Samenvatting Praktijkonderzoek - 1SRW

Praktijkonderzoek – hoorcolleges
HC1: Inleiding
1.1 Onderzoek in het dagelijks leven, in de praktijk en in de wetenschap
 Wetenschappelijk onderzoek VS onderzoek in het dagelijks leven of in de beroepspraktijk
o Meer overeenkomst dan verschil
o Overeenkomst: beiden op zoek naar hoe de werkelijkheid in elkaar zit of naar de
waarheid
o Verschil: de resultaten van een wetenschappelijk onderzoek moeten onafhankelijk
zijn van de onderzoeker = intersubjectieve kennis
- = kennis die tussen de betrokken subjecten (van onderzoeker tot
onderzoeker) gelijk blijft

 3 noodzakelijke voorwaarden voor een wetenschappelijke houding
o Weerlegbaarheid (= centrale eis) (= falsificatie)
- Uitspraak is informatief (je moet het kunnen weerleggen) en niet normatief
- Weerlegbaar: aantoonbaar of beargumenteerd tegen te spreken
o Precisie
- In het aangeven van het domein (tijd en ruimte)
- In de beweringen die we over de verschijnselen doen (bv. % i.p.v. ‘laag’)
o Verantwoording
- Verantwoordingsplicht (t.a.v. collega’s) en openbaarheid

 Wat is het verschil tussen wetenschappelijke kennis en iets wat er op lijkt?
o Weerlegbaarheid (falsifieerbaar) (cfr. filosoof Popper)
- Popper over theorie van Adler: minderwaardigheidscomplex altijd als
oorzaak van handelen → het is niet weerlegbaar

 Sommige hypothesen lijken misschien op wetenschap, maar hebben eigenlijk niets met
kennis te maken.
o Reden: ze zijn niet weerlegbaar. Ze zijn altijd waar, wat er ook gebeurt
o Een hypothese moet weerlegbaar zijn
- Er moet een denkbare gebeurtenis bestaan die deze hypothese
tegenspreekt.

 De drie belangrijke figuren van de psychoanalyse: eet meer Freud, drink meer Adler dan blijf
je langer Jung


1.2 Het belang van een onderzoekende beroepshouding
 De beroepspraktijk vraagt meer dan ooit om professionals met een onderzoekende
beroepshouding
 Onderzoekend vermogen
o Als conceptueel kader m.b.t. een leerlijn ‘onderzoek’ in de PBA en de MA
o Doelstellingen
- Studenten ontwikkelen een onderzoekmatige grondhouding
- Studenten verwerven kennis van de resultaten van onderzoek

1

, - Studenten kunnen een volledig onderzoek opzetten
- Studenten baseren hun professioneel handelen op resultaten van onderzoek
(en andere actuele kennis)

o Het gaat over:
- Kennis = inzicht in…
▪ De cyclus voor praktijkonderzoek, begrippen i.v.m. statistiek, de
verschillende onderzoeksmethoden, hoe wetenschappelijke bronnen
raadplegen, kwantitatief en kwalitatief onderzoek,...
▪ Psychologische inzichten (bv. denkfouten,…)
- Vaardigheden = inoefenen en trainen van…
▪ Het uitvoeren en doen van de cyclus, het opzoeken en verwerken en
rapporteren van wetenschappelijke teksten
- Attitude = een houding van, de wil tot…
▪ Kritisch denken


1.3 Hoofddoelen van onderzoek in de zorg- en welzijnssector




1.4 Onderzoeksbenaderingen of onderzoeksparadigma’s
 Positivistische
o Er is één bestaande werkelijkheid
o Algemene wetmatigheden
o Onderzoeksresultaten zijn makkelijker te veralgemenen (tijd- en context
overschrijdend)
o Scheiding tussen oorzaak en effect
o Storende factoren / vertroebeling (bv. leeftijd, geslacht) moeten geminimaliseerd
worden
o Waardenvrij onderzoek

 Constructivistische of interpretatieve
o Er zijn meerdere geconstrueerde werkelijkheden
o Kennis wordt door ieder mens op een eigen wijze geconstrueerd
o Men gaat opzoek naar interpretaties van gebeurtenissen
o Onmogelijkheid tot veralgemening
o Waardengebonden onderzoek

2

,  Kritisch-emancipatorische
o Kennis is niet waardenvrij en wordt bepaald door machtsrelaties
o Belang van ervaringskennis en –deskundigheid
o Bestaande structuren moeten in vraag gesteld worden
o Onderzoek moet bijdragen aan de emancipatie van groepen en mensen
(empowerment)


1.5 Een definitie van praktijkonderzoek
 Praktijkonderzoek (in zorg en welzijn)?
o Van der Donk en van Lanen, p. 29
 Andere benamingen
o Actieonderzoek, praktijkgericht onderzoek, ontwerponderzoek

 Definitie
o “Onderzoek dat wordt uitgevoerd door zorg- en dienstverleners (SRW-ers) waarbij
op systematische wijze + in interactie met de omgeving
antwoorden verkregen worden op vragen die ontstaan in de eigen beroepspraktijk
en gericht zijn op verbetering van deze praktijk”

 Twee vormen: kennisgericht praktijkonderzoek / ontwerponderzoek




1.6 De cyclus voor praktijkonderzoek




Cyclus voor praktijkonderzoek → kennisgericht

Innovatiecyclus → kennisgericht en ontwerpgericht (kan nooit alleen voorkomen, is altijd in
combinatie met de cyclus voor praktijkonderzoek)


3

, HC2: Oriënteren en kritisch denken
2.1 Spelregels van praktijkonderzoek en kwaliteitscriteria (p. 44)
 Ook al voldoet een onderzoek aan de criteria om te kunnen spreken van een
wetenschappelijk onderzoek (intersubjectiviteit, weerlegbaarheid, precisie en
verantwoording – HC1), toch kan er sprake zijn van een goede, minder goede of slechte
kwaliteit van het onderzoek

 Fouten die we in ons onderzoek kunnen maken zijn fouten tegen de betrouwbaarheid en de
validiteit. Dit gaat over de methodologische kwaliteitseisen
 Daarnaast speelt de bruikbaarheid en de relevantie van het onderzoek nog een rol

 Betrouwbaarheid
o Gaat over eerlijkheid en integriteit
o = de mate waarin het resultaat van een meting stabiel is bij een andere onderzoeker,
een ander tijdstip, een ander meetinstrument en overige omstandigheden

o Goede meetprocedures gebruiken zodat toevalsfouten of toevallige verstoringen
kunnen vermeden worden

Remedie (oplossing)
- Standaardisering van procedures
(opleggen van een bepaalde norm, standaard, onderzoek doen volgens een bepaalde
methode, observatiekaders,… (al dan niet bestaand))
- Herhaling en “middelen” (gemiddelde) van de resultaten (niet steeds mogelijk)

 Validiteit (“geldigheid”)
o Meten we eigenlijk wel wat we wilden meten?
o Dit hangt voornamelijk af van de gehanteerde onderzoeksinstrumenten
o Systematische fouten vermijden, d.w.z. fouten die het meetinstrument continu in
een bepaalde richting beïnvloeden

Remedie
- Goede meetinstrumenten ontwikkelen om abstracte kenmerken te
operationaliseren
- Herhaling lost hier niets op

o Door triangulatie kan de validiteit of geldigheid verhoogd worden
- = gebruik maken van verschillende databronnen en -verzamelingsmethoden
- Drie vormen van triangulatie
▪ Brontriangulatie: als je data verzamelt, gebruik maken van
verschillende bronnen
▪ Methodische triangulatie: als je gebruik maakt van verschillende
methoden
o Bv. kwalitatieve methoden combineren met kwantitatieve
o Bv. naast observeren een vragenlijst afnemen
▪ Onderzoekerstriangulatie: met meerdere onderzoekers
samenwerken

4