Samenvatting Biologie en Ziekteleer | KU Leuven | 2025/26

Biologie en ziekteleer
1. Chemistry of life

1) LIFE DEPENDS ON WATER
Mens bestaat gemiddeld voor 60% uit water.
Belangrijkste eigenschappen:
 Goed oplosmiddel
 Is vloeibaar bij aarde- en lichaamstemperatuur  zorgt voor
transport en circulatie
 Kan warmte absorberen en bijhouden  zorgt voor stabiliteit
 Kan verdampen en zo energie ontnemen
 Maakt deel uit van essentieel chemische reacties in ons
lichaam (BV: hydrolyse en dehydratie)



H2O: 2 waterstofatomen (H) + 1 zuurstofatoom (O)
die covalent (gedeeld) gebonden zijn
Polair molecule: kan zich rond andere geladen delen
zetten andere polaire stoffen lossen er goed in op =
hydrofoob apolaire stoffen lossen er niet goed in op
= hydrofiel


Binding tussen H en O kunnen breken in waterstofion (H+) en hydroxide-
ion (OH-):

 Zuur = elk molecule dat een H+ ion kan afstaan
 Base = elk molecule dat een H+ kan opnemen
 Neutraliseren elkaar

PH-schaal = maat voor de concentratie H+ ionen in
een vloeistof (zuurtegraad)
o 0-6: zuur (veel H+)
o 7: neutraal
o 8-14: basisch/ alkalisch (weinig H+)
 Kleine afwijkingen mogelijk
 Grote afwijkingen: beïnvloed transport en
chemische reacties

Buffers = minimaliseren pH schommelingen en zorgen
voor stabiele waarden

 Carbonaat en bicarbonaat: belangrijkste v/h lichaam:

,  Als bloed te zuur is: H+ te hoog bicarbonaat (HCO3- ) als buffer
om H+ op te nemen: HCO3− + H+ → H2CO3
 Als bloed te basisch is: H+ te laag  carbonaat (H2CO3) als buffer om H+
af te geven: H2CO3 → HCO3− + H+
Organische moleculen = moleculen die koolstof en andere elementen
bevatten en verbonden zijn door covalente bindingen
(organisch = levend, anorganisch = niet levend)

Koolstof = Gemeenschappelijke bouwsteen van alle organische moleculen
omdat het sterke covalente bindingen kan
aangaan
 Zeldzaam i/d natuur (0,03%)
 18% in menselijk lichaam


Macromolecules = grote moleculen die vaak aan elkaar worden gehangen
en ketens vormen
 Dehydratie synthese = kleine moleculen aan elkaar hangen met
afsplitsing van water
 Vorming van macromolecules
 Vraagt energie
 Hydrolyse = splitsen van organische moleculen door toevoeging van
water
 Afbraak van macromolecules
 Geeft energie

1. Koolhydraten = suikers:
 Monosachariden: enkelvoudige suikers (C5 H10 O5)
 Glucose
 Fructose
 Galactose
 Ribose
Bouwstenen nucleinezuren
 Deoxyribose (C5 H10 O4)

 Disachariden/ oligosachariden = korte ketens van monosachariden
die aan elkaar worden gehangen door dehydratatie synthese
 Sucrose = glucose + fructose
 Maltose = glucose + glucose
 Lactose = glucose + galactose  gesplitst door lactase

 Polysachariden = meerdere monosachariden die aan elkaar worden
gekoppeld om complexe koolhydraten te vormen en energie op te
slaan
 Planten: zetmeel ( wordt omgezet door mens in glucose)

,  Dieren: glycogeen
 Cellulose: sacharide in celwanden van planten voor structuur en
stevigheid (niet verteerbaar voor mensen)

 Voedingsvezels = versnellen de doorvoer van afvalstoffen door het
spijsverteringskanaal

2. Lipiden = vetten:
 Triglyceriden/ neutrale vetten = glycerol en 3 vetzuren (= ketens
koolwaterstoffen)
- Verzadigde vetzuren: enkelvoudige
bindingen  vast (ongezond)
recht
- Onverzadigde vetzuren: dubbele/ 3 -
voudige/… bindingen tssn C-atomen
 vloeibaar
krom
 Apolair: lossen niet goed op in water
 Bron van energie i/d binding tssn C en H

 Fosfolipiden = glycerol met 2 vetzuren
 3e vetzuur = negatief geladen fosfaatgroep en andere groep die
varieert, maar meestal positief is
 primair bestandsdeel v/h celmembraan
 Kop: polair, staart: apolair

 Steroïden = 4 koolstofringen + functionele groep
 Cholesterol en geslachtshormonen
 Apolair

3. Proteïnen/ eiwitten = ketens van aminozuren
 Polypeptide = enkele keten van 3 -100 aminozuren
 Eiwit = grotere ketens van aminozuren
 Lichaam gebruikt er 20: 11 lichamelijk, 9 uit
voeding
 Groepen zijn neutraal, maar polair
 Functie hangt af v/d structuur:

,Primaire structuur = opeenvolging Secundaire structuur = ruimtelijke
van aminozuren oriëntatie van
(aminozuursequentie) aminozuursequentie
 Alfa-helix =
rechtsdraaiende spiraal
gestabiliseerd door
waterstofbruggen (=
zorgen voor plooing
door pos en neg lading)
 Beta-sheet =
waterstofbruggen
verbinden de primaire
sequenties

, Tertiaire structuur = driedimensionale Quaternaire structuur = complexen
opgebouwde structuur van alfa-helix van verschillende eiwitten aan elkaar
en beta-sheet  Meerdere polypeptideketens
 Hangt af v/d aminozuurvolgorde  Verbindingen tssn de ketens
 Waterstofbruggen zorgen dat ze
plooien (pos en neg)
 Difuside bindingen = bindingen
tussen 2 S-




moleculen

Denaturatie = proteïne verliest de ruimtelijke structuur door:
- Hoge temperatuur
- Beweging
- PH-waarden
 Ladingen veranderen
 Functies veranderen
 Vaak onomkeerbaar

 Enzymen = eiwitten die chemische reacties sturen zonder zelf deel
te nemen
 Katalysator = enzymen die chemische reacties versnellen
 Specifiek voor 1 reactie
 Zet 1 of meerdere reactanten om in 1 of meerdere producten



4. Nucleïnezuren = slaan genetische info op




DNA = desoxyrebonucleïne zuur RNA= ribonucleïnezuur
= genetisch materiaal in levende Voert instructies uit en reguleert
organismen en bevat instructies activiteiten van DNA en aanmaak
voor de aanmaak van RNA van eiwitten
 Carbonsuiker: deoxyribose  Carbonsuiker: ribose
 nucleotiden: cytosine, thymine,  organische bases : cytosine,
adenine en guanine uracil, adenine en guanine
 Fosfaatgroep  fosfaatgroep

, 1 RNA streng
dubbele helix Representeert
A=T en G=C segment van DNA
(verbonden met H- voor 1 of meer
bruggen) eiwitten
Bevat code vr
aanmaak van
eiwitten
 Wordt
getranscripteerd
naar RNA



ATP = adenosine trifosfaat
= nucleotide dat energie levert

Ribose + adenine +
3 fosfaatgroepen
bindingen tss
fosfaatgroepen =
potentiële energie
 ATP → ADP + Pi +
energie




2. CELBOUW
1) ORGANISATIE EN FUNCTIE

Plasmamembraan = buitenmembraan dat het materiaal binnen de
cel omsluit

2 soorten cellen in de natuur:

Prokaryoten = bacteriën Eukaryoten = menselijke cellen