Samenvatting Arbeidsrecht

Arbeidsrecht




1

,Les 1: Een praktische inleiding tot het arbeidsrecht op de werkvloer
1. Begrippen
 Arbeidsrecht= het recht dat van toepassing is op de mensen die een tewerkstelling
hebben.
o Van toepassing op de WN tewerkgesteld in de privésector en op de
personeelsleden van de publieke sector die niet onderworpen zijn aan een
statuut.
 = NIET sociaal zekerheidsrecht (= het recht dat van toepassing is op de mensen die
om een of andere reden, hetzij volledig, hetzij gedeeltelijk, hetzij tijdelijk uit het
arbeidsproces uitgesloten zijn) Vb. Ziekte en invaliditeit, gezinsbijslag, pensioenen, …
 Sociale wetgeving omvat:
o Arbeidsrecht = regelgeving tussen een werknemer (WN) en werkgever (WG),
doel:
 Bescherming van belangen van de werknemers
 Bevorderen van hun welzijn
 = dus de economisch zwakkere partij (WN) beschermen tegen de
economisch sterkere partij (WG).
o Sociale zekerheidsrecht: regelt verhouding tussen Burger en Staat
o Minimumvoorzieningen = De sociale bijstandsvoorzieningen

2. Kadering binnen de HR-rollen
o Operationeel expert:
 Beheren van de processen van de HR-cyclus
 Inzicht hebben in arbeidsrecht en payroll
o Business partner:
 Synergiën creëren tussen individuele en organisatorische
doelstellingen
 De taal van de business spreken

3. Bronnen van het arbeidsrecht
o Internationale - Europese rechtsbronnen

 Worden in de regel omgezet in nationaal recht
 De intern normen kunnen ingedeeld w volgens de instellingen in de
schoot waarvan zij tot stand gekomen zijn:
 Bilaterale verdragen: Verdrag tussen België en één ander land, regels die
van toepassing zijn op WN afkomstig uit het ene land die in het andere land
gaan werken.
 Multilaterale verdragen en instellingen:
 Internationale Arbeidsorganisatie (IAO)
o IAO-conventies: belangrijke invloed op Belgisch arbeidsrecht
o Drieledig overleg: werkgevers, werknemers en regeringen

2

, o Internationale harmonisatie
o VB.: Minimumleeftijd, (1919) gelijke beloning (1951), verbod
op kinderarbeid (1983)
 Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling
(OESO): Beperkte rechtstreekse invloed op arbeidsrecht
 Raad van Europa
o Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM):
Waarborgt fundamentele vrijheden (vakbondsvrijheid, recht
op privéleven …). Kan rechtstreeks ingeroepen worden voor
Belgische rechtbanken
o Europees Sociaal Handvest
 Internationale Vereniging voor de Sociale Zekerheid (AISS)
 Europese rechtsregels:
o Uitgevaardigd door de Raad en de Europese Commissie na
raadpleging van het Europees Parlement
o Hiërarchie op basis van hun binding:
 Verordeningen: rechtstreekse uitwerking in alle
lidstaten – bv GDPR
 Richtlijnen: verplichte omzetting in nationale
wetgeving – bv CAO nr. 24 collectief ontslag
 Besluiten: rechtstreekse toepassing op welbepaalde
bestemmeling(en)
 Aanbevelingen: binden de lidstaten niet
 Adviezen
o Geen CAO-wet => verordening/richtlijn nodig om CAO
bindend te maken
o Hard law (= de CAO’s die een richtlijn gekregen hebben) en
soft law (= de CAO’s die slechts aanbevelingen zijn)
o Mogelijkheid Europese “cao’s” algemeen bindend te
verklaren

o Nationale – Belgische rechtsbronnen

 Grondrechten (Artikel 23 van de Grondwet; geen directe werking voor de
burger – wel richtlijn en doelstelling voor de overheid)
 Rechtsbronnen
 Wetten en decreten
 Koninklijke besluiten (KB)
 Ministeriële besluiten (MB)
 Rechtspraak (= wat er uitgesproken wordt/ vonnis) en rechtsleer (=
studies over recht door onderzoekers) (In België: geen
precedentenrecht= het overnemen van vonnis voor gelijkaardige
cases)
 Collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s)= voor meerdere WN,
door onderhandelingen vakbond en WG in onderneming of sector of
nationaal niveau.
 Arbeidsreglement



3

,  Het gebruik en de eenzijdige verbintenis (aantal informele bronnen
eenzijdig in het leven geroepen verplichtingen)
 Collectief arbeidsrecht: Regelt de belangen van een groep Werknemers
 Individueel arbeidsrecht: Regelt de individuele relatie tussen WG en WN
 Hiërarchie van de nationale rechtsbronnen:
 1: Dwingende bepalingen van de wet
 2: Algemeen verbindend verklaarde cao’s
o In de Nationale Arbeidsraad
o In een paritair comité
o In een paritair subcomité
 3: Niet algemeen verbindend verklaarde cao’s wanneer de
werkgever lid is van een WGorganisatie die de cao ondertekend
heeft of de cao zelf ondertekende
o In de Nationale Arbeidsraad
o In een paritair comité
o In een paritair subcomité
o Buiten een paritair orgaan
 4: geschreven individuele arbeidsovereenkomst= contract
 5: niet algemeen verbindend verklaarde cao waarbij de WG (die de
cao niet ondertekende of geen lid is van een ondertekende
organisatie) behoort tot het ressort van het PC
 6: arbeidsreglement
 7: aanvullende bepalingen van de wet
 8: mondelinge individuele arbeidsovereenkomst
 9: gebruik
 Door de veelheid van bronnen is het mogelijk dat eenzelfde juridische
materie op verschillende plaatsen wordt behandeld. Het kan zelfs zijn dat de
reglementeringen elkaar tegenspreken. Daarom heeft men een hiërarchie
van rechtsbronnen bepaald.
 Hoe interpreteren?
 Als iets gunstiger is voor de WN dan wordt dit uitgevoerd (hiërarchie
wordt dan niet meer gebruikt).
 Een lagere norm mag slechts afwijken van een hogere norm als hij
hiermee niet strijdig is of de rechten van de WN vermindert of zijn
plichten verzwaart, hierbij dienen we maximum en minimum
voorschrift te respecteren.
 Indien een vaste regel zonder minimum of maximum mag een
lagere rechtsbron evenwel NIET afwijken, zelfs als deze gunstiger is.

4. Arbeidsreglement
o Toepassingsgebied (wet van 8 april 1965)

 Alle personen die arbeid verrichten onder het gezag van andere personen
 Ook de publieke sector met uitzondering van het leger en de politiediensten
 De werkgevers van die personen
 Nvt. Op: dienstboden, familieondernemingen, varend personeel,
havenbedrijf, koopvaardij, tuinbouw, brandstoffenhandel in Oost-


4