SAMENVATTING: FILOSOFISCHE &
ETHISCHE VRAAGSTUKKEN IN DE
GEZONDHEIDSZORG
1
, DEEL 1: WAT IS DAT, FILOSOFIE?
FILOSOFIE -> afgeleid uit Grieks (filein = begeren & sofia = wijsheid)
Draait om vragen & onwetendheid
=> Heeft geen vaste vertrekpunten (an-archie/archè) & geen definitie
Filosofie reikt denkkaders aan om fundamentele vraagstukken op te lossen
-> fundamentele vragen = diepgaande vragen die niet met een simpel 'ja' of 'nee' te
beantwoorden zijn en geen eenduidig antwoord hebben
(vb. Hoe is de wereld ontstaan?)
Verwondering is noodzakelijk om aan filosofie te starten -> extra bril opzetten
Hoe we omgaan met verwondering -> dat is hoe filosofie is
Zie uitspraak uit oeuvre van Heidegger (pg. 15):
-> Zijn = de totaliteit van wat is & zo de wereld mogelijk maakt
-> zijnde = datgene wat is (persoon, steen, boom), datgene dat zich in het zijn begeeft
=> wat filosofie is? Leer je kennen door te ervaren hoe filosofie is -> Hoe is filosofie?
Hoe is filosofie?
Heel wat misverstanden: (voorbeelden)
1. Filosoferen = speculatief nadenken over het leven (vb. heeft het leven zin?)
2. Filosofie = levenswijze die ons dichter bij de betekenis van het leven brengt
-> moet ons houvast geven, want modernisering heeft de verklarende verhalen in
vraag gebracht
-> filosofie vraagt hoe iets is, niet waarom iets is
3. Filosoferen = zweven, zich isoleren van de werkelijkheid
4. Verhouding filosofie & wetenschap
-> door opkomst van moderne wetenschap => terrein van filosofie kleiner geworden
-> filo houdt zich bezig met vragen waar de wetenschap nog geen antw op heeft
Wetenschap vraagt: ‘wat weten we hierover?’, filosofie vraagt: ‘hoe komen we tot die kennis?’
Medische filosofie:
- ervaring van pijn?
- belang dat we hechten aan lichamelijkheid?
- maatschappelijke druk om fit te zijn?
- …
2
, ❖ VIER KERNASPECTEN
1) Methodische twijfel
Aristoteles -> ‘de mens is een redelijk wezen’
Onze rede stopt niet met vragen stellen waar we vaak geen antwoord op weten
René Descartes (17e eeuw) -> twijfel als filosofische methode
Twijfel is basis van filosofie & wetenschap
-> wetenschappers twijfelen aan de bestaande kennis ‘Is onze kennis juist?’
-> twijfel gericht op bereiken van de waarheid
Omschrijving methode:
- kritische vragen stellen bij (schijnbare) zekerheden (bv. bepaalde theorieën)
- elk element van theorie op geldigheid testen & pas dan voor waar aannemen
- eigen standpunt ook in vraag stellen!!!
2) Fundamenteel nadenken
Vertrekt vanuit verwondering over wereld en onze plaats erin
Daarom fundamentele vragen -> vb. Wat is gezondheid? Wat is goed handelen?
Fundamentele vraagstukken
=> geen vastomlijnd onderzoeksobject -> Specifieke manier van redeneren en nadenken
-> komen vandaag vooral uit de medische wereld
Vb. genetische manipulatie, prenatale screenings, rol technologie in sport,…
3) Systematisch & logisch redeneren
-> logisch, systematisch & stap voor stap nadenken en redenering opbouwen
Zin voor synthese en de capaciteit om een overzichtelijke analyse te maken van alle stappen
die je doorlopen hebt
-> hoge eisen stellen aan jezelf!! -> zelf kritiek: zodat je niet te snel denkt zeker te zijn
4) Aporetisch
-> zoeken tot je niet meer verder kan -> op zoek gaan naar schijnbare zekerheden
Aporie = een probleem waarin je vast raakt
Aporetisch denken = denken zonder einde, blijven verder gaan µ
(A-poros = zonder doorgang)
Ook bij vragen waar mensen overtuigd zijn dat het waar is, blijven verder zoeken
3
, ❖ LEREN AFWEGEN VAN PRINCIPES & STANDPUNTEN
Het is vaak niet het één of het andere …
Stel: ‘Wat is het belangrijkste om tot een goede gezondheid te komen?’
-> meerdere antwoorden zijn juist, het ‘belangrijkste’ aanduiden = heel moeilijk
Je legt jezelf of anderen de vraag voor ‘welke principes zijn hier eigenlijk in het geding?’
Vb. casus: verplichte vaccinatie ja/nee?
-> om correcte beslissing te nemen -> ≠ principes & standpunten t.o.v. elkaar afwegen
-> het collectieve vs. Het individuele (‘volksgezondheid’, niet alleen die van jou)
❖ ROL VAN TWIJFEL IN SAMENLEVING
We discussiëren niet over dingen zoals kleur/smaak -> persoonlijke voorkeur
Bij moeilijke onderwerpen concluderen we meestal:
- ‘mijn waarheid telt evenveel als die van jou’ -> zo geraken we niet vooruit
-> geldt niet altijd (vb. brug bouwen: ingenieur waarheid klopt wrs meer dan jouwe)
- ‘ik voel dat het zo is ‘ -> ik kan niet ontkennen wat jouw gevoel is
We gaan ervan uit dat onze waarheid niet meer telt dan die van elkeen
We zien enkel datgene wat onze overtuiging bevestigt
Als alles waar is, is alles relatief (= relativisme)
=> paradox: want hoe dan nog iets voor waar aan te nemen?
Paradox = 2 tegengestelde ‘waarheden’ -> kunnen niet tegelijk waar zijn
-> betekent dus dat je niet altijd voor elk probleem een antwoord hebt
Logische redenering kan leiden tot onoplosbare paradox:
Uitspraak A: uitspraak B is een leugen
Uitspraak B: uitspraak A is waar
4
ETHISCHE VRAAGSTUKKEN IN DE
GEZONDHEIDSZORG
1
, DEEL 1: WAT IS DAT, FILOSOFIE?
FILOSOFIE -> afgeleid uit Grieks (filein = begeren & sofia = wijsheid)
Draait om vragen & onwetendheid
=> Heeft geen vaste vertrekpunten (an-archie/archè) & geen definitie
Filosofie reikt denkkaders aan om fundamentele vraagstukken op te lossen
-> fundamentele vragen = diepgaande vragen die niet met een simpel 'ja' of 'nee' te
beantwoorden zijn en geen eenduidig antwoord hebben
(vb. Hoe is de wereld ontstaan?)
Verwondering is noodzakelijk om aan filosofie te starten -> extra bril opzetten
Hoe we omgaan met verwondering -> dat is hoe filosofie is
Zie uitspraak uit oeuvre van Heidegger (pg. 15):
-> Zijn = de totaliteit van wat is & zo de wereld mogelijk maakt
-> zijnde = datgene wat is (persoon, steen, boom), datgene dat zich in het zijn begeeft
=> wat filosofie is? Leer je kennen door te ervaren hoe filosofie is -> Hoe is filosofie?
Hoe is filosofie?
Heel wat misverstanden: (voorbeelden)
1. Filosoferen = speculatief nadenken over het leven (vb. heeft het leven zin?)
2. Filosofie = levenswijze die ons dichter bij de betekenis van het leven brengt
-> moet ons houvast geven, want modernisering heeft de verklarende verhalen in
vraag gebracht
-> filosofie vraagt hoe iets is, niet waarom iets is
3. Filosoferen = zweven, zich isoleren van de werkelijkheid
4. Verhouding filosofie & wetenschap
-> door opkomst van moderne wetenschap => terrein van filosofie kleiner geworden
-> filo houdt zich bezig met vragen waar de wetenschap nog geen antw op heeft
Wetenschap vraagt: ‘wat weten we hierover?’, filosofie vraagt: ‘hoe komen we tot die kennis?’
Medische filosofie:
- ervaring van pijn?
- belang dat we hechten aan lichamelijkheid?
- maatschappelijke druk om fit te zijn?
- …
2
, ❖ VIER KERNASPECTEN
1) Methodische twijfel
Aristoteles -> ‘de mens is een redelijk wezen’
Onze rede stopt niet met vragen stellen waar we vaak geen antwoord op weten
René Descartes (17e eeuw) -> twijfel als filosofische methode
Twijfel is basis van filosofie & wetenschap
-> wetenschappers twijfelen aan de bestaande kennis ‘Is onze kennis juist?’
-> twijfel gericht op bereiken van de waarheid
Omschrijving methode:
- kritische vragen stellen bij (schijnbare) zekerheden (bv. bepaalde theorieën)
- elk element van theorie op geldigheid testen & pas dan voor waar aannemen
- eigen standpunt ook in vraag stellen!!!
2) Fundamenteel nadenken
Vertrekt vanuit verwondering over wereld en onze plaats erin
Daarom fundamentele vragen -> vb. Wat is gezondheid? Wat is goed handelen?
Fundamentele vraagstukken
=> geen vastomlijnd onderzoeksobject -> Specifieke manier van redeneren en nadenken
-> komen vandaag vooral uit de medische wereld
Vb. genetische manipulatie, prenatale screenings, rol technologie in sport,…
3) Systematisch & logisch redeneren
-> logisch, systematisch & stap voor stap nadenken en redenering opbouwen
Zin voor synthese en de capaciteit om een overzichtelijke analyse te maken van alle stappen
die je doorlopen hebt
-> hoge eisen stellen aan jezelf!! -> zelf kritiek: zodat je niet te snel denkt zeker te zijn
4) Aporetisch
-> zoeken tot je niet meer verder kan -> op zoek gaan naar schijnbare zekerheden
Aporie = een probleem waarin je vast raakt
Aporetisch denken = denken zonder einde, blijven verder gaan µ
(A-poros = zonder doorgang)
Ook bij vragen waar mensen overtuigd zijn dat het waar is, blijven verder zoeken
3
, ❖ LEREN AFWEGEN VAN PRINCIPES & STANDPUNTEN
Het is vaak niet het één of het andere …
Stel: ‘Wat is het belangrijkste om tot een goede gezondheid te komen?’
-> meerdere antwoorden zijn juist, het ‘belangrijkste’ aanduiden = heel moeilijk
Je legt jezelf of anderen de vraag voor ‘welke principes zijn hier eigenlijk in het geding?’
Vb. casus: verplichte vaccinatie ja/nee?
-> om correcte beslissing te nemen -> ≠ principes & standpunten t.o.v. elkaar afwegen
-> het collectieve vs. Het individuele (‘volksgezondheid’, niet alleen die van jou)
❖ ROL VAN TWIJFEL IN SAMENLEVING
We discussiëren niet over dingen zoals kleur/smaak -> persoonlijke voorkeur
Bij moeilijke onderwerpen concluderen we meestal:
- ‘mijn waarheid telt evenveel als die van jou’ -> zo geraken we niet vooruit
-> geldt niet altijd (vb. brug bouwen: ingenieur waarheid klopt wrs meer dan jouwe)
- ‘ik voel dat het zo is ‘ -> ik kan niet ontkennen wat jouw gevoel is
We gaan ervan uit dat onze waarheid niet meer telt dan die van elkeen
We zien enkel datgene wat onze overtuiging bevestigt
Als alles waar is, is alles relatief (= relativisme)
=> paradox: want hoe dan nog iets voor waar aan te nemen?
Paradox = 2 tegengestelde ‘waarheden’ -> kunnen niet tegelijk waar zijn
-> betekent dus dat je niet altijd voor elk probleem een antwoord hebt
Logische redenering kan leiden tot onoplosbare paradox:
Uitspraak A: uitspraak B is een leugen
Uitspraak B: uitspraak A is waar
4
