Les 1: inleiding....................................................................................................................... 4
1. Inleiding psychologie...................................................................................................... 4
1.1. De psycholoog en zijn collega’s.................................................................................. 4
1.2. Biopsychosociaal model..............................................................................................5
1.3. Stromingen.................................................................................................................. 6
1.3.1. Verschillen tussen de psychologische stromingen................................................... 6
1.3.2. Hoe kiezen voor een bepaalde stroming of methodiek?.......................................... 7
2. Psychodynamische benadering..................................................................................... 7
2.1. Inleiding....................................................................................................................... 7
2.2. PDB: basisprincipes.................................................................................................... 7
2.2. Psychodynamische benadering: 4 grote ‘modellen’.................................................... 8
2.2.1. Psychodynamische benadering: driftmodel..............................................................8
Les 2: vervolg driftmodel en objectrelatie model............................................................. 10
1. Psychodynamische benadering: driftmodel..................................................................10
1.1. Afweermechanismen.................................................................................................10
1.2. Therapieën vanuit het driftmodel............................................................................... 11
1.3. Overdracht en tegenoverdracht.................................................................................12
1.3. Houding van praktijkgerichte orthopedagoog vanuit het driftmodel.......................... 12
1.4. Therapeutische technieken en houding.................................................................... 13
1.5. Uitgangspunten......................................................................................................... 13
2. Psychodynamische benadering: het objectrelatie model............................................. 13
2.1. Ontwikkeling van objectrelaties................................................................................. 13
Les 3: Vervolg emotionele objectconstantie en cognitieve gedragstherapie................ 15
1. Psychodynamische benadering: emotionele objectconstantie.....................................15
1.1. Therapie: emotioneel corrigerende ervaringen......................................................... 15
1.2. Psychodynamische therapieën................................................................................. 16
1.2.1. Steunende therapie: technieken en houding..........................................................16
1.3. Psychodynamische therapieën: explorerend vs steunend........................................ 16
1.4. Psychodynamische therapie bij kinderen: speltherapie............................................ 17
1.5. Kritiek / bedenkingen.................................................................................................17
1.6. Psychodynamische benadering als praktijkgericht orthopedagoog.......................... 17
1.7. “Familie in dieren”, Johan 9j...................................................................................... 17
2. Cognitief-gedragstherapeutische benadering.............................................................. 18
2.1. Inleiding..................................................................................................................... 19
2.2. Gedragstherapie........................................................................................................20
2.3.1. Klassieke conditionering.........................................................................................21
Les 4: vervolg cognitief-gedragstherapie, habitude en observatieleren........................ 23
1. Gedragstherapie...........................................................................................................23
1.1. Operante conditionering............................................................................................ 24
1.1.1. Soorten operante technieken................................................................................. 25
1.1.2. Belangrijk bij operante technieken......................................................................... 26
1.2. Principes bij het opstellen van bekrachtiging programma's...................................... 27
2. Habituatie..................................................................................................................... 27
3. Observatieleren / model-leren (Bandura)..................................................................... 28
1
, 3.1. Hoe maak je als opvoeder gebruik van model-leren?............................................... 28
4. Cognitieve gedragstherapie......................................................................................... 29
4.1. Inleiding..................................................................................................................... 29
4.2. Cognitieve psychologie............................................................................................. 29
4.3. Cognitieve schema’s................................................................................................. 30
Les 5: vervolg cognitief-gedragstherapie, habitude en observatieleren........................ 31
1. Cognitieve gedragstherapie......................................................................................... 31
1.1. Cognitieve schema’s................................................................................................. 31
1.2. Albert Ellis & Aaron Beck.......................................................................................... 31
1.2.1. Rationeel-emotieve therapie (Ellis)........................................................................ 31
1.2.2. Beck: cognitieve therapie....................................................................................... 32
1.2.3. Niveaus van cognities............................................................................................ 32
1.2.4. Copingstrategieën.................................................................................................. 33
1.2.5. Therapeutische interventies................................................................................... 33
1.2.6. Technieken om gedachten op te sporen en uit te dagen........................................34
1.2.7. Uitdagen van disfunctionele cognities.................................................................... 34
1.3. Therapeutische houding............................................................................................35
1.4. Nieuwe ontwikkelingen..............................................................................................35
1.9.1. Mindfulness............................................................................................................ 35
1.9.2. EMDR.....................................................................................................................35
1.9.3. Acceptance and commitment therapy (ACT)......................................................... 35
1.10. Als praktijkgerichte orthopedagoog......................................................................... 36
1.11. Kritiek bij cognitieve gedragstherapie......................................................................36
Les 6: Hoofdstuk 5: experiëntiële en cliëntgerichte benadering.....................................36
1. Hoofdstuk 5: experiëntiële en cliëntgerichte benadering..............................................36
1.1. Inleiding..................................................................................................................... 36
1.1.1. Ontstaan.................................................................................................................36
1.1.2. Cliëntgerichte hulpverlening................................................................................... 37
1.2. Zelfontplooiing........................................................................................................... 37
1.3. Onvoorwaardelijke acceptatie................................................................................... 38
1.4. Incongruentie.............................................................................................................38
1.5. Positieve mogelijkheden............................................................................................38
1.6. Onvoorwaardelijke acceptatie, echtheid en empathie...............................................39
1.7. Niet adviseren, maar begrijpen en verhelderen........................................................ 40
1.8. Uitgangspunten cliëntgerichte benadering................................................................ 40
1.8.1. Doel van cliëntgerichte therapie............................................................................. 40
1.9. De behoeftepiramide van Maslow............................................................................. 41
1.10 Directieve technieken, ervaringsleren en existentiële dilemma’s............................. 41
1.11. Cliëntgericht benaderen als praktijkgerichte orthopedagoog.................................. 43
1.12. Cliëntgericht en experiëntiële benadering in zorg en welzijn.................................. 44
1.13. Kanttekening........................................................................................................... 44
2. Hoofdstuk 6: Lichaamsgerichte benadering................................................................. 44
2.1. Inleiding..................................................................................................................... 44
2.2. Invloeden en grondleggers........................................................................................45
2
, 2.2.1. Wilhelm Reich: lichaamswerk.................................................................................45
2.2.2. Löwen: bio-energetica............................................................................................ 45
2.3. Inleiding lichaamsgerichte benadering...................................................................... 45
2.4. Lichaamsgerichte therapieën.................................................................................... 46
2.5. Ervaren en communiceren met het leib.....................................................................46
Les 7: Vervolg hoofdstuk 6: lichaamsgerichte benadering en hoofdstuk 7...................47
1. Lichaamsgerichte therapieën....................................................................................... 47
1.1. Uitgangspunten lichaamsgerichte therapieën........................................................... 47
1.2. Werkwijze lichaamsgerichte therapieën.................................................................... 47
1.3. Lichaamsgerichte interventies...................................................................................47
1.4. Integratieve bewegingspsychotherapie..................................................................... 48
1.5. Psychomotorische therapie....................................................................................... 49
1.6. Therapeutische houding............................................................................................49
1.7. Lichaamsgerichte methoden door orthopedagogen..................................................49
1.8. Voorbeeld, bewegingspedagogiek van Veronica Sherborne.....................................49
1.9. Kanttekening............................................................................................................. 50
2. Hoofdstuk 7: Systeemgerichte benadering.................................................................. 50
2.1. Uitgangspunten......................................................................................................... 50
2.2. Inspiratiebronnen van systeemtherapieën................................................................ 50
Les 8: vervolg systeemgerichte benadering..................................................................... 50
1. Systeemgerichte benadering........................................................................................50
1.1. Gestaltpsychologie: het geheel is meer dan de som van de delen........................... 50
1.2. Algemene systeemleer.............................................................................................. 51
1.2.1. Uitgangspunten systeembenadering......................................................................51
1.2.3. De communicatietheoretische benadering............................................................. 52
1.2.3.1. Uitgangspunten................................................................................................... 52
1.2.4. De structurele benadering...................................................................................... 53
1.2.4.1. Uitgangspunten structurele benadering.............................................................. 54
1.2.5. De intergenerationele of contextuele benaderingen...............................................55
Les 9: vervolg hoofdstuk 7, systeemgerichte benadering...............................................59
1. Systeemgerichte benadering........................................................................................59
1.1. Contextuele therapie, therapeutische houding en therapeutische interventies.........59
Les 10: Vervolg oplossingsgerichte benadering.............................................................. 64
1. Oplossingsgerichte benadering....................................................................................64
3
, PSYCHOLOGIE
Les 1: inleiding.
1. Inleiding psychologie.
- “Voor ons is de wetenschappelijke psychologie de studie van de doelgerichte
interactie tussen persoon en situatie. Meer specifiek wil de psychologie achterhalen
hoe de persoon in interactie met de situatie beleeft, wat hij ervaart en tegelijk tot
doelgericht handelen komt” (Cuyvers, 2004).
- “Wetenschap die zich bezig houdt met het onderzoek naar de determinanten van
gedrag” (Van Dale, 2012).
1.1. De psycholoog en zijn collega’s.
- Psycholoog:
→Beschermende titel, master in de psychologie.
→Schrijft geen medicatie voor.
→Niet door RIZIV terugbetaald, tenzij via conventie / eerstelijnszorg.
→Niet altijd specifiek therapeutisch geschoold.
→Soms door ziekenfonds deels terugbetaald.
- Psychotherapeut:
→Beschermende titel (nu overgangsfase).
→Niet altijd psychologisch geschoold.
→Schrijft geen medicatie voor.
→Niet door RIZIV terug betaald.
→Indien lid van beroepsvereniging = kwaliteitslabel.
→Soms door ziekenfonds deels terugbetaald.
- Psychiater:
→Beschermde titel, het is een arts.
→Mag medicatie voorschrijven.
→Door RIZIV terugbetaald.
→Niet altijd specifiek therapeutisch geschoold.
- Praktijkgerichte orthopedagoog:
→Geen beschermde titel.
→Mag geen medicatie voorschrijven.
→Niet door RIZIV terugbetaald.
→Niet therapeutisch geschoold (tenzij extra opleiding).
→Vooral ondersteuning van cliënten in dagelijks leven.
4
1. Inleiding psychologie...................................................................................................... 4
1.1. De psycholoog en zijn collega’s.................................................................................. 4
1.2. Biopsychosociaal model..............................................................................................5
1.3. Stromingen.................................................................................................................. 6
1.3.1. Verschillen tussen de psychologische stromingen................................................... 6
1.3.2. Hoe kiezen voor een bepaalde stroming of methodiek?.......................................... 7
2. Psychodynamische benadering..................................................................................... 7
2.1. Inleiding....................................................................................................................... 7
2.2. PDB: basisprincipes.................................................................................................... 7
2.2. Psychodynamische benadering: 4 grote ‘modellen’.................................................... 8
2.2.1. Psychodynamische benadering: driftmodel..............................................................8
Les 2: vervolg driftmodel en objectrelatie model............................................................. 10
1. Psychodynamische benadering: driftmodel..................................................................10
1.1. Afweermechanismen.................................................................................................10
1.2. Therapieën vanuit het driftmodel............................................................................... 11
1.3. Overdracht en tegenoverdracht.................................................................................12
1.3. Houding van praktijkgerichte orthopedagoog vanuit het driftmodel.......................... 12
1.4. Therapeutische technieken en houding.................................................................... 13
1.5. Uitgangspunten......................................................................................................... 13
2. Psychodynamische benadering: het objectrelatie model............................................. 13
2.1. Ontwikkeling van objectrelaties................................................................................. 13
Les 3: Vervolg emotionele objectconstantie en cognitieve gedragstherapie................ 15
1. Psychodynamische benadering: emotionele objectconstantie.....................................15
1.1. Therapie: emotioneel corrigerende ervaringen......................................................... 15
1.2. Psychodynamische therapieën................................................................................. 16
1.2.1. Steunende therapie: technieken en houding..........................................................16
1.3. Psychodynamische therapieën: explorerend vs steunend........................................ 16
1.4. Psychodynamische therapie bij kinderen: speltherapie............................................ 17
1.5. Kritiek / bedenkingen.................................................................................................17
1.6. Psychodynamische benadering als praktijkgericht orthopedagoog.......................... 17
1.7. “Familie in dieren”, Johan 9j...................................................................................... 17
2. Cognitief-gedragstherapeutische benadering.............................................................. 18
2.1. Inleiding..................................................................................................................... 19
2.2. Gedragstherapie........................................................................................................20
2.3.1. Klassieke conditionering.........................................................................................21
Les 4: vervolg cognitief-gedragstherapie, habitude en observatieleren........................ 23
1. Gedragstherapie...........................................................................................................23
1.1. Operante conditionering............................................................................................ 24
1.1.1. Soorten operante technieken................................................................................. 25
1.1.2. Belangrijk bij operante technieken......................................................................... 26
1.2. Principes bij het opstellen van bekrachtiging programma's...................................... 27
2. Habituatie..................................................................................................................... 27
3. Observatieleren / model-leren (Bandura)..................................................................... 28
1
, 3.1. Hoe maak je als opvoeder gebruik van model-leren?............................................... 28
4. Cognitieve gedragstherapie......................................................................................... 29
4.1. Inleiding..................................................................................................................... 29
4.2. Cognitieve psychologie............................................................................................. 29
4.3. Cognitieve schema’s................................................................................................. 30
Les 5: vervolg cognitief-gedragstherapie, habitude en observatieleren........................ 31
1. Cognitieve gedragstherapie......................................................................................... 31
1.1. Cognitieve schema’s................................................................................................. 31
1.2. Albert Ellis & Aaron Beck.......................................................................................... 31
1.2.1. Rationeel-emotieve therapie (Ellis)........................................................................ 31
1.2.2. Beck: cognitieve therapie....................................................................................... 32
1.2.3. Niveaus van cognities............................................................................................ 32
1.2.4. Copingstrategieën.................................................................................................. 33
1.2.5. Therapeutische interventies................................................................................... 33
1.2.6. Technieken om gedachten op te sporen en uit te dagen........................................34
1.2.7. Uitdagen van disfunctionele cognities.................................................................... 34
1.3. Therapeutische houding............................................................................................35
1.4. Nieuwe ontwikkelingen..............................................................................................35
1.9.1. Mindfulness............................................................................................................ 35
1.9.2. EMDR.....................................................................................................................35
1.9.3. Acceptance and commitment therapy (ACT)......................................................... 35
1.10. Als praktijkgerichte orthopedagoog......................................................................... 36
1.11. Kritiek bij cognitieve gedragstherapie......................................................................36
Les 6: Hoofdstuk 5: experiëntiële en cliëntgerichte benadering.....................................36
1. Hoofdstuk 5: experiëntiële en cliëntgerichte benadering..............................................36
1.1. Inleiding..................................................................................................................... 36
1.1.1. Ontstaan.................................................................................................................36
1.1.2. Cliëntgerichte hulpverlening................................................................................... 37
1.2. Zelfontplooiing........................................................................................................... 37
1.3. Onvoorwaardelijke acceptatie................................................................................... 38
1.4. Incongruentie.............................................................................................................38
1.5. Positieve mogelijkheden............................................................................................38
1.6. Onvoorwaardelijke acceptatie, echtheid en empathie...............................................39
1.7. Niet adviseren, maar begrijpen en verhelderen........................................................ 40
1.8. Uitgangspunten cliëntgerichte benadering................................................................ 40
1.8.1. Doel van cliëntgerichte therapie............................................................................. 40
1.9. De behoeftepiramide van Maslow............................................................................. 41
1.10 Directieve technieken, ervaringsleren en existentiële dilemma’s............................. 41
1.11. Cliëntgericht benaderen als praktijkgerichte orthopedagoog.................................. 43
1.12. Cliëntgericht en experiëntiële benadering in zorg en welzijn.................................. 44
1.13. Kanttekening........................................................................................................... 44
2. Hoofdstuk 6: Lichaamsgerichte benadering................................................................. 44
2.1. Inleiding..................................................................................................................... 44
2.2. Invloeden en grondleggers........................................................................................45
2
, 2.2.1. Wilhelm Reich: lichaamswerk.................................................................................45
2.2.2. Löwen: bio-energetica............................................................................................ 45
2.3. Inleiding lichaamsgerichte benadering...................................................................... 45
2.4. Lichaamsgerichte therapieën.................................................................................... 46
2.5. Ervaren en communiceren met het leib.....................................................................46
Les 7: Vervolg hoofdstuk 6: lichaamsgerichte benadering en hoofdstuk 7...................47
1. Lichaamsgerichte therapieën....................................................................................... 47
1.1. Uitgangspunten lichaamsgerichte therapieën........................................................... 47
1.2. Werkwijze lichaamsgerichte therapieën.................................................................... 47
1.3. Lichaamsgerichte interventies...................................................................................47
1.4. Integratieve bewegingspsychotherapie..................................................................... 48
1.5. Psychomotorische therapie....................................................................................... 49
1.6. Therapeutische houding............................................................................................49
1.7. Lichaamsgerichte methoden door orthopedagogen..................................................49
1.8. Voorbeeld, bewegingspedagogiek van Veronica Sherborne.....................................49
1.9. Kanttekening............................................................................................................. 50
2. Hoofdstuk 7: Systeemgerichte benadering.................................................................. 50
2.1. Uitgangspunten......................................................................................................... 50
2.2. Inspiratiebronnen van systeemtherapieën................................................................ 50
Les 8: vervolg systeemgerichte benadering..................................................................... 50
1. Systeemgerichte benadering........................................................................................50
1.1. Gestaltpsychologie: het geheel is meer dan de som van de delen........................... 50
1.2. Algemene systeemleer.............................................................................................. 51
1.2.1. Uitgangspunten systeembenadering......................................................................51
1.2.3. De communicatietheoretische benadering............................................................. 52
1.2.3.1. Uitgangspunten................................................................................................... 52
1.2.4. De structurele benadering...................................................................................... 53
1.2.4.1. Uitgangspunten structurele benadering.............................................................. 54
1.2.5. De intergenerationele of contextuele benaderingen...............................................55
Les 9: vervolg hoofdstuk 7, systeemgerichte benadering...............................................59
1. Systeemgerichte benadering........................................................................................59
1.1. Contextuele therapie, therapeutische houding en therapeutische interventies.........59
Les 10: Vervolg oplossingsgerichte benadering.............................................................. 64
1. Oplossingsgerichte benadering....................................................................................64
3
, PSYCHOLOGIE
Les 1: inleiding.
1. Inleiding psychologie.
- “Voor ons is de wetenschappelijke psychologie de studie van de doelgerichte
interactie tussen persoon en situatie. Meer specifiek wil de psychologie achterhalen
hoe de persoon in interactie met de situatie beleeft, wat hij ervaart en tegelijk tot
doelgericht handelen komt” (Cuyvers, 2004).
- “Wetenschap die zich bezig houdt met het onderzoek naar de determinanten van
gedrag” (Van Dale, 2012).
1.1. De psycholoog en zijn collega’s.
- Psycholoog:
→Beschermende titel, master in de psychologie.
→Schrijft geen medicatie voor.
→Niet door RIZIV terugbetaald, tenzij via conventie / eerstelijnszorg.
→Niet altijd specifiek therapeutisch geschoold.
→Soms door ziekenfonds deels terugbetaald.
- Psychotherapeut:
→Beschermende titel (nu overgangsfase).
→Niet altijd psychologisch geschoold.
→Schrijft geen medicatie voor.
→Niet door RIZIV terug betaald.
→Indien lid van beroepsvereniging = kwaliteitslabel.
→Soms door ziekenfonds deels terugbetaald.
- Psychiater:
→Beschermde titel, het is een arts.
→Mag medicatie voorschrijven.
→Door RIZIV terugbetaald.
→Niet altijd specifiek therapeutisch geschoold.
- Praktijkgerichte orthopedagoog:
→Geen beschermde titel.
→Mag geen medicatie voorschrijven.
→Niet door RIZIV terugbetaald.
→Niet therapeutisch geschoold (tenzij extra opleiding).
→Vooral ondersteuning van cliënten in dagelijks leven.
4
