Faculteit Rechtsgeleerdheid
Opleiding Criminologische Wetenschappen
Academiejaar 2020 - 2021
KATHOLIEKE
UNIVERSITEIT
LEUVEN
JURIDISCHE EN
GEDRAGSWETENSCHAPPELIJKE ASPECTEN
VAN DE POLITIE:
SAMENVATTING
PROF. DIRK VAN DAELE
2E BACH CRIMINOLOGIE, 2E SEMESTER
0
,1
,Inhoudsopgave
H0 – Inleiding....................................................................................................................................8
0.1 De politiefunctie...........................................................................................................................8
0.1.1 Juridisch (geldt voor alle landen voor zover ze een democratisch land zijn).........................8
0.1.2 Criminologisch / operationeel................................................................................................9
0.1.3 Belangrijk aan politiefunctie..................................................................................................9
0.2 Het politiebestel...........................................................................................................................9
0.2.1 Het politieapparaat................................................................................................................9
0.2.2 De politieoverheden............................................................................................................10
0.3 Het politierecht...........................................................................................................................10
H1 – De periode voor de Belgische onafhankelijkheid.....................................................................12
1.1 De Franse oorsprong van de “Belgische” politie.........................................................................12
1.2 Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden..................................................................................15
H2 – De ontwikkelingen vanaf de BE onafhankelijkheid tot aan WOII.............................................16
2.1 De uitbouw van de rijkswacht.....................................................................................................16
2.2 Het (dis)functioneren van de gemeentepolitie en de landelijke politie......................................16
2.3 1919: de oprichting van de gerechtelijke politie bij de parketten (GPP).....................................17
2.4 De ontwikkelingen in de periode 1919-1940..............................................................................18
H3 – Het politiebestel tijdens de Duitse bezetting...........................................................................19
3.1 De Militärverwaltung..................................................................................................................19
3.2 De demilitarisering en reorganisatie van de rijkswacht..............................................................19
3.3 De centraal beheerde gemeentepolitie......................................................................................19
3.4 De niet doorgevoerde hervorming van de gerechtelijke politie.................................................20
H4 – Het politiebestel in de periode 1944-1980...............................................................................21
4.1 Het herstel van het vooroorlogse politiebestel...........................................................................21
4.2 De stelselmatige uitbouw en versterking van de rijkswacht.......................................................22
4.3 Het status quo inzake de gemeentepolitie.................................................................................22
4.4 Punctuele ingrepen in de organisatie van de gerechtelijke politie.............................................23
4.5 De zaak-François.........................................................................................................................23
H5 – Het politiebestel in de periode 1980-1995...............................................................................25
5.1 Groeiende onrust over het Belgische politiebestel: het Heizeldrama, de C.C.C. en de Bende van
Nijvel.................................................................................................................................................25
5.2 Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Bende van Nijvel (1990)...................27
5.2.1 De vaststellingen..................................................................................................................27
5.2.2 De aanbevelingen................................................................................................................30
5.3 Het Pinksterplan van de regering Martens VIII (1990)................................................................30
2
, 5.3.1 De uitgangspunten...............................................................................................................30
5.3.2 De doelen.............................................................................................................................31
5.3.3 De maatregelen...................................................................................................................31
5.4 De verhouding tussen de rijkswacht en de gemeentepolitie......................................................32
5.5 De verhouding tussen de rijkswacht en de gerechtelijke politie (GPP).......................................32
H6 – Naar een reorganisatie van het politiebestel (1995)................................................................34
6.1 Het regeerakkoord van de regering Dehaene II..........................................................................34
6.2 Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Dutroux (1997).................................35
6.3 De reactie van de regering Dehaene II........................................................................................35
6.4 Het Octopus-akkoord (1998)......................................................................................................37
H7 – De krachtlijnen van de wet van 7 december 1998...................................................................40
7.1 Inleiding......................................................................................................................................40
7.2 Algemene structuur van het nieuwe politiewezen.....................................................................40
7.2.1 Een geïntegreerde politiedienst, althans in naam...............................................................40
7.2.2 Twee adviesraden en een adviescommissie: is dat niet één teveel?...................................41
7.2.3 Wel één inspectie voor de federale en lokale politiekorpsen..............................................41
7.2.4 Herstructurering van Comité P............................................................................................42
7.2.5 De implicaties van de bestaande (politie)wetgeving...........................................................43
7.3 De structuur van de lokale en federale politie............................................................................44
7.3.1 De structuur van de lokale politie........................................................................................44
7.3.2 De structuur van de federale politie....................................................................................51
7.3.3 De wijziging van de Wet op het politieambt........................................................................52
H8 – De lokale politie.......................................................................................................................54
8.1 Het lokale niveau in de politie-organisatie.................................................................................54
8.2 De opdrachten van de lokale politie...........................................................................................54
8.2.1 De basispolitiezorg...............................................................................................................54
8.2.2 De opdrachten van federale aard........................................................................................55
8.2.3 De opvordering van de lokale politie door de minister van Binnenlandse Zaken................57
8.3 De interne organisatie van de lokale politie...............................................................................57
8.3.1 De sterkte van de lokale korpsen.........................................................................................57
8.3.2 De korpschef........................................................................................................................57
8.3.3 De raad van burgemeesters.................................................................................................58
8.3.4 De Vaste Commissie voor de lokale politie..........................................................................58
8.4 De externe organisatie van de lokale politie...............................................................................59
8.4.1 Het beheer van de lokale politie..........................................................................................59
8.4.2 Het gezag over de lokale politie...........................................................................................60
8.4.3 De zonale veiligheidsraad en het zonaal veiligheidsplan.....................................................63
8.4.4 Het administratief toezicht..................................................................................................64
3
Opleiding Criminologische Wetenschappen
Academiejaar 2020 - 2021
KATHOLIEKE
UNIVERSITEIT
LEUVEN
JURIDISCHE EN
GEDRAGSWETENSCHAPPELIJKE ASPECTEN
VAN DE POLITIE:
SAMENVATTING
PROF. DIRK VAN DAELE
2E BACH CRIMINOLOGIE, 2E SEMESTER
0
,1
,Inhoudsopgave
H0 – Inleiding....................................................................................................................................8
0.1 De politiefunctie...........................................................................................................................8
0.1.1 Juridisch (geldt voor alle landen voor zover ze een democratisch land zijn).........................8
0.1.2 Criminologisch / operationeel................................................................................................9
0.1.3 Belangrijk aan politiefunctie..................................................................................................9
0.2 Het politiebestel...........................................................................................................................9
0.2.1 Het politieapparaat................................................................................................................9
0.2.2 De politieoverheden............................................................................................................10
0.3 Het politierecht...........................................................................................................................10
H1 – De periode voor de Belgische onafhankelijkheid.....................................................................12
1.1 De Franse oorsprong van de “Belgische” politie.........................................................................12
1.2 Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden..................................................................................15
H2 – De ontwikkelingen vanaf de BE onafhankelijkheid tot aan WOII.............................................16
2.1 De uitbouw van de rijkswacht.....................................................................................................16
2.2 Het (dis)functioneren van de gemeentepolitie en de landelijke politie......................................16
2.3 1919: de oprichting van de gerechtelijke politie bij de parketten (GPP).....................................17
2.4 De ontwikkelingen in de periode 1919-1940..............................................................................18
H3 – Het politiebestel tijdens de Duitse bezetting...........................................................................19
3.1 De Militärverwaltung..................................................................................................................19
3.2 De demilitarisering en reorganisatie van de rijkswacht..............................................................19
3.3 De centraal beheerde gemeentepolitie......................................................................................19
3.4 De niet doorgevoerde hervorming van de gerechtelijke politie.................................................20
H4 – Het politiebestel in de periode 1944-1980...............................................................................21
4.1 Het herstel van het vooroorlogse politiebestel...........................................................................21
4.2 De stelselmatige uitbouw en versterking van de rijkswacht.......................................................22
4.3 Het status quo inzake de gemeentepolitie.................................................................................22
4.4 Punctuele ingrepen in de organisatie van de gerechtelijke politie.............................................23
4.5 De zaak-François.........................................................................................................................23
H5 – Het politiebestel in de periode 1980-1995...............................................................................25
5.1 Groeiende onrust over het Belgische politiebestel: het Heizeldrama, de C.C.C. en de Bende van
Nijvel.................................................................................................................................................25
5.2 Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Bende van Nijvel (1990)...................27
5.2.1 De vaststellingen..................................................................................................................27
5.2.2 De aanbevelingen................................................................................................................30
5.3 Het Pinksterplan van de regering Martens VIII (1990)................................................................30
2
, 5.3.1 De uitgangspunten...............................................................................................................30
5.3.2 De doelen.............................................................................................................................31
5.3.3 De maatregelen...................................................................................................................31
5.4 De verhouding tussen de rijkswacht en de gemeentepolitie......................................................32
5.5 De verhouding tussen de rijkswacht en de gerechtelijke politie (GPP).......................................32
H6 – Naar een reorganisatie van het politiebestel (1995)................................................................34
6.1 Het regeerakkoord van de regering Dehaene II..........................................................................34
6.2 Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Dutroux (1997).................................35
6.3 De reactie van de regering Dehaene II........................................................................................35
6.4 Het Octopus-akkoord (1998)......................................................................................................37
H7 – De krachtlijnen van de wet van 7 december 1998...................................................................40
7.1 Inleiding......................................................................................................................................40
7.2 Algemene structuur van het nieuwe politiewezen.....................................................................40
7.2.1 Een geïntegreerde politiedienst, althans in naam...............................................................40
7.2.2 Twee adviesraden en een adviescommissie: is dat niet één teveel?...................................41
7.2.3 Wel één inspectie voor de federale en lokale politiekorpsen..............................................41
7.2.4 Herstructurering van Comité P............................................................................................42
7.2.5 De implicaties van de bestaande (politie)wetgeving...........................................................43
7.3 De structuur van de lokale en federale politie............................................................................44
7.3.1 De structuur van de lokale politie........................................................................................44
7.3.2 De structuur van de federale politie....................................................................................51
7.3.3 De wijziging van de Wet op het politieambt........................................................................52
H8 – De lokale politie.......................................................................................................................54
8.1 Het lokale niveau in de politie-organisatie.................................................................................54
8.2 De opdrachten van de lokale politie...........................................................................................54
8.2.1 De basispolitiezorg...............................................................................................................54
8.2.2 De opdrachten van federale aard........................................................................................55
8.2.3 De opvordering van de lokale politie door de minister van Binnenlandse Zaken................57
8.3 De interne organisatie van de lokale politie...............................................................................57
8.3.1 De sterkte van de lokale korpsen.........................................................................................57
8.3.2 De korpschef........................................................................................................................57
8.3.3 De raad van burgemeesters.................................................................................................58
8.3.4 De Vaste Commissie voor de lokale politie..........................................................................58
8.4 De externe organisatie van de lokale politie...............................................................................59
8.4.1 Het beheer van de lokale politie..........................................................................................59
8.4.2 Het gezag over de lokale politie...........................................................................................60
8.4.3 De zonale veiligheidsraad en het zonaal veiligheidsplan.....................................................63
8.4.4 Het administratief toezicht..................................................................................................64
3
