Samenvatting Sociale Psychologie | Hoofdstuk 9 Het individu versus de groep | Arteveldehogeschool | 2025/26

Hoofdstuk 9: Het individu versus de groep

9.1 GROEPSNORMEN EN GROEPSWAARDEN


9.1.1 GROEPSNORMEN


Impliciete groepsnorm: ongeschreven regels (verschillend v/ groep)

Bottom-up = ontstaan groepsnorm niet duidelijk
Vb. geen vragen stellen = normaal DOOR neg. Reacties
 Consensus MAAR niet via expliciet overleg,
democratische stemming (kan wel)
Top-down = 1, enkele mensen norm opgelegd  v/ bovenuit bepaald wat
anderen moeten doen
 Grotere groepen minder evident (sommigen meer
opvallen)
 1 enkeling kan norm doorduwen

MAAR leider kan norm doorduwen
vb. ‘Studenten stellen geen vragen en reageren niet op wat docent vertelt.’ 
niet op vragen ingaan, ontwijken (inactiviteit)
 Leider lokt automatische reacties bij individuen  nieuwe normen
makkelijk door hele groep overnemen, toepassen
Norm: wat ‘normaal’ binnen groep
 ‘normaal’ bettrekking op norm die binnen groep gehanteerd (lijken op
doorsnee ander)
 Voldoen aan groepsnorm ALS doen wat meeste anderen doen =
‘normaal’
Abnormaal ≠ gestoord, gek WEL anders gedragen, eigenschappen dan anderen
 Schikt niet nr consensus, meerderheid binnen groep




9.1.2 GROEPSWAARDEN


Morele waarden:
 Vorming: opgroeien, eigen ervaringen
 ALS in discussie brengen  aanpassen aan anderen (onbewust)
HIERDOOR groepswaarde: leden groep kunnen zich min/meer
vereenzelvigen
Vb. religies  religieuze leiders voorschrijven wat goed/kwaad DUS moreel
denken baseren
Top-down ≠ uitzonderlijk:

1

,  Kinderen leren vanaf jonge leeftijd om normen, waarden ouders
overnemen
= heteronome moraal: morele normen ontstaan buitenaf +
onveranderlijk
Broken windows theory: in omgeving tekenen aanwezig v/ verloedering,
wanorde  vaker aanleiding crimineel gedrag
Vb. wandelen langs gebouw met kapot raam  automatische aanleiding om
ramen gebouw ingooien
 Verklaring:
I. Vernielde ramen = groepsnorm, waarde  oke om meer ramen
vernielen
II. Vernielingen geven indruk dat niet erg
III. Valt nauwelijks op dat 1 raam meer kapot  makkelijk verdedigen
tegen eventuele beschuldigingen
IV. Gebroken ramen  weinig controle/toezicht (kleine kans betrapt)
 Kritiek:
I. Theorie gebruiken om grotere criminaliteit afremmen  kleine,
alledaagse, onschuldige overtredingen te streng aanpakken
(mensen in armoede, minderheden viseren)
Vb. dronkenschap zwr bestraffen, daklozen als criminelen
behandelen
II. Kan correlaties niet interpreteren als causaal verband 
oorzakelijkheid ook omgekeerd OF 3e, achterliggende factor die
criminaliteit, wanorde uitlokt
 Sommige vormen v/ verloedering, wanorde leiden tot sommige vormen v/
criminaliteit in sommige omgevingen volgens sommige
onderzoeksmethoden
Omgekeerde principe broken windows theory: schone plekken + geuren 
mensen meer inzetten op orde, netheid
 Geur geassocieerd met gevoel schoonheid, zuiverheid
Vb. minder afval laten rondslingeren


9.2 SOCIALE NORMERING


9.2.1 INSTRUMENTELE SOCIALE VERGELIJKING


Saccadische oogbewegingen: ogen maken voortdurend korte, schokkerige
bewegingen  soort screensaver oververmoeidheid, overstimulatie v/ netvlies
tegengaan
 Hele beeld voortdurend over netvlies verschuiven? Receptoren retina niet
heletijd gestimuleerd + rusten voordat nieuw actiepotentieel op gang
brengen
 Merken bewegingen niet op  hersenen zien hele omgeving bewegen
HIERDOOR vanuit dat wij zelf beweging maken (bewegende beeld
stilzetten)

2