Pathologie van de cel H1
Homeostase; dynamisch evenwicht tussen cellulaire structuur, metabolisme en functie
waardoor de cel normaal kan functioneren. Wordt gehandhaafd door regulatie van
energieproductie ionenbalans, eiwitsynthese en genetische controle.
Cellulaire adaptie; reversibele structurele en functionele veranderingen van cellen als
reactie op veranderde fysiologische omstandigheden of milde stress.
Doel; het bereiken van een nieuwe steady state die overleving mogelijk maakt.
Belangrijkste vorm van adaptatie;
o Hypertrofie; toenamen van celgrootte
o Hyperplasie; toenamen van aantal cellen
o Atrofie; afnamen van celgrootte en functionele activiteit
o Metaplasie; reversibele verandering van het ene gedifferentieerde celtype naar
een ander.
Celschade (cell injury); ontstaat wanneer adaptieve capaciteit van de cel wordt
overschreden door schadelijke stimuli zoals; zuurstoftekort, chemische stoffen of toxines,
infecties, fysieke factoren of genetische of metabole afwijkingen. Kan zijn; reversibel;
cel kan herstellen wanneer de schadelijke stimulus verdwijnt, typische kenmerken,
cellulaire zwelling en vetstapeling. Irreversibel; leidt tot celdood.
Celdood; ka optreden als onderdeel van normale fysiologie of door pathologische
schade;
Fysiologisch; geprogrammeerde eliminatie van cellen tijdens ontwikkeling en weefsel
homeostase.
Pathologisch; veroorzaakt door ernstige of langdurige cel schade.
Belangrijkste vormen;
Apoptose; geprogrammeerde, gereguleerde celdood zonder ontstekingsreactie.
Necrose; ongecontroleerde celdood door ernstige schade vaak gepaard met ontsteking.
Andere gevolgen va chronische cel schade:
o Intracellulaire accumulaties (bv. Lipiden, eiwitten, pigmenten)
o Pathologische a-calcificatie
o Cellulaire veroudering door a-cumulatieve sub letale schade.
Adaptaties van cellulaire groei;
Definitie; adaptie zijn reversibel structurele en functionele veranderingen van cellen als
reactie op fysiologische stress of pathologische stimuli, waardoor de cel zich kan
aanpassen en een nieuwe steady staken kan bereiken.
Kenmerken van cellulaire adaptie;
o Verandering in celgrootte
o Veranderingen in aantal cellen
o Veranderingen in celtype of differentiatie
Gerelateerde cellulaire veranderingen;
Intracellulaire accumulaties, opstapeling va stoffen zoals lipiden, eiwitten of
pigmenten in de cel. Deze processen worden gereguleerd door diverse moleculaire
mechanismen.
o Veranderingen in genexpressie
, o Activatie van signaaltransductiepaden
o Aanpassing van eiwitsynthese en metabolisme.
Hypertrofie;
Definitie; hypertrofie is en toenamen van de celgrootte als gevolg van een verhoogde
synthese van structurele componenten en organellen. Hierdoor neemt ook de grootte van
het orgaan of weefsel toe.
Mechanisme;
o De cel maakt meer eiwitten en intracellulaire structuren aan
o In spiercellen leidt dit tot een toenamen van Myofilamenten (contractiele eiwitten
zoals actine en myosine
o De grotere cel heeft een hogere functionele capaciteit en kan meer arbeid
verrichten.
Fysiologische hypertrofie; ontstaat als ene normale aanpassing aan verhoogde
functionele belasting. Kan bij veel mensen optreden. Voorbeeld; spieratrofie bij
bodybuilders of krachttraining door verhoogde belasting van skeletspieren.
Pathologische hypertrofie; ontstaat in de context van ziekte of behandeling.
Voorbeeld; hypertrofie van de hartspier bij verhoogde bloedruk. Het hart moet tegen
een hogere druk bloed rondpompen, waardoor carciomyocyten groter worden.
Belangrijke stimuli voor hypertrofie;
o Toegenomen functionele belasting (mechanisme stress)
o Hormonale stimulatie of groeifactor (bijv. hormoongevoleige cellen)
o Activatie van signaaltransductie en genexpressie die eiwitsynthese stimuleren.
Hypertrofie van gladde spiercellen; neemt de celgrootte en hoeveelheid cytoplasma
toe door verhoogde synthese van contractiele eiwitten. hormonale stimulatie, zoals via
oestrogeenrecptoren, kan deze groei stimuleren.
Pathologische hypertrofie van het hart;
Oorzaak; pathologische hypertrofie ontstaat door ene toegenomen functionele belasting
van een orgaan. Een klassiek voorbeeld is hypertrofie van de hartspier bij hypertensie.
Bij arteriële hypertensie moet het hart bloed rondpompen tegen een verhoogde
arteriële druk, hierdoor neemt de mechanische belasting op het myocard toe. De
cadiomyocyten (hartspiercellen) reageren met hypertrofie, waarbij de cellen groter
worden door verhoogde eiwitsynthese.
Linkerventrikel is normaal alk dikker dan de rechterventrikel, omdat deze
verantwoordelijk is voor de systemische circulatie
Bij hypertensie wordt de wand van de linkerventrikel nog dikker. Elke hartspiercel krijgt
een groter contractiel capaciteit, zodat het hart het bloed kan blijven rondpompen
ondanks de verhoogde bloedruk.
Grenzen van adaptatie; adaptieve mechanismen zoals hypertrofie hebben een bepekte
capaciteit. Wanneer de belasting of te groot wordt, kan de adaptieve falen. Dit kan leiden
tot cel schade, celdood en uiteindelijk hartfalen.
Hyperplasie;
,Definitie; hyperplasie is een toename van het aantal cellen in een orgaan of weefsel,
waardoor de massa van het weefsel toeneemt. Dit gebeurt door cel proliferatie va
bestaande cellen en/of door activatie van stamcellen.
Niet alle cellen kunnen hyperplasie ondergaan, omdat sommige cellen niet meer
kunnen delen (bijv. zenuwcellen of hartspiercellen). Hyperplasie kan fysiologisch of
pathologisch zijn en komt alleen voor in weefsels met delende cellen.
Compensatoire hyperplasie; treedt op wanneer een orgaan gedeeltelijk beschadigd of
verwijderd wordt. De overblijvend e cellen gaan zich delen om het verlies aan weefsel te
compenseren en de functie van het orgaan te behouden. Een klassief voorbeeld is
leverregeneratie na verwijdering van een deel van de lever.
Pathologische hyperplasie; ontstaat in de context van ziekten, meestal door
overmatige hormonale stimulatie of groeifactoren.
Relatie met kanker; hyperplasie kan een gunstige omgeving creëren voor de
ontwikkeling van maligniteiten. Toch blijft bij hyperplasie de celgroei nog gecontroleerd
door regulatiemechanismen. Bij kanker vallen deze controlemechanismen van celgroei
weg, waardoor ongecontroleerd blijven profileren.
endometrium; het endometrium is de
binnenste bekleding van de baarmoeder en
ligt aan de binnenzijde van de spierlaag
(myometrium). Het bestaat uit kliercellen en
stroma.
Endometriumhyperplasie; bij
postmenopauzale vrouwen kan hyperplasie
van het endometrium optreden. Dit een
toename van het aantal kliercellen,
meestal door hormonale stimulatie (vooral
oestrogeen).
Atrofie;
Definitie; atrofie is een afnamen van de grootte van een orgaan of weefsel door een
vermindering van de celgrootte en soms ook het aantal cellen.
Door verminderede eiwitsynthese en verhoogde eiwitafbraak in de cel. Hierdoor worden
cellen kleiner en minder functioneel. Dit is een adaptatiemechanisme waardoor de cel
kan overleven wanneer er minder zuurstof of. Nutriënten beschikbaar zijn. De cel verlaagt
haar energieverbruik om cel schade of celdood te voorkomen.
Soorten atrofie;
o Fysiologische atrofie; normaal proces
o Pathologische atrofie; door ziekten of schadelijk omstandigheden.
, Belangrijke oorzaken;
o Verminderde werkbelasting
o Denervatie; verlies van zenuwstimulatie
o Ischemie; verminderde bloedtoevoer
o Ondervoeding/tekort aan nutriënten
o Verlies van hormonale stimulatie.
o Langdurige druk op een weefsel
Metaplasie;
Definitie; metaplasie is een reversibele verandering waarbij een gedifferentieerd celtype
vervangen wordt door een ander gedifferentieerd celtype. Dit is een adaptiemechanisme
om beter bestand te zijn tegen schadelijke prikkels.
Mechanisme; ontstaat door herprogrammering van stamcellen of voorlopercellen in het
weefsel. Dit proces wordt beïnvloed door cytokines, groeifactoren en componenten van
de extracellulaire matrix.
Voorbeeld; squameuze metaplasie bij rokers;
Normaal; is het luchtwegepitheel trilhardragend cilindrisch epitheel dat slijm produceert.
De trilharen bewegen het slijm, waardoor stofdeeltjes en micro-organismen uit e
luchtwegen worden verwijderd en uiteindelijk doorgeslikt en in de maag vernietig worden
door maagzuur.
Bij chronische blootstelling aan sigarettenrook; het normale epitheel wordt
vervangen door plavei epitheel. Dit epitheel is sterker en beter bestand tegen toxische
stoffen uit rook. Maar het mist trilharen en slijmproductie, waaronder de reiningsfunctie
van de luchtwegen vermindert.
Klinisch belang; als de schadelijk stimulus langdurig aanwezig blijft, kan metaplasie
evolueren naar dysplasie en uiteindelijk maligniteit (kanker).
Homeostase; dynamisch evenwicht tussen cellulaire structuur, metabolisme en functie
waardoor de cel normaal kan functioneren. Wordt gehandhaafd door regulatie van
energieproductie ionenbalans, eiwitsynthese en genetische controle.
Cellulaire adaptie; reversibele structurele en functionele veranderingen van cellen als
reactie op veranderde fysiologische omstandigheden of milde stress.
Doel; het bereiken van een nieuwe steady state die overleving mogelijk maakt.
Belangrijkste vorm van adaptatie;
o Hypertrofie; toenamen van celgrootte
o Hyperplasie; toenamen van aantal cellen
o Atrofie; afnamen van celgrootte en functionele activiteit
o Metaplasie; reversibele verandering van het ene gedifferentieerde celtype naar
een ander.
Celschade (cell injury); ontstaat wanneer adaptieve capaciteit van de cel wordt
overschreden door schadelijke stimuli zoals; zuurstoftekort, chemische stoffen of toxines,
infecties, fysieke factoren of genetische of metabole afwijkingen. Kan zijn; reversibel;
cel kan herstellen wanneer de schadelijke stimulus verdwijnt, typische kenmerken,
cellulaire zwelling en vetstapeling. Irreversibel; leidt tot celdood.
Celdood; ka optreden als onderdeel van normale fysiologie of door pathologische
schade;
Fysiologisch; geprogrammeerde eliminatie van cellen tijdens ontwikkeling en weefsel
homeostase.
Pathologisch; veroorzaakt door ernstige of langdurige cel schade.
Belangrijkste vormen;
Apoptose; geprogrammeerde, gereguleerde celdood zonder ontstekingsreactie.
Necrose; ongecontroleerde celdood door ernstige schade vaak gepaard met ontsteking.
Andere gevolgen va chronische cel schade:
o Intracellulaire accumulaties (bv. Lipiden, eiwitten, pigmenten)
o Pathologische a-calcificatie
o Cellulaire veroudering door a-cumulatieve sub letale schade.
Adaptaties van cellulaire groei;
Definitie; adaptie zijn reversibel structurele en functionele veranderingen van cellen als
reactie op fysiologische stress of pathologische stimuli, waardoor de cel zich kan
aanpassen en een nieuwe steady staken kan bereiken.
Kenmerken van cellulaire adaptie;
o Verandering in celgrootte
o Veranderingen in aantal cellen
o Veranderingen in celtype of differentiatie
Gerelateerde cellulaire veranderingen;
Intracellulaire accumulaties, opstapeling va stoffen zoals lipiden, eiwitten of
pigmenten in de cel. Deze processen worden gereguleerd door diverse moleculaire
mechanismen.
o Veranderingen in genexpressie
, o Activatie van signaaltransductiepaden
o Aanpassing van eiwitsynthese en metabolisme.
Hypertrofie;
Definitie; hypertrofie is en toenamen van de celgrootte als gevolg van een verhoogde
synthese van structurele componenten en organellen. Hierdoor neemt ook de grootte van
het orgaan of weefsel toe.
Mechanisme;
o De cel maakt meer eiwitten en intracellulaire structuren aan
o In spiercellen leidt dit tot een toenamen van Myofilamenten (contractiele eiwitten
zoals actine en myosine
o De grotere cel heeft een hogere functionele capaciteit en kan meer arbeid
verrichten.
Fysiologische hypertrofie; ontstaat als ene normale aanpassing aan verhoogde
functionele belasting. Kan bij veel mensen optreden. Voorbeeld; spieratrofie bij
bodybuilders of krachttraining door verhoogde belasting van skeletspieren.
Pathologische hypertrofie; ontstaat in de context van ziekte of behandeling.
Voorbeeld; hypertrofie van de hartspier bij verhoogde bloedruk. Het hart moet tegen
een hogere druk bloed rondpompen, waardoor carciomyocyten groter worden.
Belangrijke stimuli voor hypertrofie;
o Toegenomen functionele belasting (mechanisme stress)
o Hormonale stimulatie of groeifactor (bijv. hormoongevoleige cellen)
o Activatie van signaaltransductie en genexpressie die eiwitsynthese stimuleren.
Hypertrofie van gladde spiercellen; neemt de celgrootte en hoeveelheid cytoplasma
toe door verhoogde synthese van contractiele eiwitten. hormonale stimulatie, zoals via
oestrogeenrecptoren, kan deze groei stimuleren.
Pathologische hypertrofie van het hart;
Oorzaak; pathologische hypertrofie ontstaat door ene toegenomen functionele belasting
van een orgaan. Een klassiek voorbeeld is hypertrofie van de hartspier bij hypertensie.
Bij arteriële hypertensie moet het hart bloed rondpompen tegen een verhoogde
arteriële druk, hierdoor neemt de mechanische belasting op het myocard toe. De
cadiomyocyten (hartspiercellen) reageren met hypertrofie, waarbij de cellen groter
worden door verhoogde eiwitsynthese.
Linkerventrikel is normaal alk dikker dan de rechterventrikel, omdat deze
verantwoordelijk is voor de systemische circulatie
Bij hypertensie wordt de wand van de linkerventrikel nog dikker. Elke hartspiercel krijgt
een groter contractiel capaciteit, zodat het hart het bloed kan blijven rondpompen
ondanks de verhoogde bloedruk.
Grenzen van adaptatie; adaptieve mechanismen zoals hypertrofie hebben een bepekte
capaciteit. Wanneer de belasting of te groot wordt, kan de adaptieve falen. Dit kan leiden
tot cel schade, celdood en uiteindelijk hartfalen.
Hyperplasie;
,Definitie; hyperplasie is een toename van het aantal cellen in een orgaan of weefsel,
waardoor de massa van het weefsel toeneemt. Dit gebeurt door cel proliferatie va
bestaande cellen en/of door activatie van stamcellen.
Niet alle cellen kunnen hyperplasie ondergaan, omdat sommige cellen niet meer
kunnen delen (bijv. zenuwcellen of hartspiercellen). Hyperplasie kan fysiologisch of
pathologisch zijn en komt alleen voor in weefsels met delende cellen.
Compensatoire hyperplasie; treedt op wanneer een orgaan gedeeltelijk beschadigd of
verwijderd wordt. De overblijvend e cellen gaan zich delen om het verlies aan weefsel te
compenseren en de functie van het orgaan te behouden. Een klassief voorbeeld is
leverregeneratie na verwijdering van een deel van de lever.
Pathologische hyperplasie; ontstaat in de context van ziekten, meestal door
overmatige hormonale stimulatie of groeifactoren.
Relatie met kanker; hyperplasie kan een gunstige omgeving creëren voor de
ontwikkeling van maligniteiten. Toch blijft bij hyperplasie de celgroei nog gecontroleerd
door regulatiemechanismen. Bij kanker vallen deze controlemechanismen van celgroei
weg, waardoor ongecontroleerd blijven profileren.
endometrium; het endometrium is de
binnenste bekleding van de baarmoeder en
ligt aan de binnenzijde van de spierlaag
(myometrium). Het bestaat uit kliercellen en
stroma.
Endometriumhyperplasie; bij
postmenopauzale vrouwen kan hyperplasie
van het endometrium optreden. Dit een
toename van het aantal kliercellen,
meestal door hormonale stimulatie (vooral
oestrogeen).
Atrofie;
Definitie; atrofie is een afnamen van de grootte van een orgaan of weefsel door een
vermindering van de celgrootte en soms ook het aantal cellen.
Door verminderede eiwitsynthese en verhoogde eiwitafbraak in de cel. Hierdoor worden
cellen kleiner en minder functioneel. Dit is een adaptatiemechanisme waardoor de cel
kan overleven wanneer er minder zuurstof of. Nutriënten beschikbaar zijn. De cel verlaagt
haar energieverbruik om cel schade of celdood te voorkomen.
Soorten atrofie;
o Fysiologische atrofie; normaal proces
o Pathologische atrofie; door ziekten of schadelijk omstandigheden.
, Belangrijke oorzaken;
o Verminderde werkbelasting
o Denervatie; verlies van zenuwstimulatie
o Ischemie; verminderde bloedtoevoer
o Ondervoeding/tekort aan nutriënten
o Verlies van hormonale stimulatie.
o Langdurige druk op een weefsel
Metaplasie;
Definitie; metaplasie is een reversibele verandering waarbij een gedifferentieerd celtype
vervangen wordt door een ander gedifferentieerd celtype. Dit is een adaptiemechanisme
om beter bestand te zijn tegen schadelijke prikkels.
Mechanisme; ontstaat door herprogrammering van stamcellen of voorlopercellen in het
weefsel. Dit proces wordt beïnvloed door cytokines, groeifactoren en componenten van
de extracellulaire matrix.
Voorbeeld; squameuze metaplasie bij rokers;
Normaal; is het luchtwegepitheel trilhardragend cilindrisch epitheel dat slijm produceert.
De trilharen bewegen het slijm, waardoor stofdeeltjes en micro-organismen uit e
luchtwegen worden verwijderd en uiteindelijk doorgeslikt en in de maag vernietig worden
door maagzuur.
Bij chronische blootstelling aan sigarettenrook; het normale epitheel wordt
vervangen door plavei epitheel. Dit epitheel is sterker en beter bestand tegen toxische
stoffen uit rook. Maar het mist trilharen en slijmproductie, waaronder de reiningsfunctie
van de luchtwegen vermindert.
Klinisch belang; als de schadelijk stimulus langdurig aanwezig blijft, kan metaplasie
evolueren naar dysplasie en uiteindelijk maligniteit (kanker).
