Literatuur tussen 1789 en 1914
25/26 - taal- en letterkunde: Nederlands, BA1
Geschiedenis van de Ned literatuur van 1789-1914 2
Romantiek vs verlichting 3
De opkomst van de roman 6
Sentimentalisme 11
Poëzie tot 1880 en Obscura 13
Romantiek 15
Zuidelijke Nederlanden 19
Abolitionisme en kolonialisme 22
Poëzie in Vlaenderen 33
Nederlandse poëzie 35
Domineedichters 35
De tachtigers 36
Shift in Vlaenderen 40
Door Arm Vlaanderen 41
Naturalisme 42
Naturalisme in Nederland 51
Begin 20ste eeuw 56
Symbolisme 56
Nieuwe nuchterheid 58
Vitalisme 62
Verhalen 69
Voc 71
Geschiedenis van de Ned literatuur van 1789-1914
Franse revolutie - WO1: de lange 19de eeuw
1
,kenmerken:
1) staten en politiek
- revoluties, crisissen en restauraties
Fr rev: eind absolute monarchie → pol democratisering
- democratie oiv liberalisme, socialisme, progressieve gelovigen, …
volksoevereiniteit en democratie worden belangrijker, maar is geen echte democratie
1830: België als liberale democratie: burgers mogen stemmen volgens cijnskiesrecht
- natiestaten en nationalisme
Europa w geheel v moderne natiestaten
lappendeken, pol identiteit nodig die principe houdt met natie ipv cultuur (religie) →
nationalisme als verbindend verhaal
( duitse en it eenmaking, België, Nederland, …)
- hongersnood
- geschreven woord als belangrijke entertainment
2) industriële revolutie
- bevolkingsexplosie door minder kindersterfte door welvaart en geneeskunde
- verstedelijking → nieuwe samenleving met industrialisatie en revoluties
opkomst van moderne fabriek
industrieel ipv agrarisch
- stoomkracht → transport: stoomtrein, eco expansi, …
België: eerste met sporen → sneller transport van meensen, geoderen en nieuws
internationaal → uniformiteit van tijd nodig
- verwoesting leefklimaat
- nieuwe technologie
Darwin, microscoop, gloeilamp, telegraaf en telefoon, …
3) imperialisme
- kolonisatie
via literatuur
italie en duitsland lopen achter → ontevreden → extremen en oorlog
- kolonisatie ideologie en racisme
- wereldhandel en grondstoffenexploitatie → glob kapitalisme
4) emancipatie
door slechte arbeidsomstandigheden komen er sociale hervormingen en een sociale
strijd die onze maatschappij mer vakbonden, pol partijen, sociale zekerheid, …
getekend heeft
- abolitionisme: tegen slavernij
in stappen afschaffen 1: verkoop 2: bezit
minder relevant in Belgie: pas in 1830 opgericht → minder wetten op slavernij en
minder koloniaal gebied: “bestaat niet”
andere bewegingen bestuderen en gebruiken zelfde aanpak: eerst mobiliseren, dan
actie
- paternalisme (liefdadigheid) → socialisme (1885) en communisme
verzet tegen uitbuiting → sociale hervormingen
- kiesrecht is niet algemeen genoeg: cijnskiesrecht verlagen en andere
hevormingen
2
, - feminisme
vrouwen willen politiek recht → zal nog duren tot 1948 voor ze stemrecht krijgen
5) kunstverzelfstandiging
vanzelfsprekende relatie tussen kunstenaar en machthebbers verdwijnt
mecenaat → marktwerking
+ : meer vrijheid, literaire ontwikkelingen en professionalisatie, zelfstandig beroep
- : nog steeds onderdrukt, economisch
niet volledig los van politiek en religie, want moet wel draaien
schrijven in feuilletons (dagbladen), dikke boeken in massaproductie, ontstaan
cliffhanger
kunstliteratuur ontstaat: kunst als rebellering tegen de regels (regeldoorbreking),
anti-conformisme
romantiek: heruitvinden regels, luisteren naar artistiek gevoel, originaliteit wordt
belangrijker
zeer belangrijke literatuur: er was weinig ander entertainment
bv. conscience: gigantische impact, grotere influencer dan ooit tevoren
was een goede burger, maar verbeelding van hem en anderen zet veel in
gang
eind: WO1
- gevolg van agressief nationalisme en concurrentie onder Europese naties
- geopol rivaliteit: duitslands late eenmaking → koloniale achterstand → WW oorlog
- donkere kant industrialisatie → militaire schaalvergroting
- diensplicht, propaganda → massamobilisatie → massaslachting en massaoorlog
- diplomatiek: allianties en verdragen → escalatie
Literatuur
Romantiek vs verlichting
lenzen om te kijken naar de moderniserende werkelijkheid
romantiek: reactie op verlichting
! elke denker denkt hier anders over
romantiek:
bloeiperiode: 1800 - 1840
1) neg betekenis: overdreven, onwaarschijnlijk
- mens: excentriek
- nat: overdonderend
2) nu pos bet
- nat: idyllisch
Verlichting Rom
utopie dystopie
3
, toekomst verleden
moderniseren conservatisme?, niet allen
wijzen erop: door te veel moderniseren kan
er veel verloren gaan
kijkt uit naar als bron
kille idealen, condition humaine; medievalisme: ridderlijkheid (moed, eer,
vereenzaming en vervreemding, IR, hoffelijkheid), solidariteit en trouwheid,
complexiteit en materialisme religie, natuur, eenheid en zuiverheid
burgerlijk antiburgerlijk: aristocratie
esthetiek van identiteit esthetiek van oppositie
Universaliteit diversiteit
V
Verlichting
= de mens is obv de rede in staat tot betrouwbare wet en obv wet inzicht onstaat
technologie
afstand van god: alleen schepper (ook dat in twijfel getrokken)
wetenschap en technologie, rede
de mens verbetert zichzelf
natuur moet door mens beheerst en gekneed worden
moderne maakbaarheidsgeloof
vooruitgangsoptimisme
standaardisering/uniformering
standaardtalen
klassiekers, regels
regelmaat, symmetrie en harmonie
anti AR
democratisering → machtsdeelname en machtsovername
zelfredzaamheid
werkethiek en ondernemende geest: discipline → succes
kapitalisme en kolonialisme
verlichtingsideologie:
4
25/26 - taal- en letterkunde: Nederlands, BA1
Geschiedenis van de Ned literatuur van 1789-1914 2
Romantiek vs verlichting 3
De opkomst van de roman 6
Sentimentalisme 11
Poëzie tot 1880 en Obscura 13
Romantiek 15
Zuidelijke Nederlanden 19
Abolitionisme en kolonialisme 22
Poëzie in Vlaenderen 33
Nederlandse poëzie 35
Domineedichters 35
De tachtigers 36
Shift in Vlaenderen 40
Door Arm Vlaanderen 41
Naturalisme 42
Naturalisme in Nederland 51
Begin 20ste eeuw 56
Symbolisme 56
Nieuwe nuchterheid 58
Vitalisme 62
Verhalen 69
Voc 71
Geschiedenis van de Ned literatuur van 1789-1914
Franse revolutie - WO1: de lange 19de eeuw
1
,kenmerken:
1) staten en politiek
- revoluties, crisissen en restauraties
Fr rev: eind absolute monarchie → pol democratisering
- democratie oiv liberalisme, socialisme, progressieve gelovigen, …
volksoevereiniteit en democratie worden belangrijker, maar is geen echte democratie
1830: België als liberale democratie: burgers mogen stemmen volgens cijnskiesrecht
- natiestaten en nationalisme
Europa w geheel v moderne natiestaten
lappendeken, pol identiteit nodig die principe houdt met natie ipv cultuur (religie) →
nationalisme als verbindend verhaal
( duitse en it eenmaking, België, Nederland, …)
- hongersnood
- geschreven woord als belangrijke entertainment
2) industriële revolutie
- bevolkingsexplosie door minder kindersterfte door welvaart en geneeskunde
- verstedelijking → nieuwe samenleving met industrialisatie en revoluties
opkomst van moderne fabriek
industrieel ipv agrarisch
- stoomkracht → transport: stoomtrein, eco expansi, …
België: eerste met sporen → sneller transport van meensen, geoderen en nieuws
internationaal → uniformiteit van tijd nodig
- verwoesting leefklimaat
- nieuwe technologie
Darwin, microscoop, gloeilamp, telegraaf en telefoon, …
3) imperialisme
- kolonisatie
via literatuur
italie en duitsland lopen achter → ontevreden → extremen en oorlog
- kolonisatie ideologie en racisme
- wereldhandel en grondstoffenexploitatie → glob kapitalisme
4) emancipatie
door slechte arbeidsomstandigheden komen er sociale hervormingen en een sociale
strijd die onze maatschappij mer vakbonden, pol partijen, sociale zekerheid, …
getekend heeft
- abolitionisme: tegen slavernij
in stappen afschaffen 1: verkoop 2: bezit
minder relevant in Belgie: pas in 1830 opgericht → minder wetten op slavernij en
minder koloniaal gebied: “bestaat niet”
andere bewegingen bestuderen en gebruiken zelfde aanpak: eerst mobiliseren, dan
actie
- paternalisme (liefdadigheid) → socialisme (1885) en communisme
verzet tegen uitbuiting → sociale hervormingen
- kiesrecht is niet algemeen genoeg: cijnskiesrecht verlagen en andere
hevormingen
2
, - feminisme
vrouwen willen politiek recht → zal nog duren tot 1948 voor ze stemrecht krijgen
5) kunstverzelfstandiging
vanzelfsprekende relatie tussen kunstenaar en machthebbers verdwijnt
mecenaat → marktwerking
+ : meer vrijheid, literaire ontwikkelingen en professionalisatie, zelfstandig beroep
- : nog steeds onderdrukt, economisch
niet volledig los van politiek en religie, want moet wel draaien
schrijven in feuilletons (dagbladen), dikke boeken in massaproductie, ontstaan
cliffhanger
kunstliteratuur ontstaat: kunst als rebellering tegen de regels (regeldoorbreking),
anti-conformisme
romantiek: heruitvinden regels, luisteren naar artistiek gevoel, originaliteit wordt
belangrijker
zeer belangrijke literatuur: er was weinig ander entertainment
bv. conscience: gigantische impact, grotere influencer dan ooit tevoren
was een goede burger, maar verbeelding van hem en anderen zet veel in
gang
eind: WO1
- gevolg van agressief nationalisme en concurrentie onder Europese naties
- geopol rivaliteit: duitslands late eenmaking → koloniale achterstand → WW oorlog
- donkere kant industrialisatie → militaire schaalvergroting
- diensplicht, propaganda → massamobilisatie → massaslachting en massaoorlog
- diplomatiek: allianties en verdragen → escalatie
Literatuur
Romantiek vs verlichting
lenzen om te kijken naar de moderniserende werkelijkheid
romantiek: reactie op verlichting
! elke denker denkt hier anders over
romantiek:
bloeiperiode: 1800 - 1840
1) neg betekenis: overdreven, onwaarschijnlijk
- mens: excentriek
- nat: overdonderend
2) nu pos bet
- nat: idyllisch
Verlichting Rom
utopie dystopie
3
, toekomst verleden
moderniseren conservatisme?, niet allen
wijzen erop: door te veel moderniseren kan
er veel verloren gaan
kijkt uit naar als bron
kille idealen, condition humaine; medievalisme: ridderlijkheid (moed, eer,
vereenzaming en vervreemding, IR, hoffelijkheid), solidariteit en trouwheid,
complexiteit en materialisme religie, natuur, eenheid en zuiverheid
burgerlijk antiburgerlijk: aristocratie
esthetiek van identiteit esthetiek van oppositie
Universaliteit diversiteit
V
Verlichting
= de mens is obv de rede in staat tot betrouwbare wet en obv wet inzicht onstaat
technologie
afstand van god: alleen schepper (ook dat in twijfel getrokken)
wetenschap en technologie, rede
de mens verbetert zichzelf
natuur moet door mens beheerst en gekneed worden
moderne maakbaarheidsgeloof
vooruitgangsoptimisme
standaardisering/uniformering
standaardtalen
klassiekers, regels
regelmaat, symmetrie en harmonie
anti AR
democratisering → machtsdeelname en machtsovername
zelfredzaamheid
werkethiek en ondernemende geest: discipline → succes
kapitalisme en kolonialisme
verlichtingsideologie:
4
