................16
1.5.1 Belang ...................................................................................................................... 16
1.5.2 Functies van arbeidsrecht (grondslagen) .................................................................... 16
1.6 Bronnen van het arbeidsrecht (hiërarchie) ...........................................................................18
1.6.1 Algemeen ................................................................................................................. 18
1.6.2 Hiërarchie van de rechtsbronnen ............................................................................... 18
1.6.3 Juridische kader: meergelaagdheid ............................................................................ 20
1.7 Internationaal arbeidsrecht ................................................................................................22
1.7.1 Raad van Europa ....................................................................................................... 23
1.7.2 Europese Unie........................................................................................................... 23
1.8 Sociale grondrechten .........................................................................................................24
1.8.1 Handvest grondrechten ............................................................................................. 24
1.8.2 Toenemende invloed ................................................................................................. 25
1.9 Handhaving .......................................................................................................................26
1.9.1 Arbeidsinspectie ....................................................................................................... 26
1.9.2 Arbeidsgerechten ...................................................................................................... 26
1.9.3 Sociaal Strafwetboek................................................................................................. 26
1.9.4 Verjaring ................................................................................................................... 27
2
,2 DEEL 2: de arbeidsovereenkomst .......................................................................................... 29
2.1 Wat is een arbeidsovereenkomst? ......................................................................................30
2.2 Belang 4 elmenten? ...........................................................................................................32
2.2.1 Eerste kenmerk: overeenkomst .................................................................................. 32
2.2.2 Tweede kenmerk: arbeid ............................................................................................ 33
2.2.3 Derde kenmerk: loon ................................................................................................. 33
2.2.4 Vierde kenmerk: gezag ............................................................................................... 36
2.2.5 Toepassingsgeval: kwalificatie deliveroo-koeriers ....................................................... 48
3 Module III: soorten arbeidsovereenkomsten .......................................................................... 55
3.1 Algemeen ..........................................................................................................................55
3.1.1 Vraag 1: waaruit blijkt dat de gesloten overeenkomst een arbeidsovereenkomst is? ...... 55
3.2 Soorten arbeidsovereenkomsten? ......................................................................................58
3.2.1 Soorten arbeidsovereenkomsten volgens de aard van het werk ................................... 58
3.2.2 Soorten arbeidsovereenkomsten naargelang de duur .................................................. 67
3.2.3 Soorten arbeidsovereenkomsten naargelang de omvang van de arbeidstijd ................. 75
3.3 Stemde de gepresteerde arbeidsduur in de uitvoering van de overeenkomst overeen met de
overeenkomst en de wettelijke regels ter zake? .................................................................................77
3.3.1 Toetsing e[ectieve prestaties: grenzen arbeidsduur .................................................... 77
4 Module IV: aanvang arbeidsovereenkomst ............................................................................ 78
4.1 Geldigheidsvoowaarden arbeidsovereenkomsten ................................................................78
4.1.1 Algemeen ................................................................................................................. 78
4.1.2 Bekwaamheid ........................................................................................................... 78
4.1.3 Toestemming ............................................................................................................ 79
4.1.4 Geldig voorwerp en oorzaak ....................................................................................... 79
4.1.5 Gevolgen van nietigheid bij arbeidsovereenkomsten ................................................... 80
4.1.6 Specifieke voorwaarden voor het taalgebruik tussen werkgever en werknemer in BE ..... 81
4.1.7 HvJ 16 april 2013, C-202/11, Las t. PSA Antwerp NV (3) ............................................... 81
4.1.8 Gevolg LAS: Aanpassing Taaldecreet 2014 (4) ............................................................. 82
4.2 Werving en selectie ............................................................................................................83
4.2.1 Algemeen ................................................................................................................. 83
4.2.2 Begrip ....................................................................................................................... 83
4.2.3 Triangulaire arbeidsrelaties: Uitzendarbeid en terbeschikkingstelling ........................... 88
3
, 5 Module V: arbeidsvoorwaarden ............................................................................................. 91
5.1 Algemeen ..........................................................................................................................91
5.2 Rechten en plichten voortvloeiend uit bedingen in de arbeidsovereenkomst .........................92
5.2.1 Verzwarende clausules .............................................................................................. 92
5.2.2 Scholingsbeding (art 22 bis) ....................................................................................... 93
5.2.3 Exclusiviteitsbeding................................................................................................... 95
5.2.4 Concurrentiebeding .................................................................................................. 95
5.3 Rechten en plichten voortvloeiend uit de Arbeidsovereenkomstenwet ..................................96
5.3.1 Wederzijdse rechten en plichten: Art 16 à 22 AOW .................................................... 96
5.3.2 Aansprakelijkheid werknemer .................................................................................. 103
5.3.3 Schorsing ............................................................................................................... 107
5.3.4 Overmacht .............................................................................................................. 109
5.3.5 Gewaarborgd dagloon – art 27: een bijzondere vorm van overmacht .......................... 112
5.3.6 Arbeidsongeschiktheid ............................................................................................ 113
5.4 Rechten en plichten voortvloeiend uit de arbeidsreglementering ........................................ 117
5.4.1 Loon ....................................................................................................................... 117
5.4.2 Het arbeidsreglement .............................................................................................. 120
5.4.3 Arbeidstijd .............................................................................................................. 123
5.4.4 Recht op transparantie bij sollicitatie ....................................................................... 130
5.4.5 Informatie aan werknemers ..................................................................................... 130
6 Module VI: collectief arbeidsrecht ...................................................................................... 132
6.1 Inleiding .......................................................................................................................... 132
6.1.1 Randvoorwaarden voor collectief overleg ................................................................. 132
6.1.2 collectief overleg ..................................................................................................... 134
6.1.3 Bijzondere statuur werknemersorganisaties ............................................................. 135
6.2 Actoren en hun rol ............................................................................................................ 136
6.2.1 Sociaal overleg op nationaal/interprofessioneel niveau ............................................. 136
6.2.2 Sociaal overleg op sectoraal/professioneel niveau .................................................... 138
6.2.3 sociaal overleg op ondernemingsniveau ................................................................... 139
6.3 CAO ................................................................................................................................ 148
6.3.1 Wat is een cao? ....................................................................................................... 148
6.3.2 Wie sluit een cao? In welke organen?........................................................................ 148
6.3.3 De cao als uitzondering op het principe van 5:69 BW. ................................................ 149
6.3.4 Geldigheidsvoorwaarden cao................................................................................... 151
6.3.5 Incorporatie in de individuele arbeidsovereenkomst.................................................. 152
4
1
,Inhoudsopgave
0 Algemeen ............................................................................................................................. 7
1 DEEL 1: Arbeidsrecht: waarover gaat het? (inleiding) .............................................................. 8
1.1 Begrip en grondslagen ......................................................................................................... 8
1.1.1 Probleem: beleidsdoelen sociaal beleid worden via arbeidsrecht nagestreefd, terwijl zij
vaak ook daarbuiten relevant zijn… ................................................................................................ 9
1.2 Historische wortels ............................................................................................................10
1.2.1 Vroeger bij de Romeinen ............................................................................................ 10
1.2.2 Tot de eerste helft 19de eeuw: onbeschermde en zwakke werknemers ........................ 11
1.2.3 Tweede helft 19de eeuw: eerste stappen in het arbeidsrecht ....................................... 11
1.2.4 Verdere ontwikkeling sociaal recht in de 20ste eeuw ................................................... 12
1.3 De inbedding van het arbeidsrecht in het sociaal recht .........................................................13
1.3.1 Verwevenheid (ook met fiscaal recht) leidt tot complexe vraagstukken: spanning tussen
beleidsdoelen............................................................................................................................. 14
1.4 Inbedding van het arbeidsrecht in het burgerlijk recht...........................................................15
1.5 Grondslagen van het arbeidsrecht ......................................................................................16
1.5.1 Belang ...................................................................................................................... 16
1.5.2 Functies van arbeidsrecht (grondslagen) .................................................................... 16
1.6 Bronnen van het arbeidsrecht (hiërarchie) ...........................................................................18
1.6.1 Algemeen ................................................................................................................. 18
1.6.2 Hiërarchie van de rechtsbronnen ............................................................................... 18
1.6.3 Juridische kader: meergelaagdheid ............................................................................ 20
1.7 Internationaal arbeidsrecht ................................................................................................22
1.7.1 Raad van Europa ....................................................................................................... 23
1.7.2 Europese Unie........................................................................................................... 23
1.8 Sociale grondrechten .........................................................................................................24
1.8.1 Handvest grondrechten ............................................................................................. 24
1.8.2 Toenemende invloed ................................................................................................. 25
1.9 Handhaving .......................................................................................................................26
1.9.1 Arbeidsinspectie ....................................................................................................... 26
1.9.2 Arbeidsgerechten ...................................................................................................... 26
1.9.3 Sociaal Strafwetboek................................................................................................. 26
1.9.4 Verjaring ................................................................................................................... 27
2
,2 DEEL 2: de arbeidsovereenkomst .......................................................................................... 29
2.1 Wat is een arbeidsovereenkomst? ......................................................................................30
2.2 Belang 4 elmenten? ...........................................................................................................32
2.2.1 Eerste kenmerk: overeenkomst .................................................................................. 32
2.2.2 Tweede kenmerk: arbeid ............................................................................................ 33
2.2.3 Derde kenmerk: loon ................................................................................................. 33
2.2.4 Vierde kenmerk: gezag ............................................................................................... 36
2.2.5 Toepassingsgeval: kwalificatie deliveroo-koeriers ....................................................... 48
3 Module III: soorten arbeidsovereenkomsten .......................................................................... 55
3.1 Algemeen ..........................................................................................................................55
3.1.1 Vraag 1: waaruit blijkt dat de gesloten overeenkomst een arbeidsovereenkomst is? ...... 55
3.2 Soorten arbeidsovereenkomsten? ......................................................................................58
3.2.1 Soorten arbeidsovereenkomsten volgens de aard van het werk ................................... 58
3.2.2 Soorten arbeidsovereenkomsten naargelang de duur .................................................. 67
3.2.3 Soorten arbeidsovereenkomsten naargelang de omvang van de arbeidstijd ................. 75
3.3 Stemde de gepresteerde arbeidsduur in de uitvoering van de overeenkomst overeen met de
overeenkomst en de wettelijke regels ter zake? .................................................................................77
3.3.1 Toetsing e[ectieve prestaties: grenzen arbeidsduur .................................................... 77
4 Module IV: aanvang arbeidsovereenkomst ............................................................................ 78
4.1 Geldigheidsvoowaarden arbeidsovereenkomsten ................................................................78
4.1.1 Algemeen ................................................................................................................. 78
4.1.2 Bekwaamheid ........................................................................................................... 78
4.1.3 Toestemming ............................................................................................................ 79
4.1.4 Geldig voorwerp en oorzaak ....................................................................................... 79
4.1.5 Gevolgen van nietigheid bij arbeidsovereenkomsten ................................................... 80
4.1.6 Specifieke voorwaarden voor het taalgebruik tussen werkgever en werknemer in BE ..... 81
4.1.7 HvJ 16 april 2013, C-202/11, Las t. PSA Antwerp NV (3) ............................................... 81
4.1.8 Gevolg LAS: Aanpassing Taaldecreet 2014 (4) ............................................................. 82
4.2 Werving en selectie ............................................................................................................83
4.2.1 Algemeen ................................................................................................................. 83
4.2.2 Begrip ....................................................................................................................... 83
4.2.3 Triangulaire arbeidsrelaties: Uitzendarbeid en terbeschikkingstelling ........................... 88
3
, 5 Module V: arbeidsvoorwaarden ............................................................................................. 91
5.1 Algemeen ..........................................................................................................................91
5.2 Rechten en plichten voortvloeiend uit bedingen in de arbeidsovereenkomst .........................92
5.2.1 Verzwarende clausules .............................................................................................. 92
5.2.2 Scholingsbeding (art 22 bis) ....................................................................................... 93
5.2.3 Exclusiviteitsbeding................................................................................................... 95
5.2.4 Concurrentiebeding .................................................................................................. 95
5.3 Rechten en plichten voortvloeiend uit de Arbeidsovereenkomstenwet ..................................96
5.3.1 Wederzijdse rechten en plichten: Art 16 à 22 AOW .................................................... 96
5.3.2 Aansprakelijkheid werknemer .................................................................................. 103
5.3.3 Schorsing ............................................................................................................... 107
5.3.4 Overmacht .............................................................................................................. 109
5.3.5 Gewaarborgd dagloon – art 27: een bijzondere vorm van overmacht .......................... 112
5.3.6 Arbeidsongeschiktheid ............................................................................................ 113
5.4 Rechten en plichten voortvloeiend uit de arbeidsreglementering ........................................ 117
5.4.1 Loon ....................................................................................................................... 117
5.4.2 Het arbeidsreglement .............................................................................................. 120
5.4.3 Arbeidstijd .............................................................................................................. 123
5.4.4 Recht op transparantie bij sollicitatie ....................................................................... 130
5.4.5 Informatie aan werknemers ..................................................................................... 130
6 Module VI: collectief arbeidsrecht ...................................................................................... 132
6.1 Inleiding .......................................................................................................................... 132
6.1.1 Randvoorwaarden voor collectief overleg ................................................................. 132
6.1.2 collectief overleg ..................................................................................................... 134
6.1.3 Bijzondere statuur werknemersorganisaties ............................................................. 135
6.2 Actoren en hun rol ............................................................................................................ 136
6.2.1 Sociaal overleg op nationaal/interprofessioneel niveau ............................................. 136
6.2.2 Sociaal overleg op sectoraal/professioneel niveau .................................................... 138
6.2.3 sociaal overleg op ondernemingsniveau ................................................................... 139
6.3 CAO ................................................................................................................................ 148
6.3.1 Wat is een cao? ....................................................................................................... 148
6.3.2 Wie sluit een cao? In welke organen?........................................................................ 148
6.3.3 De cao als uitzondering op het principe van 5:69 BW. ................................................ 149
6.3.4 Geldigheidsvoorwaarden cao................................................................................... 151
6.3.5 Incorporatie in de individuele arbeidsovereenkomst.................................................. 152
4
