Geschiedenis inhoud
1. INLEIDING
3 samenlevingsvormen
• Nomadische samenlevingsvorm → Het rondtrekken van een groep mensen voor
levensonderhoud, geen vaste verblijfplaats (prehistorie)
• Agrarische samenlevingsvorm → Op een vaste plaats vestigen en aan landbouw doen
• Industriële samenlevingsvormen → de opkomst van de industrie, we spreken ervan
wanneer er meer mensen in de industrie werken dan in de landbouw
Historische periodes
1
,2. PREHISTORIE … - 3500 v.Chr.
Geen gemakkelijke periode om te behandelen omdat heel veel uit hypothese bestaat.
SITUEREN IN DE TIJD
… tot 3500 v.Chr.
We hebben geen geschreven bronnen dus de periode van 2 miljoen jaar tot 3500 v.Chr.
wordt het prehistorie of voorgeschiedenis genoemd.
• Paleolithicum/ oudste steentijd 2 miljoen VC – 10 000 VC
• Mesolithicum/ midden steentijd 10 000 VC – 5000 VC
SITUEREN IN DE RUIMTE
Pangea = alles wat land was hing nog aan elkaar (200 miljoen jaar geleden)
DE EERSTE MENSEN
De evolutieleer van Charles Darwin
• Boek: de oorsprong van de soorten
• Hij schreef dat alle levende wezens een gemeenschappelijke oorsprong hebben
• De mens was het hoogtepunt van een heel trage ontwikkeling
Van mensachtigen tot homo sapiens
• De primaten = onze verste voorouders
• De mensapen = onze verwanten
• De Australopitheek = de eerste mensachtige
2
,Australopithecus Leefden in Afrika (Lucy (Ethiopië))
Aap van het zuiden
*MENSAAP* • Carnivoren (aaseters): liepen rechtop, maar voor korte tijd
(zweetklieren nog niet ontwikkeld)
• Konden niet achter prooi jagen → aten resten van reeds dode prooien (aasrovers)
• Liepen al rechtop. Dat zien ze aan de lichaamskenmerken + voetsporen in vulkaanas dat
uitgehard was
Homo Habilis - De eerste mensen die werktuigen gingen maken.
Ergaster
Handige mens • Gemaakt uit steen (stenen waaraan gewerkt werd om andere dingen mee te bewerken)
*MENS*
• Homo Ergaster → volwaardige bipedie + gebruik spitsen (jager) → verlaat Afrika
★ Ook de Australopitecen konden al werktuigen maken
• Er zijn weinig overblijfselen van de Homo Habilis.
Homo Erectus Out of Africa (vondst in Afrika: Turkana-boy) → de Homo Erectus gaat zich verplaatsen
*MENS* • Lopen louter rechtop, niet meer op handen en voeten
(zweetklieren zijn ontwikkeld)
• Maken vuistbijlen (voedsel snijden, hout & dierenhuiden bewerken)
• Houden vuur in leven (koken, warmte, licht, bescherming)
• Taalgebieden in hersenen zijn goed ontwikkeld: 1000 CC → plannen en beslissen.
• Minder beharing: oorspronkelijk donkere huidskleur (na verspreiding lichter)
Moesten zich verplaatsen door de ijstijd (laag permafrost over hele aardoppervlak).
Homo Floresiensis Indonesie (eiland floris) → geïsoleerd do o r stijgende zeespiegel en aanpassen aan
*MENS* natuurlijke omstandigheden
• Afstamming Aziatische Homo Erectus? → kwart herseninhoud Homo Sapiens
• Kleine lichaamslengte door te weinig voedsel
• Maximaal gewicht 20kg door te weinig voedsel
Neanderthaler Leefden in Europa en West-Azië (nooit in Afrika)
*MENS* • Sterk gespierd (koude temperaturen dwongen hen om rond te trekken)
→ kleiner gestalte, brede schouders en korte ledematen
• Samengestelde werktuigen (stok + iets scherp)
• Lichte huidskleur: minder pigmentatie door zon
• Spraakmogelijkheden (konden spreken) → tongbeentje teruggevonden
• Zorgden voor mekaar
• Deden aan bewuste begraving (geen grafgiften)
Hypothesen over extinctie
Uitgestorven door inteelt (met veel kans op ziekten)
Homo Sapiens hadden groter sociaal netwerk → meer kans op overleving → meer kennis
Uitgemoord door Homo Sapiens
3
,Homo sapiens Wereldwijd verspreid → eilandhoppen → onzeker wanneer oversteek gemaakt is
Oversteek via Beringstraat tussen Siberië en Alaska → oversteek naar Amerika
• Werktuigen worden fijner
• Nieuwe werktuigen: harpoenen (visvangst) & naalden
• Sociaal vlak: steeds in grotere groepen samenleven en bouwen tijdelijke
verblijfplaatsen om te kunnen schuilen, er ontstaan sociale netwerken en kennis
en ideeën worden uitgewisseld
• Sociale status tonen en tonen tot welke groep ze behoren:
o Juwelen gemaakt uit schelpen en tanden
o Schmink (rode oker)
• Grafgiften bij doden
• Voorstellingen van dieren en afdrukken handen in grotten.
Ontmoeting tussen homo sapiens en neanderthaler
• Vroeger dachten mensen dat ze zich niet konden voortplanten met elkaar.
• Betere sociale netwerken bij homo sapiens → veel sterker
Homo Naledi - Liep rechtop
*MENSACHTIGE* - Aangepast aan klimmen in bomen
- Overgangsfase - Lange wandelingen maar niet rennen
Leefden in Afrika → verspreidden zich over heel de wereld (Out of Africa 2.0)
Ze steken over naar Amerika
FEITJES
Homo neanderthalensis zonder maaltanten en met heupproblemen
• Volgens scheden zou hij laatste 10 jaar van zijn leven geen maaltanden hebben.
• Vermoed: er zou voorgekauwd moeten zijn voor hem
• Neanderthalers zorgen voor elkaar
Homo neanderthalensis hadden fluitjes
• Oudste muziekinstrument ter wereld
• Gemaakt uit been/ivoor
HOE LEEFDEN DE EERSTE MENSEN?
• Werktuigen werden gebruikt
• Jagen in grote groepen
• Voedselverzamelaars (zaden) naar worden van omnivoor (dieren)
4
, WAT ONDERSCHEIDT DE MENS VAN DE DIEREN?
• Taal
• Rechtop lopen
• Toolmakers (werktuigen zelf maken en bewerken)
• Vuur maken en brandend houden
• Symbolen (doden op bepaalde manier begraven)
• Kunst (bv juwelen)
• Lichaamskenmerken, schedelkenmerken en gebidskenmerken
• Het hoofd staat beter en recht gebalanceerd op het wervelkolom van de mens
• Duim heeft gripvermogen
HOE IS DE MENS EEN MENS GEWORDEN?
Twee markante veranderingen:
• De omschakeling naar bipedie (van op 4 naar 2 ledematen lopen)
• De speciale toename van hersenvolume
Waarom zijn we rechtop gaan lopen?
Door nieuwe gebergtevorming en door een verandering in het klimaat in oost Afrika veranderden
de dichte regenwouden in open graslanden of savannen !!!
Voordelen Nadelen
• Minder energie. • Heel belastend voor je ruggenwervel -> rugklachten
• Je hebt een beter overzicht. • Lastig voor de knieën en enkels
• Je kan beter aan de bomen.
• Je handen komen vrij: verplaatsen van
objecten, maken van werktuigen.
• Het strottenhoofd zakt dus dat is goed voor
de taalontwikkeling
Verschil in hersenvolume
Er wordt vastgesteld dat de hersenen toenemen en dat heeft te maken met een veranderend
eetpatroon: mensen gaan vlees eten: omnivoor.
Het beenmerg van de dieren zijn erg voedzaam. Mensen hebben daarvoor werktuigen nodig.
Vanaf dat mensen vuur gaan gebruiken en het vlees gaan bereiden zitten er meer
voedingsstoffen in en minder bacteriën in vlees.
5
1. INLEIDING
3 samenlevingsvormen
• Nomadische samenlevingsvorm → Het rondtrekken van een groep mensen voor
levensonderhoud, geen vaste verblijfplaats (prehistorie)
• Agrarische samenlevingsvorm → Op een vaste plaats vestigen en aan landbouw doen
• Industriële samenlevingsvormen → de opkomst van de industrie, we spreken ervan
wanneer er meer mensen in de industrie werken dan in de landbouw
Historische periodes
1
,2. PREHISTORIE … - 3500 v.Chr.
Geen gemakkelijke periode om te behandelen omdat heel veel uit hypothese bestaat.
SITUEREN IN DE TIJD
… tot 3500 v.Chr.
We hebben geen geschreven bronnen dus de periode van 2 miljoen jaar tot 3500 v.Chr.
wordt het prehistorie of voorgeschiedenis genoemd.
• Paleolithicum/ oudste steentijd 2 miljoen VC – 10 000 VC
• Mesolithicum/ midden steentijd 10 000 VC – 5000 VC
SITUEREN IN DE RUIMTE
Pangea = alles wat land was hing nog aan elkaar (200 miljoen jaar geleden)
DE EERSTE MENSEN
De evolutieleer van Charles Darwin
• Boek: de oorsprong van de soorten
• Hij schreef dat alle levende wezens een gemeenschappelijke oorsprong hebben
• De mens was het hoogtepunt van een heel trage ontwikkeling
Van mensachtigen tot homo sapiens
• De primaten = onze verste voorouders
• De mensapen = onze verwanten
• De Australopitheek = de eerste mensachtige
2
,Australopithecus Leefden in Afrika (Lucy (Ethiopië))
Aap van het zuiden
*MENSAAP* • Carnivoren (aaseters): liepen rechtop, maar voor korte tijd
(zweetklieren nog niet ontwikkeld)
• Konden niet achter prooi jagen → aten resten van reeds dode prooien (aasrovers)
• Liepen al rechtop. Dat zien ze aan de lichaamskenmerken + voetsporen in vulkaanas dat
uitgehard was
Homo Habilis - De eerste mensen die werktuigen gingen maken.
Ergaster
Handige mens • Gemaakt uit steen (stenen waaraan gewerkt werd om andere dingen mee te bewerken)
*MENS*
• Homo Ergaster → volwaardige bipedie + gebruik spitsen (jager) → verlaat Afrika
★ Ook de Australopitecen konden al werktuigen maken
• Er zijn weinig overblijfselen van de Homo Habilis.
Homo Erectus Out of Africa (vondst in Afrika: Turkana-boy) → de Homo Erectus gaat zich verplaatsen
*MENS* • Lopen louter rechtop, niet meer op handen en voeten
(zweetklieren zijn ontwikkeld)
• Maken vuistbijlen (voedsel snijden, hout & dierenhuiden bewerken)
• Houden vuur in leven (koken, warmte, licht, bescherming)
• Taalgebieden in hersenen zijn goed ontwikkeld: 1000 CC → plannen en beslissen.
• Minder beharing: oorspronkelijk donkere huidskleur (na verspreiding lichter)
Moesten zich verplaatsen door de ijstijd (laag permafrost over hele aardoppervlak).
Homo Floresiensis Indonesie (eiland floris) → geïsoleerd do o r stijgende zeespiegel en aanpassen aan
*MENS* natuurlijke omstandigheden
• Afstamming Aziatische Homo Erectus? → kwart herseninhoud Homo Sapiens
• Kleine lichaamslengte door te weinig voedsel
• Maximaal gewicht 20kg door te weinig voedsel
Neanderthaler Leefden in Europa en West-Azië (nooit in Afrika)
*MENS* • Sterk gespierd (koude temperaturen dwongen hen om rond te trekken)
→ kleiner gestalte, brede schouders en korte ledematen
• Samengestelde werktuigen (stok + iets scherp)
• Lichte huidskleur: minder pigmentatie door zon
• Spraakmogelijkheden (konden spreken) → tongbeentje teruggevonden
• Zorgden voor mekaar
• Deden aan bewuste begraving (geen grafgiften)
Hypothesen over extinctie
Uitgestorven door inteelt (met veel kans op ziekten)
Homo Sapiens hadden groter sociaal netwerk → meer kans op overleving → meer kennis
Uitgemoord door Homo Sapiens
3
,Homo sapiens Wereldwijd verspreid → eilandhoppen → onzeker wanneer oversteek gemaakt is
Oversteek via Beringstraat tussen Siberië en Alaska → oversteek naar Amerika
• Werktuigen worden fijner
• Nieuwe werktuigen: harpoenen (visvangst) & naalden
• Sociaal vlak: steeds in grotere groepen samenleven en bouwen tijdelijke
verblijfplaatsen om te kunnen schuilen, er ontstaan sociale netwerken en kennis
en ideeën worden uitgewisseld
• Sociale status tonen en tonen tot welke groep ze behoren:
o Juwelen gemaakt uit schelpen en tanden
o Schmink (rode oker)
• Grafgiften bij doden
• Voorstellingen van dieren en afdrukken handen in grotten.
Ontmoeting tussen homo sapiens en neanderthaler
• Vroeger dachten mensen dat ze zich niet konden voortplanten met elkaar.
• Betere sociale netwerken bij homo sapiens → veel sterker
Homo Naledi - Liep rechtop
*MENSACHTIGE* - Aangepast aan klimmen in bomen
- Overgangsfase - Lange wandelingen maar niet rennen
Leefden in Afrika → verspreidden zich over heel de wereld (Out of Africa 2.0)
Ze steken over naar Amerika
FEITJES
Homo neanderthalensis zonder maaltanten en met heupproblemen
• Volgens scheden zou hij laatste 10 jaar van zijn leven geen maaltanden hebben.
• Vermoed: er zou voorgekauwd moeten zijn voor hem
• Neanderthalers zorgen voor elkaar
Homo neanderthalensis hadden fluitjes
• Oudste muziekinstrument ter wereld
• Gemaakt uit been/ivoor
HOE LEEFDEN DE EERSTE MENSEN?
• Werktuigen werden gebruikt
• Jagen in grote groepen
• Voedselverzamelaars (zaden) naar worden van omnivoor (dieren)
4
, WAT ONDERSCHEIDT DE MENS VAN DE DIEREN?
• Taal
• Rechtop lopen
• Toolmakers (werktuigen zelf maken en bewerken)
• Vuur maken en brandend houden
• Symbolen (doden op bepaalde manier begraven)
• Kunst (bv juwelen)
• Lichaamskenmerken, schedelkenmerken en gebidskenmerken
• Het hoofd staat beter en recht gebalanceerd op het wervelkolom van de mens
• Duim heeft gripvermogen
HOE IS DE MENS EEN MENS GEWORDEN?
Twee markante veranderingen:
• De omschakeling naar bipedie (van op 4 naar 2 ledematen lopen)
• De speciale toename van hersenvolume
Waarom zijn we rechtop gaan lopen?
Door nieuwe gebergtevorming en door een verandering in het klimaat in oost Afrika veranderden
de dichte regenwouden in open graslanden of savannen !!!
Voordelen Nadelen
• Minder energie. • Heel belastend voor je ruggenwervel -> rugklachten
• Je hebt een beter overzicht. • Lastig voor de knieën en enkels
• Je kan beter aan de bomen.
• Je handen komen vrij: verplaatsen van
objecten, maken van werktuigen.
• Het strottenhoofd zakt dus dat is goed voor
de taalontwikkeling
Verschil in hersenvolume
Er wordt vastgesteld dat de hersenen toenemen en dat heeft te maken met een veranderend
eetpatroon: mensen gaan vlees eten: omnivoor.
Het beenmerg van de dieren zijn erg voedzaam. Mensen hebben daarvoor werktuigen nodig.
Vanaf dat mensen vuur gaan gebruiken en het vlees gaan bereiden zitten er meer
voedingsstoffen in en minder bacteriën in vlees.
5
