Geriatrische zorg
PREVENTIE VAN FUNCTIEVERLIES / HOOFDSTUK 1 / LEERDOELEN
MOTIVIVEREN WAAROM DE FUNCTIONELE EVALUATIE BELANGRIJK IS
= functionele evaluatie is belangrijk omdat het de mogelijkheden en beperkingen van de
oudere in het dagelijks functioneren in kaart brengen.
Door de ADL (Activiteiten van het Dagelijks Leven) en IADL (Instrumentele Activiteiten
van het Dagelijks Leven) te beoordelen.
Dit is belangrijk om volgende redenen:
Preventie van functieverlies Door de status systematisch op te volgen, kunnen
negatieve gezondheidsuitkomsten (zoals achteruitgang
na ziekenhuisopname) vroegtijdig gedetecteerd en
voorkomen worden.
Monitoring en continuïteit Het dient als een nulmeting om veranderingen in de
tijd op te volgen.
Evaluatie van zorg Het is een gevoelige maatstaf om te bepalen of
behandelingen en verpleegkundige interventies
succesvol zijn.
Zorg op maat Het stelt de verpleegkundige in staat om, in dialoog
met de zorgontvanger en mantelzorger, de exacte
nood aan ondersteuning te bepalen en onderliggende
oorzaken van achteruitgang op te sporen.
- Veranderen in functioneren tijdig opmerken
- Functieverlies en andere negatieve gezondheidsuitkomsten voorkomen
- De impact van behandelingen en verpleegkundige interventies evalueren
- De zorg- en ondersteuningsbehoeften van de zorgontvanger bepalen
- Onderliggende oorzaken van achteruitgang opsporen
- Een passende zorgplan opstellen dat aansluit bij de resterende mogelijkheden van
de persoon
Samenvatting
Een goede functionele evaluatie draagt dus bij aan kwalitatieve, persoonsgerichte zorg en
het behoud van de zelfstandigheid van ouderen.
DE KATZ-SCHAAL, BELRAI EN DE IADL-SCHAAL VAN LAWTON EN BRODY TOELICHTEN
KATZ-schaal (focus op ADL)
Doel = het meten van de mate van afhankelijkheid bij de Activiteiten van het Dagelijks
Leven (ADL)
Scoren van 6 basisactiviteiten:
1. Wassen
2. Kleden
3. Verplaatsen
4. Toiletbezoek
5. Continentie
6. Eten
Toepassing in België: wordt gebruikt voor de indicatiestelling en financiering van de
zorgkost in de thuisverpleging en woonzorgcentra.
Kenmerken:
- Ontwikkeld door Dr. Katz in de jaren 1960
- Wordt gebruikt om problemen in het dagelijks functioneren op te sporen
- Helpt bij het opstellen van een zorgplan
- In woonzorgcentra wordt ook oriëntatie in tijd en ruimte beoordeeld (vaak samen
met MMSE-test)
Beperking:
Kijkt enkel naar fysieke ADL-functies en is daardoor een beperkte weergave van de
totale zorgbehoefte (houdt bv. geen rekening met complexe medicatie-opvolging
of visuele beperkingen)
Factoren zoals cognitieve problemen, gedragsproblemen, medicatiebeheer en
sociale noden worden onvoldoende meegenomen
BelRAI toelichten
= uitgebreid en wetenschappelijk gevalideerd beoordelingsinstrument dat de volledige
zorgbehoefte van kwetsbare personen in kaart brengt.
Pagina 1 | 21
,Doel = globale, interdisciplinaire beoordeling maken van de fysieke, cognitieve,
psychische en sociale zorgnoden.
BelRAI verzamelt gegevens over o.a.:
- Cognitief functioneren
- Communicatie
- Stemming en gedrag
- Psychosociaal welzijn
- Lichamelijk functioneren
- Ziekten en gezondheidsproblemen
- Voedingstoestand
Efficiëntie BelRAI-screener (15 min) om te bepalen of een volledige
beoordeling (45-90 min.) nodig is
Voordelen - Geeft een globale beoordeling van fysieke, cognitieve,
psychische en sociale zorgnoden
- Ondersteunt kwaliteitsvolle zorgplanning en
zorgcoördinatie
- Maakt gegevensuitwisseling tussen verschillende
zorgsettings mogelijk
- Helpt gezondheidsrisico’s en zorgbehoeften vroegtijdig
te detecteren
- Ondersteunt wetenschappelijk onderbouwde
interventies
De IADL-schaal van Lawton en Brody
Doel = het evalueren van Instrumentele Activiteiten van het Dagelijks Leven IADL. Dit zijn
complexere handelingen die planning en inzicht vereisen om zelfstandig in een
gemeenschap te wonen.
Zelfstandigheid van ouderen beoordelen
Vroegtijdig problemen in het zelfstandig wonen detecteren
Nood aan ondersteuning of hulpverlening bepalen
Voorbeelden:
- Boodschappen doen, koken, huishoudelijke werken, financiën beheren,…
Kern:
- Waar ADL gaat over overleven (basis), gaat IADL over interactie met omgeving en
maatschappelijke zelfredzaamheid
Samenvatting
Katz-schaal Meet hulpbehoefte bij 6 ADL: wassen, kleden,
verplaatsen, toiletbezoek, continentie en eten
BelRAI Uitgebreid instrument dat fysieke, cognitieve,
psychische en sociale zorgnoden beoordeelt
IADL-schaal van Lawton en Meet zelfstandigheid bij complexe dagelijkse
Body activiteiten zoals boodschappen, koken,
medicatiebeheer
BESCHRIJVEN WAT COMPREHENSIVE GERIATRIC ASSESSMENT INHOUDT
Het Comprehensive Geriatric Assessment (CGA), is een interdisciplinaire methodiek om
de gezondheidstoestand van kwetsbare ouderen volledig in kaart te brengen
Multidimensionaal (kijkt verder dan alleen het medische probleem:
Lichamelijk Gezondheid, ziekten, mobiliteit, continentie
Cognitief Geheugen, oriëntatie, aandacht
Psychisch Stemming, depressie, angst, gedrag
Functioneel ADL & IADL
Sociaal Mantelzorg, woonomgeving, sociaal netwerk
Doel = het opsporen, beschrijven en verklaren van capaciteiten en zorgbehoeften om te
komen tot een gecoördineerd en integraal zorgplan.
1. Screening: het opsporen van kwetsbare ouderen met een hoog risico
Pagina 2 | 21
, 2. Evaluatie: een grondige multidimensionale beoordeling van de gedetecteerde
personen
3. Interventie: het uitvoeren van de aanbevelingen die uit de evaluatie voortvloeien
Belang:
Het CGA is een standaardaanpak voor kwetsbare ouderen omdat het zorgverleners helpt
om problemen vroegtijdig te herkennen en gericht te behandelen. Hierdoor kunnen
functieverlies, complicaties en langdurige afhankelijkheid worden beperkt.
UITLEGGEN HOE DE PRINCIPES VAN KLINSICH REDENEREN EN HET COMPREHENSIVE
GERIATRIC ASSESSMENT VERPLEEGKUNDIGEN ONDERSTEUNEN BIJ DE ZORG VOOR
KWETSBARE OUDERE ZORGONTVANGERS
Klinisch redeneren en CGA vormen samen een proactieve methodiek die
essentieel is om kwaliteitsvolle zorg te bieden en negatieve uitkomsten te
voorkomen
Klinisch redeneren is een continue proces waarbij verpleegkundigen gegevens
verzamelen, analyseren en interpreteren om problemen, risico’s en mogelijkheden van de
zorgontvanger te herkennen en passende interventies te kiezen
- Risico-inschatting
- Vroegsignalering
- Probleemanalyse
- Kiezen van interventie
- Opvolging en evaluatie
Tegenwicht tegen ‘Professional Ageism’ en onderbehandeling:
Zonder klinisch redeneren worden problemen vaak onterecht gezien als ‘normaal bij het
ouder worden’. Dit leidt tot onderbehandeling. Klinisch redeneren dwingt de
verpleegkundige om gericht te observeren, risico’s in te schatten en problemen te
analyseren in plaats van ze te negeren.
De ‘Geriatrische Bril’:
Het CGA biedt het fundament voor klinisch redeneren. Het helpt verpleegkundigen om
met een ‘geriatrische bril’ naar de zorgontvanger te kijken. Dit betekent dat zij rekening
houden met de verminderde reservecapaciteit van organen en het verhoogde risico op
geriatrische syndromen (delier, vallen of ondervoeding)
Preventie van ziekenhuisgerelateerd functieverlies:
Minstens 30% van de 70-plussers verlaat het ziekenhuis dat ze voorheen niet hadden.
Door CGA-principes toe te passen (zoals in geriatrisch co-management), kunnen
verpleegkundigen:
- Vroegsignalering toepassen (bv. op spoedgevallen)
- Vroegtijdige mobilisatie stimuleren (voorkomen van spierafname door onnodige
bedrust)
- Inspraak van zorgontvanger en mantelzorger borgen voor een betere
ontslagplanning
Interdisciplinaire samenwerking:
Het ondersteunt verpleegkundigen door een kader te bieden voor gedeelde
verantwoordelijkheid (co-management). Hierdoor staat de verpleegkundige niet alleen,
maar werkt zij samen met een team om proactief in te grijpen voordat een kettingreactie
van problemen ontstaat.
UITLEGGEN WAAROM PREVENTIE VAN FUNCTIEVERLIES TIJDENS EEN
ZIEKENHUISOPNAME BELANGRIJK IS
Het voorkomen van functieverlies is belangrijk omdat een ziekenhuisopname voor
ouderen vaak een ‘gevaarlijke’ periode is die hun zelfstandigheid bedreigt
Hoge incidentie Minimum 30% van de 70-plussers verlaat het
Pagina 3 | 21
PREVENTIE VAN FUNCTIEVERLIES / HOOFDSTUK 1 / LEERDOELEN
MOTIVIVEREN WAAROM DE FUNCTIONELE EVALUATIE BELANGRIJK IS
= functionele evaluatie is belangrijk omdat het de mogelijkheden en beperkingen van de
oudere in het dagelijks functioneren in kaart brengen.
Door de ADL (Activiteiten van het Dagelijks Leven) en IADL (Instrumentele Activiteiten
van het Dagelijks Leven) te beoordelen.
Dit is belangrijk om volgende redenen:
Preventie van functieverlies Door de status systematisch op te volgen, kunnen
negatieve gezondheidsuitkomsten (zoals achteruitgang
na ziekenhuisopname) vroegtijdig gedetecteerd en
voorkomen worden.
Monitoring en continuïteit Het dient als een nulmeting om veranderingen in de
tijd op te volgen.
Evaluatie van zorg Het is een gevoelige maatstaf om te bepalen of
behandelingen en verpleegkundige interventies
succesvol zijn.
Zorg op maat Het stelt de verpleegkundige in staat om, in dialoog
met de zorgontvanger en mantelzorger, de exacte
nood aan ondersteuning te bepalen en onderliggende
oorzaken van achteruitgang op te sporen.
- Veranderen in functioneren tijdig opmerken
- Functieverlies en andere negatieve gezondheidsuitkomsten voorkomen
- De impact van behandelingen en verpleegkundige interventies evalueren
- De zorg- en ondersteuningsbehoeften van de zorgontvanger bepalen
- Onderliggende oorzaken van achteruitgang opsporen
- Een passende zorgplan opstellen dat aansluit bij de resterende mogelijkheden van
de persoon
Samenvatting
Een goede functionele evaluatie draagt dus bij aan kwalitatieve, persoonsgerichte zorg en
het behoud van de zelfstandigheid van ouderen.
DE KATZ-SCHAAL, BELRAI EN DE IADL-SCHAAL VAN LAWTON EN BRODY TOELICHTEN
KATZ-schaal (focus op ADL)
Doel = het meten van de mate van afhankelijkheid bij de Activiteiten van het Dagelijks
Leven (ADL)
Scoren van 6 basisactiviteiten:
1. Wassen
2. Kleden
3. Verplaatsen
4. Toiletbezoek
5. Continentie
6. Eten
Toepassing in België: wordt gebruikt voor de indicatiestelling en financiering van de
zorgkost in de thuisverpleging en woonzorgcentra.
Kenmerken:
- Ontwikkeld door Dr. Katz in de jaren 1960
- Wordt gebruikt om problemen in het dagelijks functioneren op te sporen
- Helpt bij het opstellen van een zorgplan
- In woonzorgcentra wordt ook oriëntatie in tijd en ruimte beoordeeld (vaak samen
met MMSE-test)
Beperking:
Kijkt enkel naar fysieke ADL-functies en is daardoor een beperkte weergave van de
totale zorgbehoefte (houdt bv. geen rekening met complexe medicatie-opvolging
of visuele beperkingen)
Factoren zoals cognitieve problemen, gedragsproblemen, medicatiebeheer en
sociale noden worden onvoldoende meegenomen
BelRAI toelichten
= uitgebreid en wetenschappelijk gevalideerd beoordelingsinstrument dat de volledige
zorgbehoefte van kwetsbare personen in kaart brengt.
Pagina 1 | 21
,Doel = globale, interdisciplinaire beoordeling maken van de fysieke, cognitieve,
psychische en sociale zorgnoden.
BelRAI verzamelt gegevens over o.a.:
- Cognitief functioneren
- Communicatie
- Stemming en gedrag
- Psychosociaal welzijn
- Lichamelijk functioneren
- Ziekten en gezondheidsproblemen
- Voedingstoestand
Efficiëntie BelRAI-screener (15 min) om te bepalen of een volledige
beoordeling (45-90 min.) nodig is
Voordelen - Geeft een globale beoordeling van fysieke, cognitieve,
psychische en sociale zorgnoden
- Ondersteunt kwaliteitsvolle zorgplanning en
zorgcoördinatie
- Maakt gegevensuitwisseling tussen verschillende
zorgsettings mogelijk
- Helpt gezondheidsrisico’s en zorgbehoeften vroegtijdig
te detecteren
- Ondersteunt wetenschappelijk onderbouwde
interventies
De IADL-schaal van Lawton en Brody
Doel = het evalueren van Instrumentele Activiteiten van het Dagelijks Leven IADL. Dit zijn
complexere handelingen die planning en inzicht vereisen om zelfstandig in een
gemeenschap te wonen.
Zelfstandigheid van ouderen beoordelen
Vroegtijdig problemen in het zelfstandig wonen detecteren
Nood aan ondersteuning of hulpverlening bepalen
Voorbeelden:
- Boodschappen doen, koken, huishoudelijke werken, financiën beheren,…
Kern:
- Waar ADL gaat over overleven (basis), gaat IADL over interactie met omgeving en
maatschappelijke zelfredzaamheid
Samenvatting
Katz-schaal Meet hulpbehoefte bij 6 ADL: wassen, kleden,
verplaatsen, toiletbezoek, continentie en eten
BelRAI Uitgebreid instrument dat fysieke, cognitieve,
psychische en sociale zorgnoden beoordeelt
IADL-schaal van Lawton en Meet zelfstandigheid bij complexe dagelijkse
Body activiteiten zoals boodschappen, koken,
medicatiebeheer
BESCHRIJVEN WAT COMPREHENSIVE GERIATRIC ASSESSMENT INHOUDT
Het Comprehensive Geriatric Assessment (CGA), is een interdisciplinaire methodiek om
de gezondheidstoestand van kwetsbare ouderen volledig in kaart te brengen
Multidimensionaal (kijkt verder dan alleen het medische probleem:
Lichamelijk Gezondheid, ziekten, mobiliteit, continentie
Cognitief Geheugen, oriëntatie, aandacht
Psychisch Stemming, depressie, angst, gedrag
Functioneel ADL & IADL
Sociaal Mantelzorg, woonomgeving, sociaal netwerk
Doel = het opsporen, beschrijven en verklaren van capaciteiten en zorgbehoeften om te
komen tot een gecoördineerd en integraal zorgplan.
1. Screening: het opsporen van kwetsbare ouderen met een hoog risico
Pagina 2 | 21
, 2. Evaluatie: een grondige multidimensionale beoordeling van de gedetecteerde
personen
3. Interventie: het uitvoeren van de aanbevelingen die uit de evaluatie voortvloeien
Belang:
Het CGA is een standaardaanpak voor kwetsbare ouderen omdat het zorgverleners helpt
om problemen vroegtijdig te herkennen en gericht te behandelen. Hierdoor kunnen
functieverlies, complicaties en langdurige afhankelijkheid worden beperkt.
UITLEGGEN HOE DE PRINCIPES VAN KLINSICH REDENEREN EN HET COMPREHENSIVE
GERIATRIC ASSESSMENT VERPLEEGKUNDIGEN ONDERSTEUNEN BIJ DE ZORG VOOR
KWETSBARE OUDERE ZORGONTVANGERS
Klinisch redeneren en CGA vormen samen een proactieve methodiek die
essentieel is om kwaliteitsvolle zorg te bieden en negatieve uitkomsten te
voorkomen
Klinisch redeneren is een continue proces waarbij verpleegkundigen gegevens
verzamelen, analyseren en interpreteren om problemen, risico’s en mogelijkheden van de
zorgontvanger te herkennen en passende interventies te kiezen
- Risico-inschatting
- Vroegsignalering
- Probleemanalyse
- Kiezen van interventie
- Opvolging en evaluatie
Tegenwicht tegen ‘Professional Ageism’ en onderbehandeling:
Zonder klinisch redeneren worden problemen vaak onterecht gezien als ‘normaal bij het
ouder worden’. Dit leidt tot onderbehandeling. Klinisch redeneren dwingt de
verpleegkundige om gericht te observeren, risico’s in te schatten en problemen te
analyseren in plaats van ze te negeren.
De ‘Geriatrische Bril’:
Het CGA biedt het fundament voor klinisch redeneren. Het helpt verpleegkundigen om
met een ‘geriatrische bril’ naar de zorgontvanger te kijken. Dit betekent dat zij rekening
houden met de verminderde reservecapaciteit van organen en het verhoogde risico op
geriatrische syndromen (delier, vallen of ondervoeding)
Preventie van ziekenhuisgerelateerd functieverlies:
Minstens 30% van de 70-plussers verlaat het ziekenhuis dat ze voorheen niet hadden.
Door CGA-principes toe te passen (zoals in geriatrisch co-management), kunnen
verpleegkundigen:
- Vroegsignalering toepassen (bv. op spoedgevallen)
- Vroegtijdige mobilisatie stimuleren (voorkomen van spierafname door onnodige
bedrust)
- Inspraak van zorgontvanger en mantelzorger borgen voor een betere
ontslagplanning
Interdisciplinaire samenwerking:
Het ondersteunt verpleegkundigen door een kader te bieden voor gedeelde
verantwoordelijkheid (co-management). Hierdoor staat de verpleegkundige niet alleen,
maar werkt zij samen met een team om proactief in te grijpen voordat een kettingreactie
van problemen ontstaat.
UITLEGGEN WAAROM PREVENTIE VAN FUNCTIEVERLIES TIJDENS EEN
ZIEKENHUISOPNAME BELANGRIJK IS
Het voorkomen van functieverlies is belangrijk omdat een ziekenhuisopname voor
ouderen vaak een ‘gevaarlijke’ periode is die hun zelfstandigheid bedreigt
Hoge incidentie Minimum 30% van de 70-plussers verlaat het
Pagina 3 | 21
