Thema 1
,Enkele begrippen en principes
Werkveld: Het gebied waarin je werkt
(onderwijs, arbeid en organisatie, forensisch werkveld, klinisch werkveld, gezinsondersteuning).
Welzijnszorg (te onderscheiden van Gezondheidszorg) is een maatschappelijke sector die zich
richt op personen of groepen die omwille van een probleem niet ten volle kunnen participeren in
het maatschappelijk leven.
Overheid, maar ook particulieren, vrijwilligers, professionals, organisaties, projecten enz..
bieden daarbij zorg en ondersteuning in de vorm van
therapieën, andere behandelingen, begeleiding, activiteiten, onderdak, enz..
De geestelijke gezondheidszorg (ggz) is een vakgebied van de gezondheidszorg. Een
toegepaste wetenschap die zich met de psychische gezondheid van mensen bezighoudt.De
GGZ richt zich niet alleen op de studie en het onderzoeken van deze gezondheid, maar ook op
het toepassen van die kennis om de geestelijke gezondheid en de kwaliteit van het leven te
verbeteren of te herstellen. Daarnaast probeert de GGZ psychische problemen te voorkomen.
Een welzijnsvoorziening is in Vlaanderen een instelling of dienst die door de overheid of door
private personen/organisaties wordt opgericht om hulp te verlenen aan personen in
probleemsituaties. Ze worden in verschillende sectoren en voor verschillende doelgroepen (na
erkenning, vergunning en/of subsidiëring) mee ingeschakeld bij de uitvoering van het
welzijnsbeleid.
Preventie: Het voorkomen dat er problemen ontstaan door van tevoren in te grijpen. Het geheel
van doelbewuste initiatieven die anticiperen vooruitlopen) op risicofactoren (= handelen voordat het
(
probleem ontstaat) en ageren( in actie komen) wanneer de eerste signalen zich ontwikkelen en de
problematiek aan het ontstaan is.
Continuïteit van zorg (zorgcontinuïteit) verwijst naar de capaciteit van het systeem om te
garanderen dat de zorg op een vlotte en gecoördineerde manier is georganiseerd, over verloop
van tijd en tussen de verschillende zorgactoren, instellingen en gewesten. Als de zorg
onvoldoende gecoördineerd is, of als de communicatie tekortschiet, kunnen heel wat problemen
optreden. Het is daarom van cruciaal belang dat alle zorgverstrekkers weten wat de anderen
doen en ervoor zorgen dat hun interventies ingrepen) elkaar aanvullen. Continuïteit van zorg kan een
(
hele reeks aspecten(onderdelen) omvatten, zoals mogelijkheid hebben om continu dezelfde
zorgverleners (zoals psychologen, psychiaters of therapeuten) te raadplegen, een vlotte
overgang tussen verschillende soorten zorg, een doeltreffende communicatie en coördinatie
tussen de verschillende zorgverstrekkers,...
,Persoonsgerichte zorg (zorg op maat): Zorg die is afgestemd op iemands persoonlijke
interesses, noden en voorkeuren.
Toegankelijke zorg is laagdrempelig(gemakkelijk toegankelijk), buurtgebonden en niet-stigmatiserend(geen vooroordeel)
in zijn aanpak. Toegankelijkheid verwijst naar hoe gemakkelijk het is om toegang te krijgen tot
de gezondheidsdiensten, in termen van afstand (geografische spreiding), kostprijs, tijd en
beschikbaarheid van het personeel. Het is een voorwaarde voor een efficiënt en kwaliteitsvol
zorgsysteem.
Generalistisch: Iemand die generalistisch werkt, is van alle markten thuis en beschikt niet per se
over grondige kennis over een onderwerp, maar over een breed scala aan kennis om 'eerste
hulp' te bieden (bv. iemand die met verschillende doelgroepen en problematieken werkt en van
alles een beetje afweet, maar niet diepgaand).
Specialistisch: Iemand die specialistisch werkt, heeft specifieke deskundigheid, diepgaande
kennis en competenties binnen een beperkt domein. Binnen dat domein is de specialist expert
(bv. iemand die enkel werkt met eetproblematieken).
Subsidiariteitsprincipe: Eerst de meest persoonsgerichte, minst ingrijpende en meest
kortdurende zorgvorm die mogelijk en nodig is aanbieden.
→ je start met de zorg die het dichtst bij de persoon staat: zo persoonlijk mogelijk, zo licht
mogelijk en niet langer dan nodig. Pas als die zorg niet volstaat, schakel je een zwaardere of
meer gespecialiseerde vorm van hulp in.
Vermaatschappelijking van de zorg: zo veel mogelijk hulp verlenen in de natuurlijke omgeving
van de zorggebruiker.
Het geheel van zorg kunnen we onderverdelen in informeel en formele zorg:
● Formele zorg = Het geheel van voorzieningen, organisaties en systemen die willen
tegemoetkomen aan de noden van de zorgbehoevende met als doel het welzijn
en/of de gezondheid van die persoon te bevorderen. Er wordt op de één of andere
manier betaald voor de zorg
bv. psychiater, psycholoog, dokter,...
● Informele zorg = Het tegemoetkomen aan de noden van een zorgbehoevende
binnen een intermenselijke, niet–professionele relatie. Het gaat meestal om een
vrijwillige en langdurige inzet tussen zorgvrager en zorgverstrekker.
bv: zelfzorg, mantelzorg, vrijwilligers, buddyzorg, pleegzorg, lotgenotencontact,
buurtzorg, community care, ...
, In het brede domein van welzijn en volksgezondheid bestaat in Vlaanderen een goed
uitgebouwd aanbod van formele hulp- en dienstverlening in diverse ambulante,
semi-residentiële en/of residentiële vormen:
● Ambulante (extramurale) hulp betekent dat je hulp krijgt zonder verblijf of
overnachting. Je verplaatst je naar de dienst (ambulant) of de hulpverlener komt
langs bij jou thuis (mobiel)
bv. consultatie bij de psychiater of psycholoog.
● Semi-residentieel (transmuraal): zorg in de vorm van dagbehandeling waarna de
zorgvrager terug naar huis gaat
bv. dagverzorgingscentra, gastopvang, dagbehandeling in psychiatrisch centrum.
● Residentieel (intramuraal): zorg die gedurende een onafgebroken verblijf van meer
dan 24u geboden wordt in een zorginstelling. In een residentiële dienst krijg je dus
begeleidende zorg met overnachting
bv. opname in ziekenhuis, verzorgingstehuis voor mensen met een beperking,...
Vermaatschappelijking van de zorg
Departement Zorg (2013):
"Vermaatschappelijking van de zorg verwijst naar het streven om mensen met beperkingen,
chronisch zieken, kwetsbare ouderen, jongeren met gedrags- en emotionele problemen,
mensen die in armoede leven,…. een eigen zinvolle plek in de samenleving te laten innemen,
hen daarbij waar nodig te ondersteunen en de zorg zoveel mogelijk geïntegreerd (samenhangend) in de
samenleving te laten verlopen."
Vermaatschappelijking van de hulp- en dienstverlening wilt een verschuiving binnen de hulp-
en dienstverlening waarbij er gestreefd wordt naar een eigen zinvolle plek in de samenleving
voor alle mensen met al hun mogelijkheden en kwetsbaarheden. Het is een verhaal van
inclusie. Aandacht gaat hierbij naar mensen met een beperking, chronisch zieken, kwetsbare
ouderen, mensen in armoede,… Het doel is het creëren van verbondenheid en het bouwen
aan een samenleving waarin iedereen zijn zinvolle plaats heeft, door het enorme menselijke
kapitaal(som menselijke vaardigheden/kennis) dat in de samenleving aanwezig is, te mobiliseren. Er wordt ingezet
op de eigen krachten en mogelijkheden van de burger en zijn omgeving. In dit kader wordt er
vaak hulp ingeschakeld van vrijwilligers, mantelzorgers, buddywerker, lotgenoten,...
Filmpje 1: Vrijwilligerswerk bij de Zelfmoordlijn (1813)
● Vrijwilligers zijn onbetaald, maar goed begeleid door de organisatie.
● De lijn is 24/7 bereikbaar; vrijwilligers werken in blokken van drie uur.
● Gesprekken kunnen emotioneel zwaar zijn; taboes vermijden en vragen concreet stellen
helpt mensen zich open te stellen.
● Anonimiteit beperkt de middelen: je kunt niet terugbellen, hulp sturen of opvolging
krijgen van de beller.
,Enkele begrippen en principes
Werkveld: Het gebied waarin je werkt
(onderwijs, arbeid en organisatie, forensisch werkveld, klinisch werkveld, gezinsondersteuning).
Welzijnszorg (te onderscheiden van Gezondheidszorg) is een maatschappelijke sector die zich
richt op personen of groepen die omwille van een probleem niet ten volle kunnen participeren in
het maatschappelijk leven.
Overheid, maar ook particulieren, vrijwilligers, professionals, organisaties, projecten enz..
bieden daarbij zorg en ondersteuning in de vorm van
therapieën, andere behandelingen, begeleiding, activiteiten, onderdak, enz..
De geestelijke gezondheidszorg (ggz) is een vakgebied van de gezondheidszorg. Een
toegepaste wetenschap die zich met de psychische gezondheid van mensen bezighoudt.De
GGZ richt zich niet alleen op de studie en het onderzoeken van deze gezondheid, maar ook op
het toepassen van die kennis om de geestelijke gezondheid en de kwaliteit van het leven te
verbeteren of te herstellen. Daarnaast probeert de GGZ psychische problemen te voorkomen.
Een welzijnsvoorziening is in Vlaanderen een instelling of dienst die door de overheid of door
private personen/organisaties wordt opgericht om hulp te verlenen aan personen in
probleemsituaties. Ze worden in verschillende sectoren en voor verschillende doelgroepen (na
erkenning, vergunning en/of subsidiëring) mee ingeschakeld bij de uitvoering van het
welzijnsbeleid.
Preventie: Het voorkomen dat er problemen ontstaan door van tevoren in te grijpen. Het geheel
van doelbewuste initiatieven die anticiperen vooruitlopen) op risicofactoren (= handelen voordat het
(
probleem ontstaat) en ageren( in actie komen) wanneer de eerste signalen zich ontwikkelen en de
problematiek aan het ontstaan is.
Continuïteit van zorg (zorgcontinuïteit) verwijst naar de capaciteit van het systeem om te
garanderen dat de zorg op een vlotte en gecoördineerde manier is georganiseerd, over verloop
van tijd en tussen de verschillende zorgactoren, instellingen en gewesten. Als de zorg
onvoldoende gecoördineerd is, of als de communicatie tekortschiet, kunnen heel wat problemen
optreden. Het is daarom van cruciaal belang dat alle zorgverstrekkers weten wat de anderen
doen en ervoor zorgen dat hun interventies ingrepen) elkaar aanvullen. Continuïteit van zorg kan een
(
hele reeks aspecten(onderdelen) omvatten, zoals mogelijkheid hebben om continu dezelfde
zorgverleners (zoals psychologen, psychiaters of therapeuten) te raadplegen, een vlotte
overgang tussen verschillende soorten zorg, een doeltreffende communicatie en coördinatie
tussen de verschillende zorgverstrekkers,...
,Persoonsgerichte zorg (zorg op maat): Zorg die is afgestemd op iemands persoonlijke
interesses, noden en voorkeuren.
Toegankelijke zorg is laagdrempelig(gemakkelijk toegankelijk), buurtgebonden en niet-stigmatiserend(geen vooroordeel)
in zijn aanpak. Toegankelijkheid verwijst naar hoe gemakkelijk het is om toegang te krijgen tot
de gezondheidsdiensten, in termen van afstand (geografische spreiding), kostprijs, tijd en
beschikbaarheid van het personeel. Het is een voorwaarde voor een efficiënt en kwaliteitsvol
zorgsysteem.
Generalistisch: Iemand die generalistisch werkt, is van alle markten thuis en beschikt niet per se
over grondige kennis over een onderwerp, maar over een breed scala aan kennis om 'eerste
hulp' te bieden (bv. iemand die met verschillende doelgroepen en problematieken werkt en van
alles een beetje afweet, maar niet diepgaand).
Specialistisch: Iemand die specialistisch werkt, heeft specifieke deskundigheid, diepgaande
kennis en competenties binnen een beperkt domein. Binnen dat domein is de specialist expert
(bv. iemand die enkel werkt met eetproblematieken).
Subsidiariteitsprincipe: Eerst de meest persoonsgerichte, minst ingrijpende en meest
kortdurende zorgvorm die mogelijk en nodig is aanbieden.
→ je start met de zorg die het dichtst bij de persoon staat: zo persoonlijk mogelijk, zo licht
mogelijk en niet langer dan nodig. Pas als die zorg niet volstaat, schakel je een zwaardere of
meer gespecialiseerde vorm van hulp in.
Vermaatschappelijking van de zorg: zo veel mogelijk hulp verlenen in de natuurlijke omgeving
van de zorggebruiker.
Het geheel van zorg kunnen we onderverdelen in informeel en formele zorg:
● Formele zorg = Het geheel van voorzieningen, organisaties en systemen die willen
tegemoetkomen aan de noden van de zorgbehoevende met als doel het welzijn
en/of de gezondheid van die persoon te bevorderen. Er wordt op de één of andere
manier betaald voor de zorg
bv. psychiater, psycholoog, dokter,...
● Informele zorg = Het tegemoetkomen aan de noden van een zorgbehoevende
binnen een intermenselijke, niet–professionele relatie. Het gaat meestal om een
vrijwillige en langdurige inzet tussen zorgvrager en zorgverstrekker.
bv: zelfzorg, mantelzorg, vrijwilligers, buddyzorg, pleegzorg, lotgenotencontact,
buurtzorg, community care, ...
, In het brede domein van welzijn en volksgezondheid bestaat in Vlaanderen een goed
uitgebouwd aanbod van formele hulp- en dienstverlening in diverse ambulante,
semi-residentiële en/of residentiële vormen:
● Ambulante (extramurale) hulp betekent dat je hulp krijgt zonder verblijf of
overnachting. Je verplaatst je naar de dienst (ambulant) of de hulpverlener komt
langs bij jou thuis (mobiel)
bv. consultatie bij de psychiater of psycholoog.
● Semi-residentieel (transmuraal): zorg in de vorm van dagbehandeling waarna de
zorgvrager terug naar huis gaat
bv. dagverzorgingscentra, gastopvang, dagbehandeling in psychiatrisch centrum.
● Residentieel (intramuraal): zorg die gedurende een onafgebroken verblijf van meer
dan 24u geboden wordt in een zorginstelling. In een residentiële dienst krijg je dus
begeleidende zorg met overnachting
bv. opname in ziekenhuis, verzorgingstehuis voor mensen met een beperking,...
Vermaatschappelijking van de zorg
Departement Zorg (2013):
"Vermaatschappelijking van de zorg verwijst naar het streven om mensen met beperkingen,
chronisch zieken, kwetsbare ouderen, jongeren met gedrags- en emotionele problemen,
mensen die in armoede leven,…. een eigen zinvolle plek in de samenleving te laten innemen,
hen daarbij waar nodig te ondersteunen en de zorg zoveel mogelijk geïntegreerd (samenhangend) in de
samenleving te laten verlopen."
Vermaatschappelijking van de hulp- en dienstverlening wilt een verschuiving binnen de hulp-
en dienstverlening waarbij er gestreefd wordt naar een eigen zinvolle plek in de samenleving
voor alle mensen met al hun mogelijkheden en kwetsbaarheden. Het is een verhaal van
inclusie. Aandacht gaat hierbij naar mensen met een beperking, chronisch zieken, kwetsbare
ouderen, mensen in armoede,… Het doel is het creëren van verbondenheid en het bouwen
aan een samenleving waarin iedereen zijn zinvolle plaats heeft, door het enorme menselijke
kapitaal(som menselijke vaardigheden/kennis) dat in de samenleving aanwezig is, te mobiliseren. Er wordt ingezet
op de eigen krachten en mogelijkheden van de burger en zijn omgeving. In dit kader wordt er
vaak hulp ingeschakeld van vrijwilligers, mantelzorgers, buddywerker, lotgenoten,...
Filmpje 1: Vrijwilligerswerk bij de Zelfmoordlijn (1813)
● Vrijwilligers zijn onbetaald, maar goed begeleid door de organisatie.
● De lijn is 24/7 bereikbaar; vrijwilligers werken in blokken van drie uur.
● Gesprekken kunnen emotioneel zwaar zijn; taboes vermijden en vragen concreet stellen
helpt mensen zich open te stellen.
● Anonimiteit beperkt de middelen: je kunt niet terugbellen, hulp sturen of opvolging
krijgen van de beller.
