Strafprocesrecht
Bronnen
1) Wetboek van strafvordering (1808)
2) Gerechtelijk Wetboek
3) Wet op de voorlopige hechtenis (1990)
4) EVRM
Algemene beginselen strafprocesrecht
Definitie
Begrip
- Strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafrechtspleging = strafvordering
- De praktische toepassing van het materieel strafrecht kan slechts worden gerealiseerd via het
strafprocesrecht
Rechtsregel nodig om materieel strafrecht te realiseren
- Strafprocesrecht = geheel der rechtsregels over de opsporing, vervolging en berechting van
personen die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd
Scenario’s en vormvoorschriften die moeten worden gevolgd
Rechtspositie van de verschillende betrokken personen
Regels m.b.t. organisatie en werking van de strafgerechten
Regels m.b.t. tenuitvoerlegging v/d beslissingen van die gerechten
Materieel vs. formeel strafrecht
- 3 verschillen
1) Persoon tot wie de regels gericht zijn
Materieel = regels zijn gericht tot iedereen: ook de overheid
o Gaat over zaken die verboden zijn, is iemand strafbaar?
Formeel = in de eerste plaats enkel tav de overheid (politie, magistratuur)
o Strafproces = proces tussen gemeenschap (vertegenwoordigd door OM) en
verdachte
o Uitzonderlijk ook tav de burger: bv. de verdachte, de getuige, degene bij wie een
onderzoeksmaatregel wordt uitgevoerd
2) Inhoud van de regels
Materieel = vrij constant en er verandert niet veel
o Groot deel is vanzelfsprekend (natuurlijk mag je niet doden, niet stelen) MAAR er
kunnen wel dingen bijkomen
Formeel = niet vanzelfsprekend
o Spelregels waarover kan gediscussieerd worden
o Berusten vaak op het onderling afwegen van verschillende belangen
(waarheidsvinding versus de bescherming van fundamentele rechten van
eenieder; wat doen we met onrechtmatig bewijs?)
3) De sanctionering van de schending der regels van resp. materieel en formeel strafrecht
Materieel = op elk misdrijf staat een straf
1
, Formeel = de precieze processuele sanctie varieert naargelang de norm en is veelal niet
op voorhand bij wet bepaald
o Soms nietigheid
o Soms gevolgen op vlak van bewijsvoering
o Soms onontvankelijkheid of verval van de strafvordering
Onontvankelijkheid = je kan het niet uitspreken als rechter, er is iets
gebeurt waardoor je nooit meer een eerlijk proces zal krijgen
Verval = straf was ontvankelijk maar is komen te vervallen
o Soms is er geen sanctie (veel feiten in wetboek die maar een aanbeveling hebben
dan)
o Onzeker (we weten eigenlijk niet wat de sanctie zal zijn)
Doelstellingen van het strafproces
- Waarheidsvinding
- Bescherming van de individuele grondrechten
Niet alleen ten voordele van de verdachte, maar ten voordele van eenieder
- Onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten
Oorspronkelijk: alleen wettelijkheidsvereiste
Later (met het EVRM): ook inhoudelijke vereisten
o De belangen van de burger en de verdachte wegen meer door
o Concrete afweging moet gebeuren door de rechtspraak
Slingerbeweging
Accusatoir vs inquisitoir proces
Principe
- Horizontale vs verticale processtructuur
Horizontaal = accusatoir
o Aanklager en verdediging staan op gelijke voet, brengen elk hun verhaal voor de
rechter en zijn zelf verantwoordelijk voor bewijzen
o Partijen hebben proces volledig in handelen en bepalen welke onderzoek
verrichtingen zullen plaatsvinden
o Alle onderzoeksverrichtingen geschieden tegensprekelijk
o Passieve rol van de rechter: ziet erop toe dat alles correct verloopt maar kan zelf
geen bewijzen verzamelen
o Volledige openbaarheid van het proces
o Focus ligt op proces ten gronde; daar gebeurt alles: getuigen, bewijs leveren
Verticaal = inquisitoir
o De overheid bepaalt het procesverloop en staat boven de partijen
o Procesvoering wordt niet aan de partijen overgelaten (ondergaan het proces)
o Openbare aanklager die ambtshalve optreedt namens de gemeenschap
o Actieve rol van de rechter: ontdekken van de waarheid
o Rechter heeft verregaande bevoegdheden
o Geheim, niet-tegensprekelijk en schriftelijk
o De verdachte is het object van de rechtspleging
Common law landen vs continentale landen
- Zegt iets over de processtructuur dat gevolgd wordt in een bepaald land (strikt inquisitoir
bestaat niet)
2
, - Opdeling tussen 2 culturen waarbij de ene over de ganse lijn accusatoir werken maar ook
andere landen waar we een combinatie vinden:
Vooronderzoek = inquisitoir (opstellen van een strafdossier)
Onderzoek ten gronde = accusatoir (rechter kan bijkomend onderzoek bevelen)
- Onderscheid common law (hoofdzakelijk accusatoir) vs continentale landen (België): meestal
combinatie; maar niet voor alle landen in dezelfde mate, er is geen absolute zekerheid over
Verloop van het strafproces
Vooronderzoek Onderzoek ten gronde
2 scenario’s
- Opsporingsonderzoek
- Gerechtelijk onderzoek
Kenmerken (inquisitoir) Kenmerken (accusatoir)
- Geheim (intern, extern) - Openbaar (intern, extern)
- Beperkt tegensprekelijk - Tegensprekelijk
- Schriftelijk (strafdossier) - Mondeling
Vooronderzoek
- Vooronderzoek = opsporingsonderzoek of gerechtelijk onderzoek
1) Opsporingsonderzoek
Wie doet het? Onder leiding van Procureur des Konings (OM): beslist of er wordt
doorverwezen naar bv. de correctionele rechtbank
o Geen filterfase dus bij buitenvervolging is het altijd gerechtelijk onderzoek
Procureur gaat zelf onderzoekshandelingen stellen en zelf strafvordering aanhangig
maken, kan dus zelf naar fase 2 gaan: zelf onderzoeken en kiezen voor bv. rechtstreekse
dagvaardigen (geen filter)
Gebeurt het meeste (90%)
Mini-instructie: voor sommigen dingen heb je altijd een onderzoeksrechter nodig
(telefoon afluisteren…) maar bij veel handelingen kan procureur in regel niet stellen
2) Gerechtelijk onderzoek
Onder leiding van de onderzoeksrechter (machtige persoon; vroeger enkel maar
gerechtelijke onderzoeken met onderzoeksrechters)
Veel ingewikkelder, afgesloten door filterfase waarbij raadkamer moet zien of er
voldoende bezwaren zijn om iemand te verwijzen naar vonnisrechter
- Wie bepaalt welk onderzoek?
Onderzoeksrechter is een rechter maar ook een speurder en moet onderzoeken
(waarheid vinden) maar moet dit onafhankelijk doen dus moet dit zowel als in het
voordeel als in het nadeel van de verdachte doen, kan alleen maar onderzoeken als
iemand hem dat vraagt (klacht burgerlijke partijstelling…). Hij moet het dan wel
onderzoeken
3
, Uitgangspunt: onderzoeksrechter inschakelen om te beslissen over dwangmaatregelen =
onderzoeksregelen die als dwang worden gebruikt tav persoon. Onderzoeksrechter kan
als rechter goede afweging hierin maken (bv. bevel tot aanhouding, dwang om iemands
speeksel te bekomen…). Procureur heeft dit niet maar doordat opsporingsonderzoek
soepeler is heeft de wetgever de procureur meer bevoegdheden gegeven door nieuwe
onderzoekshandelingen te creeëren
Procureur start opsporingsonderzoek en beslist of het gerechtelijk wordt als het te
complex is en hij niet verder kan maar een benadeelde kan zelf ook kiezen om naar
onderzoeksrechter te stappen en deze kan dat niet weigeren (verdachte kan niet kiezen,
hij ondergaat)
Hoe wordt het vooronderzoek afgesloten
Onderzoek ten
gronde
Onderzoek ten
gronde
- Is er altijd een vooronderzoek nodig?
Nee, je kan ook als slachtoffer rechtstreeks dagvaardigen en zo naar onderzoek ten
gronde gaan
Kenmerken van het vooronderzoek
Geheim karakter van het vooronderzoek
- Wettelijke grondslag
Art. 28quinquies §1: opsporingsonderzoek
Art. 57 §1: gerechtelijk onderzoek
- Onderzoek dat op het ogenblik geheim verloopt dus niemand weet dat het onderzoek loopt
- Waarom geheim onderzoek doen? Doel:
Niet dwarsbomen van het onderzoek: waarheidsvinding is makkelijker als het geheim is
(bijv. bij telefoontape)
Vermijden van onnodige publiciteit, wat nadeling zou kunnen zijn voor de verdachte
vermoeden van onschuld geldt
4
Bronnen
1) Wetboek van strafvordering (1808)
2) Gerechtelijk Wetboek
3) Wet op de voorlopige hechtenis (1990)
4) EVRM
Algemene beginselen strafprocesrecht
Definitie
Begrip
- Strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafrechtspleging = strafvordering
- De praktische toepassing van het materieel strafrecht kan slechts worden gerealiseerd via het
strafprocesrecht
Rechtsregel nodig om materieel strafrecht te realiseren
- Strafprocesrecht = geheel der rechtsregels over de opsporing, vervolging en berechting van
personen die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd
Scenario’s en vormvoorschriften die moeten worden gevolgd
Rechtspositie van de verschillende betrokken personen
Regels m.b.t. organisatie en werking van de strafgerechten
Regels m.b.t. tenuitvoerlegging v/d beslissingen van die gerechten
Materieel vs. formeel strafrecht
- 3 verschillen
1) Persoon tot wie de regels gericht zijn
Materieel = regels zijn gericht tot iedereen: ook de overheid
o Gaat over zaken die verboden zijn, is iemand strafbaar?
Formeel = in de eerste plaats enkel tav de overheid (politie, magistratuur)
o Strafproces = proces tussen gemeenschap (vertegenwoordigd door OM) en
verdachte
o Uitzonderlijk ook tav de burger: bv. de verdachte, de getuige, degene bij wie een
onderzoeksmaatregel wordt uitgevoerd
2) Inhoud van de regels
Materieel = vrij constant en er verandert niet veel
o Groot deel is vanzelfsprekend (natuurlijk mag je niet doden, niet stelen) MAAR er
kunnen wel dingen bijkomen
Formeel = niet vanzelfsprekend
o Spelregels waarover kan gediscussieerd worden
o Berusten vaak op het onderling afwegen van verschillende belangen
(waarheidsvinding versus de bescherming van fundamentele rechten van
eenieder; wat doen we met onrechtmatig bewijs?)
3) De sanctionering van de schending der regels van resp. materieel en formeel strafrecht
Materieel = op elk misdrijf staat een straf
1
, Formeel = de precieze processuele sanctie varieert naargelang de norm en is veelal niet
op voorhand bij wet bepaald
o Soms nietigheid
o Soms gevolgen op vlak van bewijsvoering
o Soms onontvankelijkheid of verval van de strafvordering
Onontvankelijkheid = je kan het niet uitspreken als rechter, er is iets
gebeurt waardoor je nooit meer een eerlijk proces zal krijgen
Verval = straf was ontvankelijk maar is komen te vervallen
o Soms is er geen sanctie (veel feiten in wetboek die maar een aanbeveling hebben
dan)
o Onzeker (we weten eigenlijk niet wat de sanctie zal zijn)
Doelstellingen van het strafproces
- Waarheidsvinding
- Bescherming van de individuele grondrechten
Niet alleen ten voordele van de verdachte, maar ten voordele van eenieder
- Onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten
Oorspronkelijk: alleen wettelijkheidsvereiste
Later (met het EVRM): ook inhoudelijke vereisten
o De belangen van de burger en de verdachte wegen meer door
o Concrete afweging moet gebeuren door de rechtspraak
Slingerbeweging
Accusatoir vs inquisitoir proces
Principe
- Horizontale vs verticale processtructuur
Horizontaal = accusatoir
o Aanklager en verdediging staan op gelijke voet, brengen elk hun verhaal voor de
rechter en zijn zelf verantwoordelijk voor bewijzen
o Partijen hebben proces volledig in handelen en bepalen welke onderzoek
verrichtingen zullen plaatsvinden
o Alle onderzoeksverrichtingen geschieden tegensprekelijk
o Passieve rol van de rechter: ziet erop toe dat alles correct verloopt maar kan zelf
geen bewijzen verzamelen
o Volledige openbaarheid van het proces
o Focus ligt op proces ten gronde; daar gebeurt alles: getuigen, bewijs leveren
Verticaal = inquisitoir
o De overheid bepaalt het procesverloop en staat boven de partijen
o Procesvoering wordt niet aan de partijen overgelaten (ondergaan het proces)
o Openbare aanklager die ambtshalve optreedt namens de gemeenschap
o Actieve rol van de rechter: ontdekken van de waarheid
o Rechter heeft verregaande bevoegdheden
o Geheim, niet-tegensprekelijk en schriftelijk
o De verdachte is het object van de rechtspleging
Common law landen vs continentale landen
- Zegt iets over de processtructuur dat gevolgd wordt in een bepaald land (strikt inquisitoir
bestaat niet)
2
, - Opdeling tussen 2 culturen waarbij de ene over de ganse lijn accusatoir werken maar ook
andere landen waar we een combinatie vinden:
Vooronderzoek = inquisitoir (opstellen van een strafdossier)
Onderzoek ten gronde = accusatoir (rechter kan bijkomend onderzoek bevelen)
- Onderscheid common law (hoofdzakelijk accusatoir) vs continentale landen (België): meestal
combinatie; maar niet voor alle landen in dezelfde mate, er is geen absolute zekerheid over
Verloop van het strafproces
Vooronderzoek Onderzoek ten gronde
2 scenario’s
- Opsporingsonderzoek
- Gerechtelijk onderzoek
Kenmerken (inquisitoir) Kenmerken (accusatoir)
- Geheim (intern, extern) - Openbaar (intern, extern)
- Beperkt tegensprekelijk - Tegensprekelijk
- Schriftelijk (strafdossier) - Mondeling
Vooronderzoek
- Vooronderzoek = opsporingsonderzoek of gerechtelijk onderzoek
1) Opsporingsonderzoek
Wie doet het? Onder leiding van Procureur des Konings (OM): beslist of er wordt
doorverwezen naar bv. de correctionele rechtbank
o Geen filterfase dus bij buitenvervolging is het altijd gerechtelijk onderzoek
Procureur gaat zelf onderzoekshandelingen stellen en zelf strafvordering aanhangig
maken, kan dus zelf naar fase 2 gaan: zelf onderzoeken en kiezen voor bv. rechtstreekse
dagvaardigen (geen filter)
Gebeurt het meeste (90%)
Mini-instructie: voor sommigen dingen heb je altijd een onderzoeksrechter nodig
(telefoon afluisteren…) maar bij veel handelingen kan procureur in regel niet stellen
2) Gerechtelijk onderzoek
Onder leiding van de onderzoeksrechter (machtige persoon; vroeger enkel maar
gerechtelijke onderzoeken met onderzoeksrechters)
Veel ingewikkelder, afgesloten door filterfase waarbij raadkamer moet zien of er
voldoende bezwaren zijn om iemand te verwijzen naar vonnisrechter
- Wie bepaalt welk onderzoek?
Onderzoeksrechter is een rechter maar ook een speurder en moet onderzoeken
(waarheid vinden) maar moet dit onafhankelijk doen dus moet dit zowel als in het
voordeel als in het nadeel van de verdachte doen, kan alleen maar onderzoeken als
iemand hem dat vraagt (klacht burgerlijke partijstelling…). Hij moet het dan wel
onderzoeken
3
, Uitgangspunt: onderzoeksrechter inschakelen om te beslissen over dwangmaatregelen =
onderzoeksregelen die als dwang worden gebruikt tav persoon. Onderzoeksrechter kan
als rechter goede afweging hierin maken (bv. bevel tot aanhouding, dwang om iemands
speeksel te bekomen…). Procureur heeft dit niet maar doordat opsporingsonderzoek
soepeler is heeft de wetgever de procureur meer bevoegdheden gegeven door nieuwe
onderzoekshandelingen te creeëren
Procureur start opsporingsonderzoek en beslist of het gerechtelijk wordt als het te
complex is en hij niet verder kan maar een benadeelde kan zelf ook kiezen om naar
onderzoeksrechter te stappen en deze kan dat niet weigeren (verdachte kan niet kiezen,
hij ondergaat)
Hoe wordt het vooronderzoek afgesloten
Onderzoek ten
gronde
Onderzoek ten
gronde
- Is er altijd een vooronderzoek nodig?
Nee, je kan ook als slachtoffer rechtstreeks dagvaardigen en zo naar onderzoek ten
gronde gaan
Kenmerken van het vooronderzoek
Geheim karakter van het vooronderzoek
- Wettelijke grondslag
Art. 28quinquies §1: opsporingsonderzoek
Art. 57 §1: gerechtelijk onderzoek
- Onderzoek dat op het ogenblik geheim verloopt dus niemand weet dat het onderzoek loopt
- Waarom geheim onderzoek doen? Doel:
Niet dwarsbomen van het onderzoek: waarheidsvinding is makkelijker als het geheim is
(bijv. bij telefoontape)
Vermijden van onnodige publiciteit, wat nadeling zou kunnen zijn voor de verdachte
vermoeden van onschuld geldt
4
