PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Persoonlijkheidsdime
Beschrijving karaktertrekken
nsie
Fantasierijk, creatief, ruimdenkend, nieuwsgierig, intellectueel, houdt van
Openheid
afwisseling en kunst/cultuur
Betrouwbaar, nauwkeurig, ordelijk, doelgericht, verantwoordelijk,
Consciëntieusheid
zelfgedisciplineerd
Energiek, spraakzaam, assertief, sociaal, opgewekt, houdt van gezelschap
Extraversie
en prikkels
Vriendelijk, meegaand, empathisch, hulpvaardig, vergevingsgezind, werkt
goed samen met anderen
Emotioneel gevoelig, snel bezorgd, prikkelbaar, stemmingsgevoelig,
Neuroticisme
vatbaar voor stress en negatieve emoties
Theorie / Model Psycholoog / Stroming Kernidee / Kenmerk
Psychodynamische Onbewuste processen, driften, psychoseksuele stadia,
Sigmund Freud
theorie structuur van persoonlijkheid (id, ego, superego)
Neo-Freudiaanse Carl Jung, Alfred Adler, Aanpassing van Freud met meer nadruk op sociale en
theorieën Karen Horney culturele invloeden
Melanie Klein, Donald Focus op vroege relaties en hun invloed op de
Objectrelatietheorie
Winnicott persoonlijkheidsontwikkeling
Ego-psychologie Erik Erikson Psychosociale ontwikkeling in levensfasen
Humanistische Carl Rogers, Abraham
Zelfactualisatie, subjectieve ervaring, vrije wil
theorie Maslow
Trait-theorie Gordon Allport, Raymond Persoonlijkheid bestaat uit stabiele trekken die gemeten
(trektheorie) Cattell, Hans Eysenck kunnen worden
Big Five / Vijf-
Costa & McCrae Vijf basisdimensies van persoonlijkheid (OCEAN-model)
Factorenmodel
Biologische
Hans Eysenck, Jeffrey Gray Erfelijkheid, temperament, hersenprocessen (zoals BIS/BAS)
benadering
Behavioristische Persoonlijkheid is het resultaat van leerervaringen
B.F. Skinner
theorie (bekrachtiging, straf)
Sociaal-cognitieve Albert Bandura, Walter Invloed van omgeving, verwachtingen, zelfregulatie en
,Theorie / Model Psycholoog / Stroming Kernidee / Kenmerk
theorie Mischel observatieleren
Cognitieve Persoonlijkheid als interpretatiekader: persoonlijke
George Kelly
benadering constructen
Zelf-theorieën /
Carl Rogers, Hazel Markus Persoonlijkheid als verzameling van zelfbeelden
Zelfconcept
Evolutionaire Persoonlijkheidseigenschappen als adaptaties voor
David Buss
psychologie overleving en voortplanting
Narratieve
Dan McAdams Persoonlijkheid als levensverhaal (narratieve identiteit)
benadering
Typetheorie Carl Jung, MBTI (Myers & Persoonlijkheid in vaste types (introvert/extravert,
(klassiek) Briggs) denker/voeler, etc.)
Chatgpt
LES 1: PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
,DEFINITIE PERSOONLIJKHEID
Genetisch, cognitief, … gezondheid, werkcontext, …
à Verschillende vlakken
Persoonlijkheid= een soort evaluatie dat gebeurt in bepaalde contexten
Iemand heeft dan een grote persoonlijkheid of zelfs ‘geen’ persoonlijkheid
Manieren om persoonlijkheid een definitie te geven
1. Taal: Typerende karaktereigenschappen, iemand met een opvallende
persoonlijkheid of weinig tot geen persoonlijkheid
2. Bepaalde innerlijke eigenschappen, kenmerken, het effect wat je hebt op
andere mensen (dominant of niet?) hoeveel ambitie heb je, welke doelen wil je
bereiken?
Moeilijk omvattende definitie, Meerdere delen in de definitie
Innerlijke kenmerken (bedachtzaam zijn)
Effect sociaal gezien op andere mensen (dominant of onderdanig)
Hoe veel ambities heb je en welke doelen heb je en hoe ga je deze behalen
(prestatie gericht)
“Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen
tussen mensen in de manier waarop ze zich gedragen, hoe ze zich voelen
en hoe ze denken. Deze individuele verschillen zijn vrij stabiel, deels genetisch
bepaald en openbaren zich in verschillende situaties.”
- Psychologische individuele verschillen
- Kenmerkende patronen in hoe mensen zich typisch gedragen, voelen en
denken
Eigenschappen waar dat mensen van elkaar verschillen op psychologisch vlak (intern)
Kenmerken die typisch zijn voor mensen
- Of “Trekken” = eigenschappen die gelijkenissen/verschillen tussen mensen
beschrijven
Psychische eigenschappen of trekken die duidelijke verschillen of
gelijkenissen tussen mensen maken
Bv terughoudend zijn of juist onmiddellijk het woord nemen als je ergens bent
We spreken over gemiddelde neigingen
Om een bepaald persoonlijkheidskenmerk te hebben, dan gedraag je je
gemiddeld gezien vaker op een bepaalde manier
Dus niet 1 keer boos worden verandert je ph, maar de een wordt gemiddeld vaker boos dan
de ander…
Verschillen komen duidelijk tot uiting wanneer je een spel speelt, samen gaat
sporten.
! Is niet hetzelfde als eerste indruk. Je kan pas een uitspraak doen over
persoonlijkheid als je iemand meerdere keren ziet, kent, …
, Heeft 3 functies
1. Beschrijft je gedrag
2. Verklaard je gedrag (waarom gedraagt iemand zich op bepaalde manier?)
3. Voorspelt gedrag (wie gaat doktersadviezen sneller opvolgen, wie is er stress
gevoeliger, …)
De individuele verschillen moeten vrij stabiel zijn en zich openbaren in verschillende
situaties
Persoonlijkheid: Een eigenschap doorheen de tijd kunnen zien en kunnen observeren in
verschillende situaties.
Er is een verschil tussen een toestand en een persoonlijkheidstrek
(bv altijd al stressgevoelig zijn of enkel stressgevoeliger in moeilijke periodes?)
Stabiliteit= vrij relatief à Persoonlijkheid staat niet volledig vast, er is ruimte voor
veranderingen (nooit erg grote)
Speed dating context: Verschillen tussen personen in situatie waar duidelijke regels zijn à
resultaat vd persoonlijkheid vd mensen
Stabiele eigenschappen à het gaat over fundamentele eigenschappen (kenmerkende
eigenschappen) Wordt deels bepaald door genetisch materiaal
Gedragsgenetisch onderzoek: gedragskenmerken als resultaat van genetica
Persoonlijkheid = intern
Psychische individuele verschillen: iets wat binnen persoon zit, intern. Iets dat je
doorheen situaties mee draagt. Gevoel van continuïteit
- Georganiseerd: geen willekeurige verzameling van trekken, maar een coherent
geheel
je persoonlijkheid heeft een structuur en vormt een coherent geheel.
- We spreken over een persoonlijkheidsprofiel
Er is een interactie tussen onze omgeving en persoonlijkheid
Je persoonlijkheid bepaald de manier waarop je kijkt naar dingen= perceptie
Bv angstig zijn à sneller situaties als bedreiging interpreteren
- perceptie elementen uit omgeving (bv. achterdocht)
- selectie van omgeving op basis van onze persoonlijkheid
Invloed op hoe we ons aanpassen aan de omgeving
Je persoonlijkheid bepaald dan dus ook in welke omgeving je terecht komt. Extraverten
gaan sneller naar optredens, cafe, … introvert gaat eerder andere hobby’s kiezen.
Je komt in situaties terecht omdat die passen in je persoonlijkheid
Persoonlijkheidsdime
Beschrijving karaktertrekken
nsie
Fantasierijk, creatief, ruimdenkend, nieuwsgierig, intellectueel, houdt van
Openheid
afwisseling en kunst/cultuur
Betrouwbaar, nauwkeurig, ordelijk, doelgericht, verantwoordelijk,
Consciëntieusheid
zelfgedisciplineerd
Energiek, spraakzaam, assertief, sociaal, opgewekt, houdt van gezelschap
Extraversie
en prikkels
Vriendelijk, meegaand, empathisch, hulpvaardig, vergevingsgezind, werkt
goed samen met anderen
Emotioneel gevoelig, snel bezorgd, prikkelbaar, stemmingsgevoelig,
Neuroticisme
vatbaar voor stress en negatieve emoties
Theorie / Model Psycholoog / Stroming Kernidee / Kenmerk
Psychodynamische Onbewuste processen, driften, psychoseksuele stadia,
Sigmund Freud
theorie structuur van persoonlijkheid (id, ego, superego)
Neo-Freudiaanse Carl Jung, Alfred Adler, Aanpassing van Freud met meer nadruk op sociale en
theorieën Karen Horney culturele invloeden
Melanie Klein, Donald Focus op vroege relaties en hun invloed op de
Objectrelatietheorie
Winnicott persoonlijkheidsontwikkeling
Ego-psychologie Erik Erikson Psychosociale ontwikkeling in levensfasen
Humanistische Carl Rogers, Abraham
Zelfactualisatie, subjectieve ervaring, vrije wil
theorie Maslow
Trait-theorie Gordon Allport, Raymond Persoonlijkheid bestaat uit stabiele trekken die gemeten
(trektheorie) Cattell, Hans Eysenck kunnen worden
Big Five / Vijf-
Costa & McCrae Vijf basisdimensies van persoonlijkheid (OCEAN-model)
Factorenmodel
Biologische
Hans Eysenck, Jeffrey Gray Erfelijkheid, temperament, hersenprocessen (zoals BIS/BAS)
benadering
Behavioristische Persoonlijkheid is het resultaat van leerervaringen
B.F. Skinner
theorie (bekrachtiging, straf)
Sociaal-cognitieve Albert Bandura, Walter Invloed van omgeving, verwachtingen, zelfregulatie en
,Theorie / Model Psycholoog / Stroming Kernidee / Kenmerk
theorie Mischel observatieleren
Cognitieve Persoonlijkheid als interpretatiekader: persoonlijke
George Kelly
benadering constructen
Zelf-theorieën /
Carl Rogers, Hazel Markus Persoonlijkheid als verzameling van zelfbeelden
Zelfconcept
Evolutionaire Persoonlijkheidseigenschappen als adaptaties voor
David Buss
psychologie overleving en voortplanting
Narratieve
Dan McAdams Persoonlijkheid als levensverhaal (narratieve identiteit)
benadering
Typetheorie Carl Jung, MBTI (Myers & Persoonlijkheid in vaste types (introvert/extravert,
(klassiek) Briggs) denker/voeler, etc.)
Chatgpt
LES 1: PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
,DEFINITIE PERSOONLIJKHEID
Genetisch, cognitief, … gezondheid, werkcontext, …
à Verschillende vlakken
Persoonlijkheid= een soort evaluatie dat gebeurt in bepaalde contexten
Iemand heeft dan een grote persoonlijkheid of zelfs ‘geen’ persoonlijkheid
Manieren om persoonlijkheid een definitie te geven
1. Taal: Typerende karaktereigenschappen, iemand met een opvallende
persoonlijkheid of weinig tot geen persoonlijkheid
2. Bepaalde innerlijke eigenschappen, kenmerken, het effect wat je hebt op
andere mensen (dominant of niet?) hoeveel ambitie heb je, welke doelen wil je
bereiken?
Moeilijk omvattende definitie, Meerdere delen in de definitie
Innerlijke kenmerken (bedachtzaam zijn)
Effect sociaal gezien op andere mensen (dominant of onderdanig)
Hoe veel ambities heb je en welke doelen heb je en hoe ga je deze behalen
(prestatie gericht)
“Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen
tussen mensen in de manier waarop ze zich gedragen, hoe ze zich voelen
en hoe ze denken. Deze individuele verschillen zijn vrij stabiel, deels genetisch
bepaald en openbaren zich in verschillende situaties.”
- Psychologische individuele verschillen
- Kenmerkende patronen in hoe mensen zich typisch gedragen, voelen en
denken
Eigenschappen waar dat mensen van elkaar verschillen op psychologisch vlak (intern)
Kenmerken die typisch zijn voor mensen
- Of “Trekken” = eigenschappen die gelijkenissen/verschillen tussen mensen
beschrijven
Psychische eigenschappen of trekken die duidelijke verschillen of
gelijkenissen tussen mensen maken
Bv terughoudend zijn of juist onmiddellijk het woord nemen als je ergens bent
We spreken over gemiddelde neigingen
Om een bepaald persoonlijkheidskenmerk te hebben, dan gedraag je je
gemiddeld gezien vaker op een bepaalde manier
Dus niet 1 keer boos worden verandert je ph, maar de een wordt gemiddeld vaker boos dan
de ander…
Verschillen komen duidelijk tot uiting wanneer je een spel speelt, samen gaat
sporten.
! Is niet hetzelfde als eerste indruk. Je kan pas een uitspraak doen over
persoonlijkheid als je iemand meerdere keren ziet, kent, …
, Heeft 3 functies
1. Beschrijft je gedrag
2. Verklaard je gedrag (waarom gedraagt iemand zich op bepaalde manier?)
3. Voorspelt gedrag (wie gaat doktersadviezen sneller opvolgen, wie is er stress
gevoeliger, …)
De individuele verschillen moeten vrij stabiel zijn en zich openbaren in verschillende
situaties
Persoonlijkheid: Een eigenschap doorheen de tijd kunnen zien en kunnen observeren in
verschillende situaties.
Er is een verschil tussen een toestand en een persoonlijkheidstrek
(bv altijd al stressgevoelig zijn of enkel stressgevoeliger in moeilijke periodes?)
Stabiliteit= vrij relatief à Persoonlijkheid staat niet volledig vast, er is ruimte voor
veranderingen (nooit erg grote)
Speed dating context: Verschillen tussen personen in situatie waar duidelijke regels zijn à
resultaat vd persoonlijkheid vd mensen
Stabiele eigenschappen à het gaat over fundamentele eigenschappen (kenmerkende
eigenschappen) Wordt deels bepaald door genetisch materiaal
Gedragsgenetisch onderzoek: gedragskenmerken als resultaat van genetica
Persoonlijkheid = intern
Psychische individuele verschillen: iets wat binnen persoon zit, intern. Iets dat je
doorheen situaties mee draagt. Gevoel van continuïteit
- Georganiseerd: geen willekeurige verzameling van trekken, maar een coherent
geheel
je persoonlijkheid heeft een structuur en vormt een coherent geheel.
- We spreken over een persoonlijkheidsprofiel
Er is een interactie tussen onze omgeving en persoonlijkheid
Je persoonlijkheid bepaald de manier waarop je kijkt naar dingen= perceptie
Bv angstig zijn à sneller situaties als bedreiging interpreteren
- perceptie elementen uit omgeving (bv. achterdocht)
- selectie van omgeving op basis van onze persoonlijkheid
Invloed op hoe we ons aanpassen aan de omgeving
Je persoonlijkheid bepaald dan dus ook in welke omgeving je terecht komt. Extraverten
gaan sneller naar optredens, cafe, … introvert gaat eerder andere hobby’s kiezen.
Je komt in situaties terecht omdat die passen in je persoonlijkheid
