THEMA 5 & 6
Het Systeem Landschap & Inrichting van de Ruimte
Aardrijkskunde — Volledig studiedocument
, DEEL 1 — 5.1 Het Systeem Landschap
1. Geografie & Definitie van Landschap
In dit thema ligt de focus op geografie: hoe zien landschappen eruit en hoe werken landschappen?
Definitie landschap: Een door de mens waargenomen gebied, gevormd door interactie van
menselijke en natuurlijke factoren.
Landschapsvormende lagen
Er zijn twee soorten landschapsvormende lagen:
• Natuurlijke laag: reliëf, water, vegetatie, bodem, ondergrond
• Menselijke laag: bebouwing, infrastructuur, landbouw…
Antropoceen: geen 'puur' natuur- of cultuurlandschap
We maken geen onderscheid meer tussen cultuurlandschappen en natuurlandschappen, omdat geen enkel
landschap volledig onaangepast is door de mens. Zelfs op Antarctica zijn er microplastics te vinden. We leven
in het Antropoceen: het tijdperk waarin de mens een bepalende invloed heeft op vrijwel alle ecosystemen en
landschappen wereldwijd.
De 5 fysische/natuurlijke landschapsvormende lagen (reliëf, water, vegetatie, bodem, ondergrond)
Landgebruik door de mens
Het menselijk landgebruik wordt ingedeeld in 6 categorieën:
1. Bebouwing Het geheel van gebouwen
2. Landbouw Gebruik van land voor productie van planten en dieren
, 3. Ontginning Materiaal uit de aardkorst halen (groeve, mijn…)
4. Infrastructuur Openbare voorzieningen: scholen, havens, wegennet, spoor, bekabeling
5. Industrie Productie van materialen en goederen uit grondstoffen
6. Recreatie Activiteiten in de vrije tijd om te ontspannen
Overzicht landgebruikstypes met luchtfoto
Soorten landschappen (naar landgebruik)
• Industrielandschap
• Stedelijk landschap
• Landbouwlandschap
• Toeristisch landschap
Historische evolutie van het landgebruik = landschapsgenese (= de ontstaansgeschiedenis van een
landschap).
In Vlaanderen is er een gebrek aan planmatigheid: alles loopt door elkaar.
2. Landschapsgenese van Antwerpen
Pagina 198–199 uit het handboek wordt toegepast op Antwerpen. We doorlopen de volledige geologische en
historische ontstaansgeschiedenis van het Antwerpse landschap.
, Luchtfoto van de stad Antwerpen vandaag — vertrekpunt voor de landschapsgenese
Geologische tijdlijn: van Laat Krijt tot Holoceen
Laat Krijt Bijna heel België ligt onder zeeniveau.
Er is niets van Vlaanderen aanwezig aan het oppervlak.
Wel: afzettingen op de zeebodem (kalk, klei, zand).
Tertiair België begint te stijgen.
De Westhoek en de Belgische Ardennen zijn de eerste gebieden die boven water
komen.
Bijna heel België komt van ZW naar NO uit de zee (de Noorderkempen als laatste).
Quartair Vlaanderen definitief boven de zeespiegel.
(Pleistoceen) Rivieren zoeken zich een weg in de nieuwe vlakte.
GLACIALEN (ijstijden): lage stroomsnelheid → veel puin in rivieren door weinig
vegetatie → rivier soms geblokkeerd → brede riviervallei met onduidelijke,
kronkelende loop.
INTERGLACIALEN: hogere stroomsnelheid → meer vegetatie/bomen → minder
puin en slib → smallere en verticaal insnijdende vallei.
Tot de vorige ijstijd stroomde de Schelde niet naar Antwerpen, maar naar het
noorden voorbij Gent.
Het water stroomde van O → W (≠ vandaag: W → O).
Hoe veranderde Tijdens de laatste ijstijd ontstaat een obstructie: een zandrug.
de loop van de Water kon niet meer naar het noorden → rivier zoekt andere weg.
Schelde?
De rivier keert om van stroomrichting en breekt door in Hoboken.
Voorlaatste De zee breekt nog 1x door → afzettingen van klei en zand in de Vlaamse Vallei.
interglaciaal ! Zee die het land binnenkomt = TRANSGRESSIE !
(Pleistoceen)
Holoceen 5.000 jaar geleden: loskoppeling van Maas- en Oosterscheldemonding.
Ca. 900 na Chr.: Westerschelde dringt steeds dieper door in Nederland →
doorbraak Schelde naar Westerschelde → start getijden in Antwerpen.
Het Systeem Landschap & Inrichting van de Ruimte
Aardrijkskunde — Volledig studiedocument
, DEEL 1 — 5.1 Het Systeem Landschap
1. Geografie & Definitie van Landschap
In dit thema ligt de focus op geografie: hoe zien landschappen eruit en hoe werken landschappen?
Definitie landschap: Een door de mens waargenomen gebied, gevormd door interactie van
menselijke en natuurlijke factoren.
Landschapsvormende lagen
Er zijn twee soorten landschapsvormende lagen:
• Natuurlijke laag: reliëf, water, vegetatie, bodem, ondergrond
• Menselijke laag: bebouwing, infrastructuur, landbouw…
Antropoceen: geen 'puur' natuur- of cultuurlandschap
We maken geen onderscheid meer tussen cultuurlandschappen en natuurlandschappen, omdat geen enkel
landschap volledig onaangepast is door de mens. Zelfs op Antarctica zijn er microplastics te vinden. We leven
in het Antropoceen: het tijdperk waarin de mens een bepalende invloed heeft op vrijwel alle ecosystemen en
landschappen wereldwijd.
De 5 fysische/natuurlijke landschapsvormende lagen (reliëf, water, vegetatie, bodem, ondergrond)
Landgebruik door de mens
Het menselijk landgebruik wordt ingedeeld in 6 categorieën:
1. Bebouwing Het geheel van gebouwen
2. Landbouw Gebruik van land voor productie van planten en dieren
, 3. Ontginning Materiaal uit de aardkorst halen (groeve, mijn…)
4. Infrastructuur Openbare voorzieningen: scholen, havens, wegennet, spoor, bekabeling
5. Industrie Productie van materialen en goederen uit grondstoffen
6. Recreatie Activiteiten in de vrije tijd om te ontspannen
Overzicht landgebruikstypes met luchtfoto
Soorten landschappen (naar landgebruik)
• Industrielandschap
• Stedelijk landschap
• Landbouwlandschap
• Toeristisch landschap
Historische evolutie van het landgebruik = landschapsgenese (= de ontstaansgeschiedenis van een
landschap).
In Vlaanderen is er een gebrek aan planmatigheid: alles loopt door elkaar.
2. Landschapsgenese van Antwerpen
Pagina 198–199 uit het handboek wordt toegepast op Antwerpen. We doorlopen de volledige geologische en
historische ontstaansgeschiedenis van het Antwerpse landschap.
, Luchtfoto van de stad Antwerpen vandaag — vertrekpunt voor de landschapsgenese
Geologische tijdlijn: van Laat Krijt tot Holoceen
Laat Krijt Bijna heel België ligt onder zeeniveau.
Er is niets van Vlaanderen aanwezig aan het oppervlak.
Wel: afzettingen op de zeebodem (kalk, klei, zand).
Tertiair België begint te stijgen.
De Westhoek en de Belgische Ardennen zijn de eerste gebieden die boven water
komen.
Bijna heel België komt van ZW naar NO uit de zee (de Noorderkempen als laatste).
Quartair Vlaanderen definitief boven de zeespiegel.
(Pleistoceen) Rivieren zoeken zich een weg in de nieuwe vlakte.
GLACIALEN (ijstijden): lage stroomsnelheid → veel puin in rivieren door weinig
vegetatie → rivier soms geblokkeerd → brede riviervallei met onduidelijke,
kronkelende loop.
INTERGLACIALEN: hogere stroomsnelheid → meer vegetatie/bomen → minder
puin en slib → smallere en verticaal insnijdende vallei.
Tot de vorige ijstijd stroomde de Schelde niet naar Antwerpen, maar naar het
noorden voorbij Gent.
Het water stroomde van O → W (≠ vandaag: W → O).
Hoe veranderde Tijdens de laatste ijstijd ontstaat een obstructie: een zandrug.
de loop van de Water kon niet meer naar het noorden → rivier zoekt andere weg.
Schelde?
De rivier keert om van stroomrichting en breekt door in Hoboken.
Voorlaatste De zee breekt nog 1x door → afzettingen van klei en zand in de Vlaamse Vallei.
interglaciaal ! Zee die het land binnenkomt = TRANSGRESSIE !
(Pleistoceen)
Holoceen 5.000 jaar geleden: loskoppeling van Maas- en Oosterscheldemonding.
Ca. 900 na Chr.: Westerschelde dringt steeds dieper door in Nederland →
doorbraak Schelde naar Westerschelde → start getijden in Antwerpen.
