Samenvatting Formeel strafrecht | Universiteit Gent | 2025/26

FORMEEL STRAFRECHT
TITEL 1: ALGEMENE BEGINSELEN STRAFPROCESRECHT

HOOFDSTUK1: DEFINITIE, SOORTEN STRAFRECHTSPLEGING


1.1 DEFINITIE FORMEEL STRAFRECHT
 Andere benamingen:
o Strafprocesrecht
o Strafrechtspleging
o Strafvordering
 Kan in 2 betekenissen worden begrepen:
 1) Sensu lato (breed: het hele maatschappelijk kader synoniem formeel
sr)
o Domeinen zoals:
 Tewerkstelling
 Sociale zekerheid
 Gezondheidszorg
o Doel:
 Voorkomen dat mensen in de strafrechtsketen
terechtkomen.
→ Vangnet creëren
→ Gezondheid versterken
→ Werkgelegenheid bevorderen
 2) Sensu stricto (strikt: de strafrechtsketen)
o 1. Wetgeving met het legaliteitsbeginsel
o 2. Opsporing (vaak politie)
o 3. Vervolging (OM)
o 4. Strafvordering (rechter)
o 5. Strafuitvoering
 2 definities:
o “Het geheel van de procedurele spelregels die de overheid moet naleven bij de
toepassing van het materieel strafrecht”
 = Het bepaalt hoe het materieel strafrecht wordt toegepast
o “Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht
van een misdrijf”
 Functie:
 Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
 Bepaalt de rechtspositie van betrokken personen
 Regelt organisatie & werking van rechtscolleges
 Regelt de tenuitvoerlegging van beslissingen van rechtscolleges
 Dus gaat niet over strafuitvoering, wel de andere echelons

 Materieel strafrecht= het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar worden
gesteld en gesanctioneerd
Verschillen tussen formeel en materieel strafrecht:

Formeel strafrecht Materieel strafrecht
Tot wie zijn de regels Tot de ovh (politie, parket, Tot iedereen, voor heel de
gericht? rechters…), ovh moet ze naleven. bevolking
Inhoud Procedurele regels (= hoe verloopt Omschrijving misdrijven +
het proces?) straffen
Vanzelfsprekendheid Moeilijk: Er gebeuren principiële Minder discussie over de
keuzes die even goed anders basisstructuur
gemaakt konden worden
Sanctionering Minder eenduidig, vb: verval van Duidelijk en logisch: op elk

, SV, ontvankelijkheid SV, misdrijf staat er een soort straf
bewijsuitsluiting, nietigheid,
bewijsvoering…
Regeling mbt sactionering van
vormverzuimen: wet 24 oktober
2013 art. 32 VT sv
+ onzeker
Wetboek Wetboek strafvordering (hoe Strafwetboek (wat is strafbaar
wordt strafrecht toegepast, wie en welke straf?  INHOUD)
vervolgt, welke procedure wordt
gevolgd, welke rechten hebben
verdachte en slachtoffer  VORM/
PROCEDURE)
Nietigheid

o Bv bij niet gedagtekende dagvaarding als deze nietigheid pas blijkt wnr de procedure
zich al in een vergevorderd stadium bevindt, dan is heel de procedure nietig

Bewijsvoering

o Rechter mag in sommige gevallen geen acht in slaan op een onrechtmatig verkregen
bewijsstuk
o Art 32 VT SV

Onontvankelijkheid van de strafvordering of verval van strafvordering

o Wnr OM er niet in slaagt heel het proces binnen verjaringstermijn te doen afwikkelen,
dan zal strafvordering vervallen zijn na het verjaringstermijn  verval sanctioneert het
stilzitten van het parket
o Art 30 VT Sv : voorbeeld

Niet naleven van regels worden soms niet gesanctioneerd

o Toepassing art 32 + Hof van Cassatie  de betrokken voorschriften zijn niet op straffe
van nietigheid voorgeschreven


1.2 BRONNEN VAN HET FORMEEL STRAFRECHT
Klassieke bronnen van het formeel strafrecht

 Grondwet (1830)
o Fundamentele rechten
o Bepalingen inzake de rechterlijke macht
o Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
o Bepaalt dus het constitutioneel kader van de strafprocedure
 Wetboek van Strafvordering (1808)
o MET Voorafgaande Titel (VT Sv.)
 Bevat o.a. regels inzake verjaring van de strafvordering
o Napoleontisch wetboek (oud en sterk verouderd)
o Sinds 1830 was er de wens om een nieuw wetboek, maar dat is er nooit gekomen
o Doorheen de jaren zeer veel wijzigingen
 Verzamelwetgeving (veel hervormingen)
o Belangrijke fases:
 1. Wet-Franchimont (1998)  belangrijkste
 Tot stand gekomen via Commissie Franchimont
 Hervorming van het gerechtelijk onderzoek
 Grote structurele hervorming (“Grote Franchimont”) is er niet gekomen
 2. Potpourri-wetten (2015–2018) – minister Koen Geens
 Veel procedurele wijzigingen
 Efficiëntie en versnelling van de procedure

,  3. Digitaliseringswetten & recente hervormingen (2021–2024)
 Modernisering strafprocesrecht
 Wetten Strafprocesrecht I & II (2023–2024)




 Nieuw Wetboek van Strafprocesrecht/ strafvordering in het vooruitzicht?
o Wetsvoorstel 2020: voorstel houdende het Wetboek van Strafprocesrecht
o Regeerakkoord 2025 (Bart De Wever)
 Strafprocedure moet: korter, efficiënter, duidelijker
 Hervormingsintentie aanwezig, maar geen expliciete invoering van een volledig
nieuw wetboek
 Er is zekere wens om wetboek te veranderen maar er staat niet in dat er een
komt
 Je ziet wel vooruitgang voor strafvordering
 Geen prioriteit voor minister Verlinden
 “In samenspraak met de onderzoeksrechters en het openbaar ministerie die zelf al
gezamenlijk bepaalde voorstellen formuleerden, wordt het strafprocesrecht
hervormd op voorstel van de regering. Deze hervorming moet de strafprocedure
moderniseren, efficiënter maken en versnellen. Er wordt tevens een oplossing
geboden voor de door het Grondwettelijk Hof ongrondwettig geachte verschil in
procedurele rechten van de verdediging al naargelang het strafonderzoek de vormt
aanneemt van een opsporingsonderzoek dan wel een gerechtelijk onderzoek.
 Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de onderzoeksrechter en het
openbaar ministerie, zonder daarbij het principe van rechterlijk toezicht op het
gebruik van dwangmaatregelen en ingrijpende onderzoeksmethoden te verlaten.”


 Impact van het nieuw Strafwetboek
o Nieuw Strafwetboek
 Werkt met 8 strafniveaus
 Spreekt enkel nog over “misdrijven”
 Wijzigingsbepalingen VT. Sv. En SV.
 Concordantie
 Art. 216novies Sv.: Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
 Art. 78 N.Sw.
 Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die geen strafniveau
bepalen”
 “§7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat hierbij
enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden
gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 4, 5, 6, 7 of 8 is gesteld".
 Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven", zonder dat hierbij
enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet dit worden
gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is gesteld".

,  § 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke bepalingen
die voor hun toepassing verwijzen naar een strafdrempel van een
gevangenisstraf van minimum een jaar, deze verwijzing worden gelezen als
een verwijzing naar een gevangenisstraf van niveau 2, bepaald door artikel 36.“
o Opvangbepaling: als bijzondere wet geen strafniveau bepaalt dan
moet je dat lezen als volgt… in art 78 hele opsomming (wandrijven:
lezen als niv 123…)
o Enkel van toepassing wnr wetgever niet expliciete keuze
o Nu hangende dus in principe wetgever nog keuze zolang wb er
nog niet is dan beroep doen op art 78

o Oud systeem Strafwetboek (Sv.) (wetboek strafvordering werkt nog met oude indeling
van oude strafwetboek)
1. Overtredingen
 Politiestraf
o Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 1 – 7 dagen
o Geldboete: 1 – 25 euro (opdeciemen)
 Voorbeeld: vernieling van eigendom

2. Wanbedrijven
 Correctionele straf
o Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
o Straf onder elektronisch toezicht
o Werkstraf
o Autonome probatiestraf
o Geldboete van 26 euro of meer (opdeciemen)
 Voorbeeld: diefstal
3. Misdaden
 Vrijheidsstraf (opsluiting of hechtenisin
o Levenslang
o Tijdelijk (min. 5 jaar)
 Geldboete van 26 euro of meer – Nooit als hoofdstraf (opdeciemen van
toepassing)
 Voorbeeld: moord
 !!! In deze lessen werken we nog met de klassieke driedeling !!!
 Harmonisatie Strafwetboek – Strafvordering
 Harmonisatie is lopende maar nog niet voltooid
 Wetsontwerp harmonisatie hangende (8/1/2026)
 Wetsontwerp volgt de structuur van art. 78 Nieuw Strafwetboek
o Art. 78 Nieuw Strafwetboek – Conversiemechanisme
 Toepassing wanneer bijzondere wetgeving nog verwijst naar oude categorieën
 Enkel van toepassing als de wetgever zelf geen omzetting heeft gemaakt
 Zorgt voor automatische omzetting naar de nieuwe strafniveaus
o We zitten met nieuw strafwetboek, alleen nog maar spreken van misdrijven (ingedeeld in
8 niveaus)
o Wetboek van strafvordering kent andere indeling van misdrijven: overtredingen,
misdrijven en misdaden
o Harmonisatie van strafwetboek en wetboek van strafvordering


1.3 TERMINOLOGIE UITSPRAKEN – INDELING MISDRIJVEN EN BEVOEGDE RECHTSCOLLEGES
Arresten vs vonnissen

 Arresten
o Hof van Cassatie
o Hof van Beroep