Fysieke activiteit en gezondheid
Les 1: inleiding
Gezondheid
Defintitie
verschillende benaderingen v gezonheid
A. Biomedische benadering
• Gezondheid als afwezigheid v ziekte en lichaamsgebrek
• Gezondheid als negatieve conditie
• Iemand is gezond indien:
o Vrij v ziekte
o Normaal lichamelijk functioneren
• De klassieke biomedische visie op gezondheid vertrekt vanuit de pathogenese, of
hoe ziektes ontstaan en zich ontwikkelen , en zal curatief en preventief inspelen
op de risicofactoren onderliggend aan ziektes of problemen
• Het biomedisch perspectief ziet ziekte als een objectief fenomeen, vastgesteld
door artsen op basis v fysiologische dysfunctie(s)
Fysiologische (dys)functies kunnen (doorgaans) nauwkeurig w omschreven
• Lichaamstemperatuur
• Bloeddruk
• Hartslag
• Bloedanalyse
• …
Voordeel
• Eenvoudig principe
• Monocausale verklaringswijze v ziekte
• Groot belang v de fysiologie en pathofysiologie
Maar
• Niet altijd typische aanwijsbare oorzaak v ziekten (idiopathische ziekten)
• Monopolie v artsen (diagnose)
• Fysiologische dysfuncties zijn niet altijd “meetbaar”
• Wat met chronische ‘niet-te-genezen’ aandoeningen
1
,B. Psychologische benadering
• Het in staat zijn door een persoon zelf gestelde doelen in het leven te behalen en
hiermee aan belangrijke geestelijke behoeften te voldoen
• Gezond zijn is zich geestelijk optimaal voelen
• Mensen die een lichaamsgebrek hebben of ziek zijn, kunnen zichzelf, volgens
deze benadering, als gezond definiëren
C. Sociale benadering
• Maatschappelijk functioneren staat centraal
• Een persoon is gezond als hij de sociale rollen die de samenleving hem toebedeelt
ten uitvoer brengt
Definitie v gezondheid door het WHO (world health organization)
• Heallth is a state of complete physical, social and mental well-being and not
merely the absence of disease or infirmity
• The enjoyment of the highest attainable standard of health is one of the
fundamenntal rights of every human being without distinction of race, religion,
political belief, economic or social condition
Meerwaarde:
• Meer humane benadering v gezondheid
• Gezondheid als breed begrip
• Gezondheid als voorwaarde voor optimaal funcioneren
• Gezondheid als mensenrecht
• Definitie als streefdoel en aanknopingspunt voor verbetering en preventie
Kritiek:
• ‘complete…’ = te ruim en utopisch? Ideaalbeeld?
• Statische defintie (voldoe je niet aan de beschrijving, dan ben je dus niet gezond)
↔ gezondheid is relatief begrip: wat is de norm? Criterium om gezonden en ‘on-
gezonden’ te onderscheiden?
• Gezondheid is een dynamisch gegeven
• Welbevinden is een subjectieve toestand
Actuele visie op gezondheid
Gezondheid is een complex en dynamisch begrip
Belangerijkste kenmerken v gezondheid:
1. Drie dimensies: Lichaam, geest en sociale relaties
2. Gezond zijn en gezond voelen (objectieve + subjectieve gezondheid
• Hoe gezond iem is, w niet alleen bepaald door de (biomedische) meetbare en objectieve
status v het individu. Ook de subjectieve beleving en ervaring v de eigen gezondheid spelen
een rol. Deze subjectieve beleving v de gezondheid, noemen we welbevinden.
2
,3. Gezondheid als positief begrip (salutogenese)
• Salutogenese = een positieve invulling v gezondheid
• In deze visie staat het verstreken v de determinanten v gezondheid in plaats v
het elimineren v de ziekterisico’s (pathogenese) centraal.
• Het verstreken (via kennis en vaardigheden) v mensen (‘empowering’) om zelf
gezonde leefstijlkeuzes te kunnen maken, alsook op het creëren v een
omgeving die de gezondheid beschermt en ondersteunt
4. Gezondheid als middel tot zelfrealisatie
• Een goede gezondheid geeft je de mogelijkheid om belangerijke
levensdoelen te realiseren
• Streven naar het empoweren v mensen om de determinaten van de eigen
gezondheid zoveel als mogelijk in eigen handen te nemen
• Gezondheid blijft een gedeelde verantwoordelijkheid tss het individu en de
bredere maatschappij
5. Gezondheid als deel v een breder geheel
• Gezondheid heeft een belangerijke impact op ons leven, maar heeft geen
monopolie
• Levenstredenheid = welzijn = ruimer dan gezond zijn
• Naast gezondheid ook andere facetten die impact hebben op ons welzijn
o Leef- en werkomstandigheden, voldoende financiele middelen, bredere politieke en
maatschappelijke facettten (bv. Veiligheid en stabiliteit v het land/de regio, de sociale
zekerheid en gelijkheid op vlak v gender en seksuele geaardheid)
• Gezondheid als een v de 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen (SDGs)
v de verenigde naties voor de periode 2015-2030
• Doel SDG’s = een einde aan armoede, ongelijkheid, onrecht en klimaatverandering
3
, Positieve gezondheid
• Is een bredre kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies
• De nadruk ligt op het vermogen v mensen om met de fysieke, emotionele en
sociale uitdagingen in het leven om te gaan. En om zoveel mogelijk eigen regie te
voeren
Determinanten
Biologische factoren
• Erfelijke biologische factoren
o vb: geslacht, genetische aanleg voor bepaalde ziektes
• biologische factoren kunnen ook verworven zijn door de leefstijl of de omgeving
o vb: lichaamsgewicht, bloeddruk, longfunctie
4
Les 1: inleiding
Gezondheid
Defintitie
verschillende benaderingen v gezonheid
A. Biomedische benadering
• Gezondheid als afwezigheid v ziekte en lichaamsgebrek
• Gezondheid als negatieve conditie
• Iemand is gezond indien:
o Vrij v ziekte
o Normaal lichamelijk functioneren
• De klassieke biomedische visie op gezondheid vertrekt vanuit de pathogenese, of
hoe ziektes ontstaan en zich ontwikkelen , en zal curatief en preventief inspelen
op de risicofactoren onderliggend aan ziektes of problemen
• Het biomedisch perspectief ziet ziekte als een objectief fenomeen, vastgesteld
door artsen op basis v fysiologische dysfunctie(s)
Fysiologische (dys)functies kunnen (doorgaans) nauwkeurig w omschreven
• Lichaamstemperatuur
• Bloeddruk
• Hartslag
• Bloedanalyse
• …
Voordeel
• Eenvoudig principe
• Monocausale verklaringswijze v ziekte
• Groot belang v de fysiologie en pathofysiologie
Maar
• Niet altijd typische aanwijsbare oorzaak v ziekten (idiopathische ziekten)
• Monopolie v artsen (diagnose)
• Fysiologische dysfuncties zijn niet altijd “meetbaar”
• Wat met chronische ‘niet-te-genezen’ aandoeningen
1
,B. Psychologische benadering
• Het in staat zijn door een persoon zelf gestelde doelen in het leven te behalen en
hiermee aan belangrijke geestelijke behoeften te voldoen
• Gezond zijn is zich geestelijk optimaal voelen
• Mensen die een lichaamsgebrek hebben of ziek zijn, kunnen zichzelf, volgens
deze benadering, als gezond definiëren
C. Sociale benadering
• Maatschappelijk functioneren staat centraal
• Een persoon is gezond als hij de sociale rollen die de samenleving hem toebedeelt
ten uitvoer brengt
Definitie v gezondheid door het WHO (world health organization)
• Heallth is a state of complete physical, social and mental well-being and not
merely the absence of disease or infirmity
• The enjoyment of the highest attainable standard of health is one of the
fundamenntal rights of every human being without distinction of race, religion,
political belief, economic or social condition
Meerwaarde:
• Meer humane benadering v gezondheid
• Gezondheid als breed begrip
• Gezondheid als voorwaarde voor optimaal funcioneren
• Gezondheid als mensenrecht
• Definitie als streefdoel en aanknopingspunt voor verbetering en preventie
Kritiek:
• ‘complete…’ = te ruim en utopisch? Ideaalbeeld?
• Statische defintie (voldoe je niet aan de beschrijving, dan ben je dus niet gezond)
↔ gezondheid is relatief begrip: wat is de norm? Criterium om gezonden en ‘on-
gezonden’ te onderscheiden?
• Gezondheid is een dynamisch gegeven
• Welbevinden is een subjectieve toestand
Actuele visie op gezondheid
Gezondheid is een complex en dynamisch begrip
Belangerijkste kenmerken v gezondheid:
1. Drie dimensies: Lichaam, geest en sociale relaties
2. Gezond zijn en gezond voelen (objectieve + subjectieve gezondheid
• Hoe gezond iem is, w niet alleen bepaald door de (biomedische) meetbare en objectieve
status v het individu. Ook de subjectieve beleving en ervaring v de eigen gezondheid spelen
een rol. Deze subjectieve beleving v de gezondheid, noemen we welbevinden.
2
,3. Gezondheid als positief begrip (salutogenese)
• Salutogenese = een positieve invulling v gezondheid
• In deze visie staat het verstreken v de determinanten v gezondheid in plaats v
het elimineren v de ziekterisico’s (pathogenese) centraal.
• Het verstreken (via kennis en vaardigheden) v mensen (‘empowering’) om zelf
gezonde leefstijlkeuzes te kunnen maken, alsook op het creëren v een
omgeving die de gezondheid beschermt en ondersteunt
4. Gezondheid als middel tot zelfrealisatie
• Een goede gezondheid geeft je de mogelijkheid om belangerijke
levensdoelen te realiseren
• Streven naar het empoweren v mensen om de determinaten van de eigen
gezondheid zoveel als mogelijk in eigen handen te nemen
• Gezondheid blijft een gedeelde verantwoordelijkheid tss het individu en de
bredere maatschappij
5. Gezondheid als deel v een breder geheel
• Gezondheid heeft een belangerijke impact op ons leven, maar heeft geen
monopolie
• Levenstredenheid = welzijn = ruimer dan gezond zijn
• Naast gezondheid ook andere facetten die impact hebben op ons welzijn
o Leef- en werkomstandigheden, voldoende financiele middelen, bredere politieke en
maatschappelijke facettten (bv. Veiligheid en stabiliteit v het land/de regio, de sociale
zekerheid en gelijkheid op vlak v gender en seksuele geaardheid)
• Gezondheid als een v de 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen (SDGs)
v de verenigde naties voor de periode 2015-2030
• Doel SDG’s = een einde aan armoede, ongelijkheid, onrecht en klimaatverandering
3
, Positieve gezondheid
• Is een bredre kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies
• De nadruk ligt op het vermogen v mensen om met de fysieke, emotionele en
sociale uitdagingen in het leven om te gaan. En om zoveel mogelijk eigen regie te
voeren
Determinanten
Biologische factoren
• Erfelijke biologische factoren
o vb: geslacht, genetische aanleg voor bepaalde ziektes
• biologische factoren kunnen ook verworven zijn door de leefstijl of de omgeving
o vb: lichaamsgewicht, bloeddruk, longfunctie
4
