GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
1: WAT IS GEZONDHEID?
Gezondheid heeft lichamelijke en geestelijke aspecten. Het begrip kan voor
mensen op verschillende tijdstippen in de geschiedenis, in andere culturen,
sociale klassen of zelfs binnen hetzelfde gezin van betekenis verschillen.
1.1 GEDRAG, DOOD EN ZIEKTE
Levensverwachting: Het aantal jaren dat iemand naar verwachting te
leven heeft.
Gedurende de twintigste eeuw steeg de levensverwachting in de westerse
wereld.
Dit was het gevolg van de vooruitgang van de medische technologie en
verbeterde behandelingen. Dit leidde in de westerse wereld tot een
algemeen geloof dat de traditionele geneeskunde effectief was en in staat
was om ziekten uit te roeien.
De totale
levensverwachting is
gestegen doorheen de jaren.
Vrouwen hebben een
langere levensverwachting
dan mannen.
Levensverwachting ≠ gezonde levensverwachting
Gezonde levensverwachting heeft te maken met de vraag of de hogere
leeftijd wordt bereikt in goede gezondheid of juist in minder goede
gezondheid, met ziekte of functiebeperking.
Evolutie
- Stijging van de levensverwachting in de 20e eeuw
- Medische technologie en verbeterde behandelingen
- Geloof in effectiviteit traditionele geneeskunde
- Veranderingen in sociale omstandigheden en leefomgeving
,Mortaliteit: Het aantal sterfgevallen in een gegeven populatie en/of in een
gegeven jaar toegeschreven aan een bepaalde aandoening.
Een groot deel van de daling van de mortaliteit in de wereld vond al plaats
voor het begin van de grote vaccinatieprogramma’s.
De volksgezondheid verbeterde dankzij veranderingen in de sociale
omstandigheden en de leefomgeving. Het ging hierbij onder meer om
verbeteringen in onderwijs en landbouw, die leidden tot veranderingen in de
voeding, verbeteringen van de publieke hygiëne en de levenstandaard.
Oorzaken van mortaliteit:
- Verandering van infectieziekten naar chronische ziekten
- Gedragscomponent als belangrijke doodsoorzaken
1.2 WAT IS GEZONDHEID? VERANDERENDE PERSPECTIEVEN
Verschillende betekenissen van het woord ‘gezondheid’ binnen:
- Verschillende tijdstippen in de geschiedenis
- Uiteenlopende culturen
- Verschillende sociale klassen
- Hetzelfde gezin
Trepanatie
Een vroege interpretatie
Een proces waarbij een gaatje in de schedel wordt geboord om kwade
geesten te bevrijden die van buitenaf het lichaam zouden zijn
binnengedrongen en ziekte veroorzaken.
Een andere vroege interpretatie is dat ziekte een straf was van de goden.
Deze opvatting is in sommige culturen nog steeds aanwezig. Begrip voor
de variatie in geloofssystemen is dan ook uitermate belangrijk voor ons
inzicht in hoe personen op ziekte reageren. Daarnaast is het belangrijk hoe
standpunten over de samenhang tussen lichaam en geest zich door de tijd
heen hebben ontwikkeld.
,
, 1.2.2 BIOMEDISCH ZIEKTEMODEL
Biomedisch ziektemodel
De opvatting dat ziekten en symptomen een achterliggende fysiologische
verklaring hebben en dat daarmee ook genezing mechanistisch en rechtlijnig
werkt.
Dit model wordt ook het diagnose-receptmodel genoemd.
Definitie van gezondheid volgens het biomedisch ziektemodel:
De afwezigheid van ziekte.
Dit model neemt aan dat elk symptoom van ziekte een onderliggende
pathologie heeft die hopelijk, maar niet altijd, door medisch ingrijpen kan
worden genezen.
Beperkingen zorgen bij dit model voor functieverlies.
Ziekte is gevolg van:
- Aandoening die zijn oorsprong vindt buiten het lichaam zoals
bacteriële infecties
- Interne veranderingen zoals celmutaties
Het biomedische model wordt reductionistisch genoemd:
Het reduceert de geest, het lichaam en het menselijk gedrag tot
lichaamscellen of tot neurale of biochemische activiteit en verklaart
problemen ook alleen op dit niveau.
Het reductionisme negeert daarmee dat verschillende mensen verschillend
kunnen reageren op eenzelfde ziekte, omdat ze anders zijn qua:
- Persoonlijkheid
- Cognitie
- Sociaal ondersteuningsnetwerk
- Culturele aannamen
1: WAT IS GEZONDHEID?
Gezondheid heeft lichamelijke en geestelijke aspecten. Het begrip kan voor
mensen op verschillende tijdstippen in de geschiedenis, in andere culturen,
sociale klassen of zelfs binnen hetzelfde gezin van betekenis verschillen.
1.1 GEDRAG, DOOD EN ZIEKTE
Levensverwachting: Het aantal jaren dat iemand naar verwachting te
leven heeft.
Gedurende de twintigste eeuw steeg de levensverwachting in de westerse
wereld.
Dit was het gevolg van de vooruitgang van de medische technologie en
verbeterde behandelingen. Dit leidde in de westerse wereld tot een
algemeen geloof dat de traditionele geneeskunde effectief was en in staat
was om ziekten uit te roeien.
De totale
levensverwachting is
gestegen doorheen de jaren.
Vrouwen hebben een
langere levensverwachting
dan mannen.
Levensverwachting ≠ gezonde levensverwachting
Gezonde levensverwachting heeft te maken met de vraag of de hogere
leeftijd wordt bereikt in goede gezondheid of juist in minder goede
gezondheid, met ziekte of functiebeperking.
Evolutie
- Stijging van de levensverwachting in de 20e eeuw
- Medische technologie en verbeterde behandelingen
- Geloof in effectiviteit traditionele geneeskunde
- Veranderingen in sociale omstandigheden en leefomgeving
,Mortaliteit: Het aantal sterfgevallen in een gegeven populatie en/of in een
gegeven jaar toegeschreven aan een bepaalde aandoening.
Een groot deel van de daling van de mortaliteit in de wereld vond al plaats
voor het begin van de grote vaccinatieprogramma’s.
De volksgezondheid verbeterde dankzij veranderingen in de sociale
omstandigheden en de leefomgeving. Het ging hierbij onder meer om
verbeteringen in onderwijs en landbouw, die leidden tot veranderingen in de
voeding, verbeteringen van de publieke hygiëne en de levenstandaard.
Oorzaken van mortaliteit:
- Verandering van infectieziekten naar chronische ziekten
- Gedragscomponent als belangrijke doodsoorzaken
1.2 WAT IS GEZONDHEID? VERANDERENDE PERSPECTIEVEN
Verschillende betekenissen van het woord ‘gezondheid’ binnen:
- Verschillende tijdstippen in de geschiedenis
- Uiteenlopende culturen
- Verschillende sociale klassen
- Hetzelfde gezin
Trepanatie
Een vroege interpretatie
Een proces waarbij een gaatje in de schedel wordt geboord om kwade
geesten te bevrijden die van buitenaf het lichaam zouden zijn
binnengedrongen en ziekte veroorzaken.
Een andere vroege interpretatie is dat ziekte een straf was van de goden.
Deze opvatting is in sommige culturen nog steeds aanwezig. Begrip voor
de variatie in geloofssystemen is dan ook uitermate belangrijk voor ons
inzicht in hoe personen op ziekte reageren. Daarnaast is het belangrijk hoe
standpunten over de samenhang tussen lichaam en geest zich door de tijd
heen hebben ontwikkeld.
,
, 1.2.2 BIOMEDISCH ZIEKTEMODEL
Biomedisch ziektemodel
De opvatting dat ziekten en symptomen een achterliggende fysiologische
verklaring hebben en dat daarmee ook genezing mechanistisch en rechtlijnig
werkt.
Dit model wordt ook het diagnose-receptmodel genoemd.
Definitie van gezondheid volgens het biomedisch ziektemodel:
De afwezigheid van ziekte.
Dit model neemt aan dat elk symptoom van ziekte een onderliggende
pathologie heeft die hopelijk, maar niet altijd, door medisch ingrijpen kan
worden genezen.
Beperkingen zorgen bij dit model voor functieverlies.
Ziekte is gevolg van:
- Aandoening die zijn oorsprong vindt buiten het lichaam zoals
bacteriële infecties
- Interne veranderingen zoals celmutaties
Het biomedische model wordt reductionistisch genoemd:
Het reduceert de geest, het lichaam en het menselijk gedrag tot
lichaamscellen of tot neurale of biochemische activiteit en verklaart
problemen ook alleen op dit niveau.
Het reductionisme negeert daarmee dat verschillende mensen verschillend
kunnen reageren op eenzelfde ziekte, omdat ze anders zijn qua:
- Persoonlijkheid
- Cognitie
- Sociaal ondersteuningsnetwerk
- Culturele aannamen
