Inleiding tot de Geestelijke Gezondheidszorg
Uitgebreide samenvatting – Les 1 & Les 2
Situering · Hulpverlening, voorzieningen & actoren · De rol van de kinesitherapie
Prof. dr. D. Vancampfort – KU Leuven [L00P5a]
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave................................................................................................................................................... 1
Situering van het opleidingsonderdeel............................................................................................................... 3
Waarom een vak rond kinesitherapie binnen de GGZ?..................................................................................3
De GGZ maakt deel uit van de samenleving............................................................................................... 3
De GGZ in de dagelijkse kinesitherapiepraktijk........................................................................................... 3
Plaats in het curriculum, eindtermen & examen............................................................................................ 3
Voorbereidingsvak..................................................................................................................................... 3
Eindtermen................................................................................................................................................ 3
Inhoud van de cursus................................................................................................................................. 4
Leerstof & examen..................................................................................................................................... 4
Les 1 – Introductie in de GGZ: hulpverlening, voorzieningen & actoren.............................................................5
Centrale vragen.............................................................................................................................................. 5
Wanneer professionele hulp?........................................................................................................................ 5
Waar kan men terecht?.................................................................................................................................. 5
Wat mag men verwachten?........................................................................................................................... 5
De fasen van het hulpverleningsproces.......................................................................................................... 5
Fase 1 – Aanmelding (bv. bij psycholoog/psychiater).................................................................................5
Fase 2 – Intake en onderzoek..................................................................................................................... 5
Fase 3 – Behandeling.................................................................................................................................. 6
Psychotherapie.............................................................................................................................................. 6
Psychodynamische therapie....................................................................................................................... 6
Cognitieve gedragstherapie (CGT).............................................................................................................. 6
Systeemtherapie........................................................................................................................................ 6
Medicatie (psychofarmaca)............................................................................................................................ 7
Inleiding tot de GGZ – samenvatting Les 1 & 2 | 1
, Voorzieningen in de GGZ................................................................................................................................ 7
1. Intramurale zorg..................................................................................................................................... 7
2. Tussenvoorzieningen (semimuraal)........................................................................................................ 8
3. Ambulante zorg (extramuraal)............................................................................................................... 9
De belangrijkste actoren................................................................................................................................ 9
Les 2 – Kinesitherapie in de GGZ: terminologie en definities............................................................................11
Afbakening................................................................................................................................................... 11
Het biopsychosociaal-spiritueel (BPSS) model.............................................................................................. 11
Kerntaken van de kinesitherapeut in de GGZ............................................................................................... 11
Cognitieve & gedragsmatige technieken (CGT)............................................................................................ 11
De 6 fasen van vaardigheidsgericht werken................................................................................................. 12
Hoe werkt een kinesitherapeut vaardigheidsgericht?..............................................................................12
Psychomotorische therapie & ervaringsgericht werken...............................................................................12
Ervaringsgericht werken (belangrijk ongeacht de specialisatie)...............................................................12
Uit je comfortzone stappen: de vier zones................................................................................................... 13
Window of tolerance (WoT)......................................................................................................................... 13
Actieve vs. passieve freeze....................................................................................................................... 13
Terug naar de window of tolerance............................................................................................................. 13
Van hypoarousal terug naar de WoT........................................................................................................ 13
Van hyperarousal terug naar de WoT....................................................................................................... 14
De ervaringsgerichte cyclus & mentaliseren................................................................................................. 15
Terugblikken – zelf vs. anderen................................................................................................................ 15
Mentaliseren............................................................................................................................................ 15
Bijzondere aangrijpingspunten: van CURE naar CARE..................................................................................15
1. Kwaliteit van leven............................................................................................................................... 15
2. Zelfconcept........................................................................................................................................... 16
3. Lichaamsbeleving................................................................................................................................. 17
Inleiding tot de GGZ – samenvatting Les 1 & 2 | 2
, Situering van het opleidingsonderdeel
Waarom een vak rond kinesitherapie binnen de GGZ?
• Onbekend is onbemind.
• Doel: inzicht geven in de rol van de kinesitherapie in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ).
De GGZ maakt deel uit van de samenleving
• Internationaal: 1/4 van de bevolking ervaart tijdens het leven een psychiatrische aandoening.
• In België: 1/5 van de jongeren tussen 12 en 16 jaar vertoont significante psychische problemen.
Veel beroepsperspectieven voor de kinesitherapeut:
• Psychiatrische centra voor kinderen en volwassenen.
• Centra voor kinderen met leer- en gedragsstoornissen.
• Centra voor personen met een verstandelijke beperking.
• Medisch-pedagogische instellingen waar kinderen met gedragsmoeilijkheden en motorische problemen
getest en behandeld worden.
• Steeds meer groepspraktijken voor kinesitherapie hebben ook aandacht voor de GGZ.
De GGZ in de dagelijkse kinesitherapiepraktijk
• Veel patiënten met chronische somatische aandoeningen hebben een psychische co-morbiditeit.
• Psychische problemen kunnen een optimaal herstel belemmeren → herkenning van de belangrijkste
psychische problemen is belangrijk.
Omgaan met psychische problemen vraagt specifieke competenties:
• Bijzondere aandacht voor specifieke aandachtspunten in de anamnese en het klinisch onderzoek.
• De therapeutische relatie is een belangrijk uitgangspunt.
Plaats in het curriculum, eindtermen & examen
Voorbereidingsvak
Bereidt voor op het verdere curriculum:
• 'Revalidatie in de geestelijke gezondheidszorg' (2de bachelor).
• 'Physical activity, physical fitness and mental health' (1ste master).
• Eventueel: klinische stage (1ste master), eindverhandeling (1ste–2de master), afstudeerrichting GGZ
(1ste–2de master).
Eindtermen
Na dit opleidingsonderdeel kan je:
• de drie fundamenten voor een goede diagnostiek beschrijven en integreren in de categoriale
classificatiesystemen: (1) differentiatie tussen normaal en pathologisch gedrag, (2) stress-
kwetsbaarheidsmodel & biopsychosociaal model, (3) semiologie van psychopathologie;
• de interactie tussen biologische, psychologische en contextuele factoren illustreren;
• de ontwikkeling van de psychopathologie in kaart brengen;
• de belangrijkste behandelingsmodaliteiten binnen de GGZ beschrijven;
• de rol van de kinesitherapie binnen de multidisciplinaire GGZ situeren en uitleggen;
• basisprincipes toepassen voor het motiveren tot een actieve levensstijl, goede slaaphygiëne en het
omgaan met stress.
Inleiding tot de GGZ – samenvatting Les 1 & 2 | 3
Uitgebreide samenvatting – Les 1 & Les 2
Situering · Hulpverlening, voorzieningen & actoren · De rol van de kinesitherapie
Prof. dr. D. Vancampfort – KU Leuven [L00P5a]
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave................................................................................................................................................... 1
Situering van het opleidingsonderdeel............................................................................................................... 3
Waarom een vak rond kinesitherapie binnen de GGZ?..................................................................................3
De GGZ maakt deel uit van de samenleving............................................................................................... 3
De GGZ in de dagelijkse kinesitherapiepraktijk........................................................................................... 3
Plaats in het curriculum, eindtermen & examen............................................................................................ 3
Voorbereidingsvak..................................................................................................................................... 3
Eindtermen................................................................................................................................................ 3
Inhoud van de cursus................................................................................................................................. 4
Leerstof & examen..................................................................................................................................... 4
Les 1 – Introductie in de GGZ: hulpverlening, voorzieningen & actoren.............................................................5
Centrale vragen.............................................................................................................................................. 5
Wanneer professionele hulp?........................................................................................................................ 5
Waar kan men terecht?.................................................................................................................................. 5
Wat mag men verwachten?........................................................................................................................... 5
De fasen van het hulpverleningsproces.......................................................................................................... 5
Fase 1 – Aanmelding (bv. bij psycholoog/psychiater).................................................................................5
Fase 2 – Intake en onderzoek..................................................................................................................... 5
Fase 3 – Behandeling.................................................................................................................................. 6
Psychotherapie.............................................................................................................................................. 6
Psychodynamische therapie....................................................................................................................... 6
Cognitieve gedragstherapie (CGT).............................................................................................................. 6
Systeemtherapie........................................................................................................................................ 6
Medicatie (psychofarmaca)............................................................................................................................ 7
Inleiding tot de GGZ – samenvatting Les 1 & 2 | 1
, Voorzieningen in de GGZ................................................................................................................................ 7
1. Intramurale zorg..................................................................................................................................... 7
2. Tussenvoorzieningen (semimuraal)........................................................................................................ 8
3. Ambulante zorg (extramuraal)............................................................................................................... 9
De belangrijkste actoren................................................................................................................................ 9
Les 2 – Kinesitherapie in de GGZ: terminologie en definities............................................................................11
Afbakening................................................................................................................................................... 11
Het biopsychosociaal-spiritueel (BPSS) model.............................................................................................. 11
Kerntaken van de kinesitherapeut in de GGZ............................................................................................... 11
Cognitieve & gedragsmatige technieken (CGT)............................................................................................ 11
De 6 fasen van vaardigheidsgericht werken................................................................................................. 12
Hoe werkt een kinesitherapeut vaardigheidsgericht?..............................................................................12
Psychomotorische therapie & ervaringsgericht werken...............................................................................12
Ervaringsgericht werken (belangrijk ongeacht de specialisatie)...............................................................12
Uit je comfortzone stappen: de vier zones................................................................................................... 13
Window of tolerance (WoT)......................................................................................................................... 13
Actieve vs. passieve freeze....................................................................................................................... 13
Terug naar de window of tolerance............................................................................................................. 13
Van hypoarousal terug naar de WoT........................................................................................................ 13
Van hyperarousal terug naar de WoT....................................................................................................... 14
De ervaringsgerichte cyclus & mentaliseren................................................................................................. 15
Terugblikken – zelf vs. anderen................................................................................................................ 15
Mentaliseren............................................................................................................................................ 15
Bijzondere aangrijpingspunten: van CURE naar CARE..................................................................................15
1. Kwaliteit van leven............................................................................................................................... 15
2. Zelfconcept........................................................................................................................................... 16
3. Lichaamsbeleving................................................................................................................................. 17
Inleiding tot de GGZ – samenvatting Les 1 & 2 | 2
, Situering van het opleidingsonderdeel
Waarom een vak rond kinesitherapie binnen de GGZ?
• Onbekend is onbemind.
• Doel: inzicht geven in de rol van de kinesitherapie in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ).
De GGZ maakt deel uit van de samenleving
• Internationaal: 1/4 van de bevolking ervaart tijdens het leven een psychiatrische aandoening.
• In België: 1/5 van de jongeren tussen 12 en 16 jaar vertoont significante psychische problemen.
Veel beroepsperspectieven voor de kinesitherapeut:
• Psychiatrische centra voor kinderen en volwassenen.
• Centra voor kinderen met leer- en gedragsstoornissen.
• Centra voor personen met een verstandelijke beperking.
• Medisch-pedagogische instellingen waar kinderen met gedragsmoeilijkheden en motorische problemen
getest en behandeld worden.
• Steeds meer groepspraktijken voor kinesitherapie hebben ook aandacht voor de GGZ.
De GGZ in de dagelijkse kinesitherapiepraktijk
• Veel patiënten met chronische somatische aandoeningen hebben een psychische co-morbiditeit.
• Psychische problemen kunnen een optimaal herstel belemmeren → herkenning van de belangrijkste
psychische problemen is belangrijk.
Omgaan met psychische problemen vraagt specifieke competenties:
• Bijzondere aandacht voor specifieke aandachtspunten in de anamnese en het klinisch onderzoek.
• De therapeutische relatie is een belangrijk uitgangspunt.
Plaats in het curriculum, eindtermen & examen
Voorbereidingsvak
Bereidt voor op het verdere curriculum:
• 'Revalidatie in de geestelijke gezondheidszorg' (2de bachelor).
• 'Physical activity, physical fitness and mental health' (1ste master).
• Eventueel: klinische stage (1ste master), eindverhandeling (1ste–2de master), afstudeerrichting GGZ
(1ste–2de master).
Eindtermen
Na dit opleidingsonderdeel kan je:
• de drie fundamenten voor een goede diagnostiek beschrijven en integreren in de categoriale
classificatiesystemen: (1) differentiatie tussen normaal en pathologisch gedrag, (2) stress-
kwetsbaarheidsmodel & biopsychosociaal model, (3) semiologie van psychopathologie;
• de interactie tussen biologische, psychologische en contextuele factoren illustreren;
• de ontwikkeling van de psychopathologie in kaart brengen;
• de belangrijkste behandelingsmodaliteiten binnen de GGZ beschrijven;
• de rol van de kinesitherapie binnen de multidisciplinaire GGZ situeren en uitleggen;
• basisprincipes toepassen voor het motiveren tot een actieve levensstijl, goede slaaphygiëne en het
omgaan met stress.
Inleiding tot de GGZ – samenvatting Les 1 & 2 | 3
