Criminologie
1. Inleiding
1.1 Criminologische wetenschappen
Criminologie = wetenschap
1.2 Intersectioneel denken
= een benadering die de samenloop v discriminatiegronden en de dynamiek die daaruit vloeit zichtbaar
maakt. Dit perspectief helpt vollediger oplossingen formuleren die rekening houden met de verschillende
aspecten die onze posities bepalen. Het is een andere manier v kijken nr de realiteit dan we vandaag
doorgaans gewend zijn.
Kruispuntdenken
Maatschappelijke positie niet alleen bepaald door sociale rollen, maar ook etniciteit, klasse,
leeftijdsgroep, opleidingsniveau, seksuele voorkeur…
o Kan kansen vergroten/ verkleinen
14 assen, machtsassen, die invloed hebben op je maatschappelijke positie + identiteitsvorming
= betekenisgevers/ assen v identiteitsvorming
Volgens Helma Lutz
1
,1.2.1 De grondleggers
1) Eind 1980, begin 1990: feministische Afro-Amerikaanse juriste Kimberlé Crenshaw
o Anti-descriminatiewetgeving
o Amerikaanse rechters die moeite hadden met begrijoen van wisselwerking tussen
verschillende factoren (bv. zwarte vrouw; rechter ging enkel 1 factor aanklagen (bv.
geslachtsdiscriminatie OF rassendiscriminatie)
o General Motors
2) Crenshaw (1989): kritiek op blindheid voor aspecten die benadeelde of geprivilegieerde positie
kunnen creëren
o Benadrukken v onzichtbare aspecten zoals gender, etniciteit, klasse, seksuele oriëntatie,
leeftijd en de wisselwerking + invloed hierbij
3) Term intersectionaliteit/ kruispuntdenken
4) Patricia Hill Collins (1990/2000): identiteitsvorming & black feminism
1.2.2 Link met criminologie
Machthebbende met hun privileges nog te vaak cis-mannen, hetero, valide, middenklasse en wit
minderheidsgroep
Maatschappijvisie v onderzoekers zal manier waarop zij nr strafbaar gesteld gedrag en processen
van (de)criminalisering kijken/ onderzoeken, beïnvloeden
Steeds afvragen hoe gender, etniciteit, sociaal economische klasse, cultuur, seksualiteit, gezondheid,
verblijfstatuut… een invloed heeft op het criminogene proces
2. Criminaliteit
= het plegen v strafbare feiten, het gaat om gedrag dat als een strafrechtelijke inbreuk wordt bestempeld.
Deviant gedrag= gedrag dat door de samenleving als schadelijk wordt ervaren.
mensen die dit gedrag stellen + vervolgt zijn = criminelen/ delinquenten
niet vervolgbaar = mensen die deviant, asociaal, grensoverschrijdend of normoverschrijdend gedrag
vertonen
Crimineel gedrag= een menselijk gedrag dat maatschappelijk niet wordt aanvaard én in het strafrecht werd
opgenomen.
MENSELIJK
GEDRAG
Maatschappelijk
Maatschappelijk niet aanvaardbaar
aanvaardbaar gedrag
gedrag (=normoverschrijd
end gedrag)
Niet strafrechtelijk
vervolgbaar
strafrechtelijk
vervolgbaar
(=delinquent
gedrag)
2
,2.1 Wat is criminalisering?
= het proces waarin bepaald wordt of een bepaald gedrag maatschappelijk onaanvaardbaar is én
strafrechtelijk moet vervolgbaar zijn.
Sociale constructie
Voorbeeld: “Het hacken v computerbestanden is een crimineel feit dat eerder recentelijk zo werd
omschreven. Sommige gedragingen zijn sinds mensenheugenis crimineel gedrag (bv. roofmoord) zodat het
criminaliseringsproces quasi onzichtbaar is geworden. Achter elk crimineel gedrag ligt een geschiedenis v
criminalisering.”
2.1.1 De vraag is: Wie bepaalt de norm?
Door hogere klasse voorgeleefd
In boeken
De rijke witte man bepaalde wat strafbaar was en wat niet (19 e eeuw)
Het criminaliseringsproces is sociaal geconstrueerd door de interactie tss 4 factoren:
1. Dader (met zijn persoonlijkheid en gedrag)
2. Slachtoffer
3. Staat (als strafwetgever)
4. Publieke opinie
2.1.2 Is criminalisering normatief?
JA
Criminalisering heeft normerende functie
Emile Durkheim: verontwaardiging van mensen over ‘criminelen’ maakt dat mensen de normen
opnieuw gaan benoemen/ inprenten
Michel Foucault: beweert dat onmenselijke situaties in gevangenissen bewust worden gecreëerd
om zo criminelen te verlagen (dwingen) tot beestachtig gedrag
Hedendaagse kritische denkers: justitiële systeem is niet gebaseerd op gedeelde waarden waarover
zogenaamd een consensus zou bestaan.
o Wijzen op sociale ongelijkheden + culturele conflicten in justitieel systeem
Nelson Mandela: door apartheidsregime gecriminaliseerd (streed tegen apartheidsregime) + kreeg
levenslang
o In 1990 vrijgelaten + ANC gelegaliseerd
o Nobelprijs voor vrede
o Bij eerste vrije, niet-raciale verkiezingen in 1994: president v Zuid-Afrika
2.1.3 Verloopt het criminaliseringsproces overal hetzelfde?
NEEN
Normen die geconcretiseerde gedragsregels zijn vloeien voort uit een waardestelsel en dat
waardestelsel leeft en evolueert onder een bevolking.
o Opvattingen over wat goed en fout is in de ogen vd heersende klasse, heersende politieke
partijen
Globalisering
o Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948)
3
, 2.1.4 Welke principes hanteert de overheid in het criminaliseringsproces?
Wederkerigheidsprincipe: “Het basisprincipe zegt dat alle gedragingen zo min mogelijk schade mogen
berokkenen aan anderen.”
= “Doe een ander niet aan wat je zelf ook niet wilt dat het jou gebeurt.”
Utilitarisme: “Het streven nr het maximale nut voor iedereen.”
o Beleid op lange termijn richten (bv. vermindering v taksen op bezine zodat iedereen zich goedkoper
en maximaal kan verplaatsen; op lange termijn neg. effect: milieuverontreiniging, overbelasting vd
wegen, tekort aan olievoorraden…)
strafwetten gebaseerd op wederkerigheidsprincipe + lange termijnprincipe
MAAR OOK:
(neo)liberale levensvisie: individuele vrijheid als uitgangspunt
o Grens met “elkaar niets aandoen wat je zelf niet wil” onduidelijk
discussie (bv. roken op café, bouwvoorschriften…)
Politieke (electorale) belangen: democratische, verkozen regering
o Wel nog enkele debatten bv. euthanasie, abortus…
2.1.5 Wat als je niet akkoord bent met de wetten?
Via deel te nemen aan het (politieke) debat en te ijveren (lobbyen) voor wetswijzigingen
Via demonstraties en acties (vrijheid v meningsuiting binnen een democratie)
Of houden zich bewust niet aan de gestelde afspraak (openlijk verzet/ strafbaar gedrag)
Geen behoefte hebben om zich op een bewuste, duidelijke manier te manifesteren, houden zich
niet aan de wet (strafbaar gedrag)
Niet de innerlijke kracht of nodige sociale omgeving om binnen de voorgeschreven krijtlijnen te
lopen (strafbaar gedrag)
Mensen kunnen geen weet hebben vd wet en stelt onbewust strafbaar gedrag
…
2.1.6 Is er gedrag dat universeel verworpen wordt?
International Crime Victim Survey (1992)
o Nagaan in hoeverre bep. gedragingen binnen bep. maatschappijen/ culturen meer of minder als
misdadig gedrag worden beschouwd
o Aan 16+ in niet-geïndustrialiseerde landen en wel-geïndustrialiseerde landen
o Dikwijls dezelfde antwoorden!
o Volgens Newman: “Het beschouwen van het bestempelen van een gedrag tot crimineel gedrag als
louter culturele aangelegenheid is niet correct.”
4
1. Inleiding
1.1 Criminologische wetenschappen
Criminologie = wetenschap
1.2 Intersectioneel denken
= een benadering die de samenloop v discriminatiegronden en de dynamiek die daaruit vloeit zichtbaar
maakt. Dit perspectief helpt vollediger oplossingen formuleren die rekening houden met de verschillende
aspecten die onze posities bepalen. Het is een andere manier v kijken nr de realiteit dan we vandaag
doorgaans gewend zijn.
Kruispuntdenken
Maatschappelijke positie niet alleen bepaald door sociale rollen, maar ook etniciteit, klasse,
leeftijdsgroep, opleidingsniveau, seksuele voorkeur…
o Kan kansen vergroten/ verkleinen
14 assen, machtsassen, die invloed hebben op je maatschappelijke positie + identiteitsvorming
= betekenisgevers/ assen v identiteitsvorming
Volgens Helma Lutz
1
,1.2.1 De grondleggers
1) Eind 1980, begin 1990: feministische Afro-Amerikaanse juriste Kimberlé Crenshaw
o Anti-descriminatiewetgeving
o Amerikaanse rechters die moeite hadden met begrijoen van wisselwerking tussen
verschillende factoren (bv. zwarte vrouw; rechter ging enkel 1 factor aanklagen (bv.
geslachtsdiscriminatie OF rassendiscriminatie)
o General Motors
2) Crenshaw (1989): kritiek op blindheid voor aspecten die benadeelde of geprivilegieerde positie
kunnen creëren
o Benadrukken v onzichtbare aspecten zoals gender, etniciteit, klasse, seksuele oriëntatie,
leeftijd en de wisselwerking + invloed hierbij
3) Term intersectionaliteit/ kruispuntdenken
4) Patricia Hill Collins (1990/2000): identiteitsvorming & black feminism
1.2.2 Link met criminologie
Machthebbende met hun privileges nog te vaak cis-mannen, hetero, valide, middenklasse en wit
minderheidsgroep
Maatschappijvisie v onderzoekers zal manier waarop zij nr strafbaar gesteld gedrag en processen
van (de)criminalisering kijken/ onderzoeken, beïnvloeden
Steeds afvragen hoe gender, etniciteit, sociaal economische klasse, cultuur, seksualiteit, gezondheid,
verblijfstatuut… een invloed heeft op het criminogene proces
2. Criminaliteit
= het plegen v strafbare feiten, het gaat om gedrag dat als een strafrechtelijke inbreuk wordt bestempeld.
Deviant gedrag= gedrag dat door de samenleving als schadelijk wordt ervaren.
mensen die dit gedrag stellen + vervolgt zijn = criminelen/ delinquenten
niet vervolgbaar = mensen die deviant, asociaal, grensoverschrijdend of normoverschrijdend gedrag
vertonen
Crimineel gedrag= een menselijk gedrag dat maatschappelijk niet wordt aanvaard én in het strafrecht werd
opgenomen.
MENSELIJK
GEDRAG
Maatschappelijk
Maatschappelijk niet aanvaardbaar
aanvaardbaar gedrag
gedrag (=normoverschrijd
end gedrag)
Niet strafrechtelijk
vervolgbaar
strafrechtelijk
vervolgbaar
(=delinquent
gedrag)
2
,2.1 Wat is criminalisering?
= het proces waarin bepaald wordt of een bepaald gedrag maatschappelijk onaanvaardbaar is én
strafrechtelijk moet vervolgbaar zijn.
Sociale constructie
Voorbeeld: “Het hacken v computerbestanden is een crimineel feit dat eerder recentelijk zo werd
omschreven. Sommige gedragingen zijn sinds mensenheugenis crimineel gedrag (bv. roofmoord) zodat het
criminaliseringsproces quasi onzichtbaar is geworden. Achter elk crimineel gedrag ligt een geschiedenis v
criminalisering.”
2.1.1 De vraag is: Wie bepaalt de norm?
Door hogere klasse voorgeleefd
In boeken
De rijke witte man bepaalde wat strafbaar was en wat niet (19 e eeuw)
Het criminaliseringsproces is sociaal geconstrueerd door de interactie tss 4 factoren:
1. Dader (met zijn persoonlijkheid en gedrag)
2. Slachtoffer
3. Staat (als strafwetgever)
4. Publieke opinie
2.1.2 Is criminalisering normatief?
JA
Criminalisering heeft normerende functie
Emile Durkheim: verontwaardiging van mensen over ‘criminelen’ maakt dat mensen de normen
opnieuw gaan benoemen/ inprenten
Michel Foucault: beweert dat onmenselijke situaties in gevangenissen bewust worden gecreëerd
om zo criminelen te verlagen (dwingen) tot beestachtig gedrag
Hedendaagse kritische denkers: justitiële systeem is niet gebaseerd op gedeelde waarden waarover
zogenaamd een consensus zou bestaan.
o Wijzen op sociale ongelijkheden + culturele conflicten in justitieel systeem
Nelson Mandela: door apartheidsregime gecriminaliseerd (streed tegen apartheidsregime) + kreeg
levenslang
o In 1990 vrijgelaten + ANC gelegaliseerd
o Nobelprijs voor vrede
o Bij eerste vrije, niet-raciale verkiezingen in 1994: president v Zuid-Afrika
2.1.3 Verloopt het criminaliseringsproces overal hetzelfde?
NEEN
Normen die geconcretiseerde gedragsregels zijn vloeien voort uit een waardestelsel en dat
waardestelsel leeft en evolueert onder een bevolking.
o Opvattingen over wat goed en fout is in de ogen vd heersende klasse, heersende politieke
partijen
Globalisering
o Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948)
3
, 2.1.4 Welke principes hanteert de overheid in het criminaliseringsproces?
Wederkerigheidsprincipe: “Het basisprincipe zegt dat alle gedragingen zo min mogelijk schade mogen
berokkenen aan anderen.”
= “Doe een ander niet aan wat je zelf ook niet wilt dat het jou gebeurt.”
Utilitarisme: “Het streven nr het maximale nut voor iedereen.”
o Beleid op lange termijn richten (bv. vermindering v taksen op bezine zodat iedereen zich goedkoper
en maximaal kan verplaatsen; op lange termijn neg. effect: milieuverontreiniging, overbelasting vd
wegen, tekort aan olievoorraden…)
strafwetten gebaseerd op wederkerigheidsprincipe + lange termijnprincipe
MAAR OOK:
(neo)liberale levensvisie: individuele vrijheid als uitgangspunt
o Grens met “elkaar niets aandoen wat je zelf niet wil” onduidelijk
discussie (bv. roken op café, bouwvoorschriften…)
Politieke (electorale) belangen: democratische, verkozen regering
o Wel nog enkele debatten bv. euthanasie, abortus…
2.1.5 Wat als je niet akkoord bent met de wetten?
Via deel te nemen aan het (politieke) debat en te ijveren (lobbyen) voor wetswijzigingen
Via demonstraties en acties (vrijheid v meningsuiting binnen een democratie)
Of houden zich bewust niet aan de gestelde afspraak (openlijk verzet/ strafbaar gedrag)
Geen behoefte hebben om zich op een bewuste, duidelijke manier te manifesteren, houden zich
niet aan de wet (strafbaar gedrag)
Niet de innerlijke kracht of nodige sociale omgeving om binnen de voorgeschreven krijtlijnen te
lopen (strafbaar gedrag)
Mensen kunnen geen weet hebben vd wet en stelt onbewust strafbaar gedrag
…
2.1.6 Is er gedrag dat universeel verworpen wordt?
International Crime Victim Survey (1992)
o Nagaan in hoeverre bep. gedragingen binnen bep. maatschappijen/ culturen meer of minder als
misdadig gedrag worden beschouwd
o Aan 16+ in niet-geïndustrialiseerde landen en wel-geïndustrialiseerde landen
o Dikwijls dezelfde antwoorden!
o Volgens Newman: “Het beschouwen van het bestempelen van een gedrag tot crimineel gedrag als
louter culturele aangelegenheid is niet correct.”
4
