Samenvatting Statistiek voor Psychologen Deel 1 H1 | KU Leuven | 2025/26

LES
1
Statistiek voor Psychologen: deel 1
Tips

 Studiewijzer op Toledo
 ECTS-fiche
 ALEKS = voorkennis bijspijkeren
 Vragencolleges (vragen vooraf indienen)
 Begeleidingssessies (op afspraak)
 Proefexamen (3 november)
 Examenfeedback: data vrijhouden!



Objectieven van de statistiek
A. Proefopzetten ontwerpen voor het verzamelen van gegevens
B. Methoden om aspecten van gegevens te beschrijven
= beschrijvende statistiek of exploratieve data-analyse
C. Methoden om vanuit gegevens algemenere informatie te induceren
= inductieve statistiek



A: Verzamelen van gegevens
De onderzoeker (bv. psycholoog):

 Wil een aantal vragen beantwoorden (bv. Werkt psychotherapie bij
patiënten met postnatale depressie?)
 Moet gegevens verzamelen op een manier die toelaat om een efficiënt
antwoord te vinden op die vragen
 Moet daartoe een geschikt onderzoeksplan of proefopzet (experimental
design) kiezen



B: Beschrijven van gegevens
 Gegevens zijn vaak een hoop losse, ongeordende informatie.
 Beschrijvende statistiek helpt ons daarbij door te kijken naar:
o Kloppen de gegevens?
o Hoe kunnen we de gegevens overzichtelijk maken door ze te
ordenen en duidelijk weer te geven? Hierbij letten we op:
- Afwijkende of vreemde waarden
- Terugkerende patronen of verbanden
- Gegevens samenvatten
 Grafieken en plaatjes zijn daarbij heel belangrijk.
 Opmerking: Veel mensen denken bij "statistiek" vooral aan dit
beschrijvende deel.


1

, C: Induceren van algemenere informatie
 De gegevens die een onderzoeker verzamelt en gebruikt, zijn altijd
concreet en specifiek.
 Soms wil de onderzoeker bredere, meer algemene conclusies trekken.
 Dat betekent dat hij of zij verder gaat dan de specifieke gegevens. Dit
noemen we inductie.


Deductieve redenering: conclusies zijn zeker
en logisch vaststaand.

Inductieve redenering: conclusies zijn
gebaseerd op veralgemening; er blijft altijd
onzekerheid. Daarom speelt
kans/waarschijnlijkheid een rol.

Verschil: bij inductie is er altijd een beetje
onzekerheid, want we kunnen niet alle mensen of
situaties onderzoeken.



In de statistiek gebruiken we vaak inductieve redenering. Inductieve statistiek
helpt om zulke redeneringen verantwoord te maken op basis van gegevens.




Begrippen

Onderzoekseenheden = de concrete personen, objecten of momenten die je
onderzoekt. Wat we specifiek zoeken bij deze onderzoekeenheid is de variabele.

Populatie = de hele groep waar je iets over wil weten en conclusies over wilt
trekken.

Steekproef = een kleinere groep die je uit de populatie kiest om echt te
onderzoeken.




Voorbeeld:

 Populatie = alle studenten psychologie.
 Steekproef = 50 studenten die een IQ-test
doen.

Met die steekproef proberen we uitspraken te doen
over de hele populatie. Dat is inductie (van klein
naar groot).


2

, Deel 1: beschrijvende statistiek
Hoorcolleges 1 tot en met 4

1. conceptueel kader
Populatie: de hele groep die je wilt onderzoeken. Dat kunnen personen zijn,
maar ook gezinnen, dagen of situaties.
Voorbeeld: alle middelbare scholieren in België.

Steekproef: een kleinere groep die je uit de populatie kiest en die je echt
onderzoekt.
Voorbeeld: 200 scholieren die je een enquête laat invullen.

Variabele: een eigenschap die je meet bij elk lid van de populatie.
Voorbeelden: gewicht, geslacht, leeftijd, studierichting.



Soorten variabelen

 Kwalitatieve variabele: geeft een niet-numeriek kenmerk, zoals een woord
of categorie. Rekenen heeft hier geen zin.
Voorbeelden: geslacht (man/vrouw), kleur ogen (blauw/bruin/groen).

 Kwantitatieve variabele: geeft een numerieke waarde waar je wel mee
kunt rekenen of ordenen.
Voorbeelden: leeftijd in jaren, lengte in centimeter, aantal broers of zussen.



Een steekproef levert dus een verzameling uitkomsten op voor de gekozen
variabele(n).



Voorbeelden

Voorbeeld 1 – IQ

 Onderzoeksvraag: Wat is de gemiddelde IQ-score van leerlingen in het
vijfde middelbaar?
 Populatie: alle Vlaamse leerlingen in het vijfde middelbaar.
 Variabele: IQ-score → een kwantitatieve variabele (een getal waarmee je
kunt rekenen).
 Steekproef: 200 willekeurig gekozen leerlingen uit verschillende scholen.

Voorbeeld 2 – Hartslag

3

,  Onderzoeksvraag: Hoe verandert de hartslag van een patiënt doorheen
de dag?
 Populatie: alle mogelijke momenten waarop je de hartslag zou kunnen
meten.
 Variabele: hartslag → een kwantitatieve variabele (een numerieke
waarde).
 Steekproef: metingen op bepaalde tijdstippen, bv. elke 10 minuten
tussen 8u en 16u.


Voorbeeld 3 – Onderwijsvorm

 Onderzoeksvraag: Welke onderwijsvorm volgen de meeste 14-jarigen in
België?
 Populatie: alle 14-jarigen in België.
 Variabele: onderwijsvorm (ASO, TSO, BSO, KSO, thuisonderwijs) → een
kwalitatieve variabele (woorden/categorieën, geen getallen).
 Steekproef: 500 willekeurig gekozen leerlingen uit verschillende scholen.


Voorbeeld 4 – Angstniveau

Als huiswerk voor psycholoog, rapporteerde patiënt op 30 meetmomenten plaats,
aantal aanwezige anderen en angstniveau.



 Steekproef: 30
 Eerste variabele = kwalitatief
 Tweede en derde variabele = kwantitatief




4