Crisishantering 2025-2026
Thema 1: Wat is agressie en grensoverschrijdend gedrag?
1. Wat is agressie en grensoverschrijdend gedrag
- Grensoverschrijdend gedrag: Geeft aan dat we te maken hebben met gedrag waar iemand
last van heeft. Er wordt een grens overschreden, een fysieke of psychische grens.
- Positieve agressie: Is in wezen een positieve innerlijke kracht, gericht op evenwicht en
vooruitgang.
• Wat?: levensdrift, goesting, gaan voor belangrijke kwesties, competitie, kracht,…
waarbij geen schade wordt berokkend aan anderen is niet destructief.
2. Door welke ogen kijken we:
- Agressie: gedrag waarbij een persoon schade toebrengt aan materiaal of de psychische
grenzen overschrijdt van zichzelf of van een andere persoon.
• Vanuit standpunt van slachtoffer:
➢ Bewustzijn van deze subjectiviteit is een belangrijk uitgangspunt als je met
agressie aan de slag gaat.
➢ Het gevaar in bepaalde beroepsgroepen is het ontstaan van gewenning aan
grensoverschrijdend gedrag.
➢ Ook lichtere vormen van agressie willen we serieus nemen, want ze hebben
vaak een grote impact op het welbevinden.
3. Onze kijk op agressie (vier uitgangspunten)
UITGANGSPUNT 1: structurele veiligheid naast relationele veiligheid
- Structurele veiligheid: Alles wat samenhangt met procedures, afspraken, flowcharts en
geschreven of ongeschreven regels die in een organisatie gehanteerd worden om de
samenwerking te optimaliseren.
- Relationele veiligheid: voelen waar de grenzen van de ander liggen, deze erkennen en
hierop anticiperen.
• Noodzaak: vertrouwensrelaties!
UITGANGSPUNT 2: een basishouding van zorgdragende begrenzing
- Uiting van probleemgedrag:
• Internaliserend: wie problemen of zorgen opkropt en zich naar binnen richt, legt de
focus op het verinnerlijken van klachten (bv. psychosomatische klachten, angstig
reageren,…)
• Externaliserend: focus ligt op het uitwendige van de klachten door brutaal gedrag,
grof taalgebruik, agressieve opstelling
➢ Risicofactoren: aanwezig bij het kind en de omgeving (gemeenschappelijke
noemer: probleemgedrag)
- Nadenken over gedrag: attributie
• Internaliserend: krijgt sneller de woorden opgeleefd als ‘niet goed voelen’, ‘moeten
we verzorgen’, ‘zijn er problemen in de thuissituatie’,…
• Externaliserend: stigmatiserend van aard ‘hij luistert noot’, ‘het is altijd het zelfde
met haar’, ‘de ouders zijn het verkeerde voorbeeld’,…
,Crisishantering 2025-2026
- Reactie begeleider:
• Positiviteit: begrip opbrengen, zorg dragen, praatje maken en een onderzoekende
houding aannemen
• Negativiteit: irritaties voelen, frustreren, sancties opeggen
UITGANGSPUNT 3: agressie is AxC
- Agressie: aanleg x context
• Aanleg: een aangeboren handigheid of geschiktheid voor iets. Vb. grote positiviteit,
grote portie angst, snel wenen,…
• Context: de omgeving waar je opgroeit heeft een belangrijke invloed op je
ontwikkeling als kind. Belang van de context: belang voor het welzijn van het kind en
de interactie in deze context.
UITGANGSPUNT 4: agressie is taal
- Agressie is een vorm van communicatie en het onvermogen om taal te gebruiken.
• Agressor: slaagt er op dat moment niet in om zijn innerlijke leefwereld vol
kwaadheid, onmacht, verdriet… onder woorden te brengen.
Thema 2: hoe ziet agressie eruit?
1. hoe ziet agressie eruit?
Expliciete uitingsvormen, subtielere en minder opvallende vormen van grensoverschrijdend gedrag
2. vier uitingsvormen
2.1 psychische of emotionele agressie (meest voorkomende vormen)
- Wat?
• Psychologische mishandeling: permanente vernedering, kleineringen, manipulatie
of onthouding van liefde.
• Psychologische chantering, intimidatie en inperking bewegingsvrijheid: in
partnerrelaties
• Vb. leerlingen die systematisch niet meegevraagd worden op uitjes en feestjes,
werknemers worden door hun leidinggevende of collega’s systematisch
genegeerd,…
2.2 verbale agressie
- Wat? Kan op zichzelf staan of kan voorkomen in combinatie met fysieke, seksuele of
psychische agressievormen
• Hoe? Mondeling of schriftelijk (bv. opschriften op toiletten, sms’jes, beleefd met
woorden onderuit halen,…)
, Crisishantering 2025-2026
2.3 fysieke agressie
- Wat? Alle vormen van agressie waarmee de fysieke integriteit van de ander geschonden
wordt (bv. slaan, duwen, haren trekken, met voorwerpen slaan, elkaar schoppen,…)
2.4 seksuele agressie
- Wat? Een scala aan ongewenst seksueel gedrag met fysieke betrokkenheid van het
slachtoffer
• Voorbeeld: seksuele intimidatie, aanranding, verkrachting, voyeurisme, grooming,
bekijken van kinderporno,…
Thema 3: feiten en cijfers
3. mythes rond agressie
3.1 agressieve jongeren of volwassenen mankeren iets, ze zijn psychisch niet in orde!
- Besluit: agressie en grensoverschrijdend gedrag door kinderen en jongeren hoort er soms
ook gewoon bij en is een deel van hun ontwikkeling. Niet iedereen die agressief is, is
gestoord.
3.2 het gebeurt alleen door gewelddadige onbekenden
- Besluit: de meeste daders van agressie zijn bekenden en veelal wordt geweld subtiel
opgebouwd.
3.3 je hebt het zelf uitgelokt
- Besluit: de schuldvraag is een complex en erg kwetsbaar gegeven. agressie kan nooit
goedgepraat worden, maar het kan wel zin hebben om uitlokkende factoren in kaart te
brengen.
3.4 mannen zijn plegers, vrouwen zijn slachtoffers
- Besluit: een niet te negeren aantal jongens en mannen werd het slachtoffer van agressie en
grensoverschrijdend gedrag; zij ervaren vaak nog grotere drempels om hulp te vragen. Ook
vrouwen maken zich schuldig aan agressie en grensoverschrijdend gedrag, niet alleen
verbaal. Ook fysiek geweld en seksueel misbruik door vrouwen komt meer voor dan dat
men denkt.
Thema 1: Wat is agressie en grensoverschrijdend gedrag?
1. Wat is agressie en grensoverschrijdend gedrag
- Grensoverschrijdend gedrag: Geeft aan dat we te maken hebben met gedrag waar iemand
last van heeft. Er wordt een grens overschreden, een fysieke of psychische grens.
- Positieve agressie: Is in wezen een positieve innerlijke kracht, gericht op evenwicht en
vooruitgang.
• Wat?: levensdrift, goesting, gaan voor belangrijke kwesties, competitie, kracht,…
waarbij geen schade wordt berokkend aan anderen is niet destructief.
2. Door welke ogen kijken we:
- Agressie: gedrag waarbij een persoon schade toebrengt aan materiaal of de psychische
grenzen overschrijdt van zichzelf of van een andere persoon.
• Vanuit standpunt van slachtoffer:
➢ Bewustzijn van deze subjectiviteit is een belangrijk uitgangspunt als je met
agressie aan de slag gaat.
➢ Het gevaar in bepaalde beroepsgroepen is het ontstaan van gewenning aan
grensoverschrijdend gedrag.
➢ Ook lichtere vormen van agressie willen we serieus nemen, want ze hebben
vaak een grote impact op het welbevinden.
3. Onze kijk op agressie (vier uitgangspunten)
UITGANGSPUNT 1: structurele veiligheid naast relationele veiligheid
- Structurele veiligheid: Alles wat samenhangt met procedures, afspraken, flowcharts en
geschreven of ongeschreven regels die in een organisatie gehanteerd worden om de
samenwerking te optimaliseren.
- Relationele veiligheid: voelen waar de grenzen van de ander liggen, deze erkennen en
hierop anticiperen.
• Noodzaak: vertrouwensrelaties!
UITGANGSPUNT 2: een basishouding van zorgdragende begrenzing
- Uiting van probleemgedrag:
• Internaliserend: wie problemen of zorgen opkropt en zich naar binnen richt, legt de
focus op het verinnerlijken van klachten (bv. psychosomatische klachten, angstig
reageren,…)
• Externaliserend: focus ligt op het uitwendige van de klachten door brutaal gedrag,
grof taalgebruik, agressieve opstelling
➢ Risicofactoren: aanwezig bij het kind en de omgeving (gemeenschappelijke
noemer: probleemgedrag)
- Nadenken over gedrag: attributie
• Internaliserend: krijgt sneller de woorden opgeleefd als ‘niet goed voelen’, ‘moeten
we verzorgen’, ‘zijn er problemen in de thuissituatie’,…
• Externaliserend: stigmatiserend van aard ‘hij luistert noot’, ‘het is altijd het zelfde
met haar’, ‘de ouders zijn het verkeerde voorbeeld’,…
,Crisishantering 2025-2026
- Reactie begeleider:
• Positiviteit: begrip opbrengen, zorg dragen, praatje maken en een onderzoekende
houding aannemen
• Negativiteit: irritaties voelen, frustreren, sancties opeggen
UITGANGSPUNT 3: agressie is AxC
- Agressie: aanleg x context
• Aanleg: een aangeboren handigheid of geschiktheid voor iets. Vb. grote positiviteit,
grote portie angst, snel wenen,…
• Context: de omgeving waar je opgroeit heeft een belangrijke invloed op je
ontwikkeling als kind. Belang van de context: belang voor het welzijn van het kind en
de interactie in deze context.
UITGANGSPUNT 4: agressie is taal
- Agressie is een vorm van communicatie en het onvermogen om taal te gebruiken.
• Agressor: slaagt er op dat moment niet in om zijn innerlijke leefwereld vol
kwaadheid, onmacht, verdriet… onder woorden te brengen.
Thema 2: hoe ziet agressie eruit?
1. hoe ziet agressie eruit?
Expliciete uitingsvormen, subtielere en minder opvallende vormen van grensoverschrijdend gedrag
2. vier uitingsvormen
2.1 psychische of emotionele agressie (meest voorkomende vormen)
- Wat?
• Psychologische mishandeling: permanente vernedering, kleineringen, manipulatie
of onthouding van liefde.
• Psychologische chantering, intimidatie en inperking bewegingsvrijheid: in
partnerrelaties
• Vb. leerlingen die systematisch niet meegevraagd worden op uitjes en feestjes,
werknemers worden door hun leidinggevende of collega’s systematisch
genegeerd,…
2.2 verbale agressie
- Wat? Kan op zichzelf staan of kan voorkomen in combinatie met fysieke, seksuele of
psychische agressievormen
• Hoe? Mondeling of schriftelijk (bv. opschriften op toiletten, sms’jes, beleefd met
woorden onderuit halen,…)
, Crisishantering 2025-2026
2.3 fysieke agressie
- Wat? Alle vormen van agressie waarmee de fysieke integriteit van de ander geschonden
wordt (bv. slaan, duwen, haren trekken, met voorwerpen slaan, elkaar schoppen,…)
2.4 seksuele agressie
- Wat? Een scala aan ongewenst seksueel gedrag met fysieke betrokkenheid van het
slachtoffer
• Voorbeeld: seksuele intimidatie, aanranding, verkrachting, voyeurisme, grooming,
bekijken van kinderporno,…
Thema 3: feiten en cijfers
3. mythes rond agressie
3.1 agressieve jongeren of volwassenen mankeren iets, ze zijn psychisch niet in orde!
- Besluit: agressie en grensoverschrijdend gedrag door kinderen en jongeren hoort er soms
ook gewoon bij en is een deel van hun ontwikkeling. Niet iedereen die agressief is, is
gestoord.
3.2 het gebeurt alleen door gewelddadige onbekenden
- Besluit: de meeste daders van agressie zijn bekenden en veelal wordt geweld subtiel
opgebouwd.
3.3 je hebt het zelf uitgelokt
- Besluit: de schuldvraag is een complex en erg kwetsbaar gegeven. agressie kan nooit
goedgepraat worden, maar het kan wel zin hebben om uitlokkende factoren in kaart te
brengen.
3.4 mannen zijn plegers, vrouwen zijn slachtoffers
- Besluit: een niet te negeren aantal jongens en mannen werd het slachtoffer van agressie en
grensoverschrijdend gedrag; zij ervaren vaak nog grotere drempels om hulp te vragen. Ook
vrouwen maken zich schuldig aan agressie en grensoverschrijdend gedrag, niet alleen
verbaal. Ook fysiek geweld en seksueel misbruik door vrouwen komt meer voor dan dat
men denkt.
