Samenvatting Handboek Inleiding Gedragsneurowetenschappen | KU Leuven | 2024/25

Handboek
Hoofdstuk 1: Perifeer en centraal zenuwstelsel
1) Cellen, weefsels en organen
 Andreas Vesalius: Beschouwd als de grootste anatomen aller tijden
 Precieze beschrijvingen en tekeningen van het menselijk lichaam, inclusief hersenen
en het zenuwstelsel (Gebaseerd op dissectie)
 Vesalius verzette zich van middeleeuwse idee, “menselijke ziel verblijft in de
ventrikels van de hersenen”
 Maar identificeerde hersenen als belangrijkste orgaan voor intelligentie, bewegings-
en waarnemingsvermogen
 Anatomie = Biologische studie van morfologie of bouw van organismen
 Orgaanstelsel of -systemen = Stelsel waar organen functioneel samenwerken
 Organen = Onderdelen van lichaam met specifieke functie, die opgebouwd zijn uit
verschillende weefseltypes
 Weefsel = Verzamelingen van gespecialiseerde cellen die een gemeenschappelijke
functie vervullen in lichaam
 Weefsel bevat 3 componenten
1. Cellen
2. Intercellulaire substantie
3. Weefselvocht
 Histologie = Weefselleer (Studie van fijne opbouw van weefsels)
 Fysiologie = Studie van levensprocessen, die zich afspelen in levende wezens
(Gebaseerd op chemische samenwerking tussen vele verschillende structurele en
functionele moleculen = Biochemie)
 Anatomie & Histologie: Kijken naar structuur
 Fysiologie: Functie
 Kunnen niet zonder elkaar!
 Zenuwstelsel
- Structuur: Neuroanatomie & Neurohistologie
- Functie: Neurofysiologie
2) Delen van het zenuwstelsel
 Menselijk zenuwstelsel = Centrale + Perifere zenuwstelsel
 Centrale zenuwstelsel: Hersenen & Ruggenmerg
 Perifere zenuwstelsel: Zenuwcellen (Neuronen) of zenuwuitlopers buiten de
hersenen of ruggenmerg
 Netwerk van zenuwen = Bundels van zenuwuitlopers dat zich over het ganse lichaam
uitstrekt
 Centrale zenuwstelsel ontvangt continue stroom van informatie, die zowel van
externe (Buiten lichaam) als van interne (Binnen lichaam) oorsprong kan zijn
 Afferente zenuwen: Informatie wordt aangevoerd van perifere zenuwstelsel, die
zintuigcellen in verschillende organen en weefsels met centrale zenuwstelsel
verbinden
 Efferente zenuwen van perifere zenuwstelsel sturen prikkels vanuit centrale
zenuwstelsel naar rest van lichaam
 Perifere zenuwstelsel:
1. Somatische gedeelte

,- Efferente & Afferente zenuwen die ervoor zorgen dat sensorische en motorische
prikkels van en naar centrale zenuwstelsel worden geleid
- Efferente zenuwen: Motorisch (Transporteren impulsen van centrale zenuwstelsel
naar spieren)
- Afferente zenuwen: Sensorisch (Vervoeren informatie vanuit zintuigreceptoren in het
lichaam naar centrale zenuwstelsel)
- Craniale zenuwen: Zenuwen die ontspringen in hersenen (Gemengd OF Uitsluitend
motorisch of sensorisch)
- Spinale zenuwen: Zenuwen die in verbinding met ruggenmerg zijn (Gemengd
motorisch of sensorisch)
2. Autonome gedeelte
- Neuronale connecties naar klieren en gladde spieren van inwendige organen
3) Het zenuwstelsel in beeld
 Beschrijving van anatomische posities in hersenen en andere zenuwstelsel 
Verschillende assen en vlakken
1. As
 As van ruggenmerg (Verticaal)
 As van voorste deel van hersenen (Horizontaal)
 As van achterste deel van hersenen (Schuin)
 Rostraal: Richting van de neus
 Caudaal: Richting van de voeten
 Anatomische posities aan de voorzijde van lichaam: Ventraal/Anterieur
 Anatomische posities aan de achterzijde van lichaam: Dorsaal/Posterieur
 Anatomische posities aan de zijkant van lichaam: Lateraal
2. Snijvlakken/Doorsneden
 Ook gebruikt bij scanners (Niet enkel bij dissecties)
 Coronale vlak: Verticale vlak van het brein (Van de ene naar de andere oor)
 Horizontaal vlak: Horizontale vlak van het brein (Van de ene naar de andere oor,
maar loodrecht op coronale vlak)
 Sagittale vlak: Verticale vlak dat hersenen van voren naar achteren doorsnijdt +
Linker- en rechterhelft van zenuwstelsel scheidt (Spiegelt 2 helften van zenuwstelsel
 Bilateraal symmetrisch)
4) Verschillende delen van het centrale zenuwstelsel
 Hersenen wegen ongeveer 1,5 kg (2,5 % totale lichaamsgewicht)
 Hersenen bevatten ± 100 miljard zenuwcellen
 2 stoffen in centrale zenuwstelsel  Aanduiden van hersenweefsel:
1. Witte stof: Bestaat uit zenuwverbindingen
2. Grijze stof: Cellichamen van de zenuwcellen
 Buitenste schorslaag (Cortex) van verschillende hersendelen bestaat uit grijze stof,
maar ook in diepte van hersenen vinden we kernen van grijze stof (Met specifieke
functies)
 Anatomisch & Functioneel verschillende hersendelen (Van rostraal naar caudaal)
 Hersenen worden beschermd door hersenvliezen en bot van schedel
1. Telecephalon: Grootste deel van menselijke hersenen dat de cerebrale hemisferen
omvat
2. Diencephalon
- Telecephalon + Diencephalon = Prosencephalon (Voorhersenen)

,3. Mesencephalon: Middelhersenen (Eerste stukje van hersenstam)
4. Pons
5. Medulla oblongata
- Mesencephalon + Pons + Medulla = Hersenstam
6. Cerebellum: Kleine hersenen (Aangehecht op hersenstam + Verbonden met
hersenstamkernen + Zeer veel neuronen)
7. Ruggenmerg (Medulla spinalis): Omringd door ruggenmergvliezen en ruggenwervels
- 40 – 45 cm lang
- Doorsnede van ± 1 cm
5) Telencephalon
 = Grote hersenen
 Bestaat uit 2 hersenhemisferen die verbonden zijn via corpus callosum + Gescheiden
door grote longitudinale fissuur (Fissura longitudinalis celebri)
 De buitenkant van de hemisferen wordt gevormd door geplooide oppervlak van
cerebrale cortex met daaronder witte stof met zenuwvezels
 Cerebrale cortex (Hersenschors) = Laag van zogenaamde grijze stof, die veel
bloedvaten en cellichamen van cerebrale zenuwcellen bevat en bestaat uit 6 lagen
 Corticale oppervlak: Geplooid + Groeven (Sulcus) + Diepe groeven (Fissuur) +
Windingen (Gyrus)
 Witte stof (Zit onder schors) bestaat uit uitlopers van neuronen
(Axonen/Zenuwvezels)  Informatie van en naar de cortex transporteren +
Informatie georganiseerd in zenuwbanen (Banen/Tractus)
1. Associatievezels: Verbinden verschillende delen van cortex binnen hetzelfde
hemisfeer
2. Commisurale vezel: Verbinden 2 hersenhemisferen (Vb. Grootste commissurale
vezel is corpus callosum, die dus 2 hersenhelften verbindt)
3. Projectievezel: Verzorgen verbinding tussen hersenstam en cortex
 4 grote hersenkwabben of -lobben in grote hersenen
1. Frontale kwab: Meest anterieur (Gescheiden van de rest door fissuur van Rolando
= Sulcus centralis)
2. Pariëtale kwab
3. Occipitale kwab
4. Temporale kwab: Inferieur t.o.v. frontale en pariëtale kwabben (Gescheiden door
fissuur van Sylvius = Sulcus lateralis)
 Hersenfunctie vooral berusten op geïntegreerde samenwerking tussen verschillende
hersengebieden, maar taakverdeling tussen hersenkwabben!
Vb. Frontale kwabben: Spraak, redeneren, emoties en controle van bewegingen
Meest anterieure deel (Prefrontale cortex): Uitgebreide verbindingen met thalamus
en limbisch systeem  Hogere geheugen- en denkprocessen, emotioneel gedrag,
motivatie en keuze en planning van gedragingen i.f.v. omgevingscontext (Executieve
functies)
Anterieure deel van pariëtale kwabben (Somatosensorische cortex): Ontvangen en
interpreteren gewaarwordingen zoals tast, temperatuur en pijn
Posterieure deel van pariëtale kwabben: Integreren sensorische input van somatische
en sensorische regio’s (Voornamelijk controle van beweging)
Occipitale kwabben: Ontvangen en verwerken visuele input
Temporale kwabben: Begrijpen van gesproken taal, gehoor en geheugen

, 6) Cerebrale cortex
 Grijze stof bestaat uit cellichamen van neuronen en gliacellen
 Witte stof bestaat uit zenuwuitlopers (Axonen) die met myelinschede omringd zijn
 Buitenste laag van grijze stof (Intens doorbloed) = Hersenschors
 Hersenschors (Cerebrale cortexle cortex/Cortex cerebri): Gelaagd hersenweefsel
(Dikte: 2-4 cm) + Neocortex (= Neopallium/Isocortex)
 Neocortex: Voor hogere functies (Vb. Uitvoeren van complexe bewegingen,
informatieverwerking, redeneren, abstract denken en spreken)
 6 lagen:
1. Moleculaire laag
2. Buitenste korrellaag
3. Buitenste piramidelaag
4. Binnenste korrellaag
5. Binnenste piramidelaag
6. Spoelvormige laag
 Lagen niet scherp afgelijnd + Verschillende verhoudingen van neuronen en
steuncellen
 Typische cerebrale neuron (Piramidecel): Vaak in laag 3 en 5, maar ook in andere
lagen
 Piramidecellen projecteren lange efferente uitlopers naar ruggenmerg of andere
corticale gebieden
 Korrelcellen van lagen 2 en 4 maken meer lokale contacten
 Neocortex kan erg verschillend zijn in verschillende delen van hersenen
Vb. Laag 4 grotendeels afwezig en in laag 5 sterk ontwikkeld in primaire motorische
cortex (Agranulaire cortex) vs. Korrellaag (4) sterk en laag 5 minder sterk ontwikkeld
zijn in primaire somatosensorische cortex en primaire visuele cortex
 Naast horizontale structuur van lagen, ook verticale structuur van corticale
kolommen in neocortex
 Deze kolommen van parallele bundels piramidecellen vormen functionele eenheden
(Lopen door alle schorslagen heen)
7) Hersenvliezen
 Centrale zenuwstelsel (Hersenen + Ruggenmerg) omhuld door stevige
bindweefselmembranen en benige structuren (Schedel en wervelkolom)
 3 hersenvliezen omgeven hersenen en zetten zich verder rond ruggenmerg (Vormen
dan ruggenmergvliezen)
 Dura mater (Buitenste harde hersenvlies): Vergroeid met beenvlies aan binnenzijde
van schedel
 Tussen dura mater en arachnoidea  Subdurale ruimte
 Arachnoidea (Middelste hersenvlies/Spinnenwebvlies): Rijk aan bloedvaten en
bestaat uit dun membraan en fijne, netvormige bindweefselbalkjes die het
membraan verbinden met dura mater en pia mater
 Arachnoidea overbrugt de groeven van hersenoppervlakken, waardoor er zich onder
dit vlies op verschillende plaatsen met hersenvocht gevulde holtes bevinden
 Tussen arachnoidea en pia mater  Subarachnoidale ruimte
 Onder arachnoidea: Zachte hersenvlies (= Pia mater)  Dun en bloedvatrijk + Direct
tegen hersenmassa (Hierdoor loopt het in alle groeven van hersenoppervlak)
8) Hersenventrikels en cerebrospinaal vocht