INLEIDING TOT DE
OOSTERSE RELIGIES
Lescolleges Leslie de Vries
2025-2026
KU LEUVEN
,Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Inhoud
Inleiding.............................................................................................................................. 4
Een genealogische geschiedenis van de categorie ‘religie’.............................................4
Een korte genealogie van ‘religio’: klassieke oudheid...................................................5
Religies in het oosten (volgens het westen).....................................................................6
Chinese religieuze tradities: inleiding.................................................................................8
Drie dynastieën............................................................................................................... 9
Confucianisme.................................................................................................................. 11
Confucius/Kongzi (551-479 v.C).....................................................................................11
Rituelen, gebruiken, etiquette: li................................................................................12
Welwillendheid, menselijkheid, goedheid, gedragsfatsoenlijkheid: ren.......................13
Deugd (de) en moeiteloze actie..................................................................................13
De vijf eeuwige relaties (wu lun).................................................................................13
Waar zijn de goden, het bovennatuurlijke, het hiernamaals?......................................13
Mengzi/Mencius (385 – 312 v.C.)....................................................................................13
Menselijke natuur....................................................................................................... 14
Politieke opvattingen: de ideale heerser is een wijze (sage).......................................14
Xunzi (310-215 v.C.)...................................................................................................... 15
Einde van de Periode vd Strijdende Staten....................................................................15
Tang dynastie (618-907)............................................................................................. 15
Song dynastie (907-1279).......................................................................................... 16
Neo-confucianisme..................................................................................................... 16
Nieuw (modern) confucianisme.....................................................................................16
Mohisme........................................................................................................................... 16
Taoïsme............................................................................................................................. 17
Wat is taoïsme/daoisme?............................................................................................... 17
Daodejing...................................................................................................................... 18
Het natuurlijke (ziran)................................................................................................. 19
Deugd, kracht (de)...................................................................................................... 20
Zhuangzi (399-295 v.C)................................................................................................. 20
Epistemologie: performatief meesterschap................................................................21
Niet-actie of moeiteloze actie (wuwei)........................................................................21
Aspecten van taoïsme................................................................................................... 22
Taoïsme als georganiseerde religie: Hemelse Meesters (Tianshi dao).........................22
Interne alchemie (neidan) in de Song-dynastie (960-1279)........................................23
Modern taoïsme............................................................................................................. 23
Chinese volksgodsdiensten: overtuigingen en gebruiken..............................................23
Festivals...................................................................................................................... 24
Waarzeggerij............................................................................................................... 25
1
,Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Religieuze landschap en sociaal-politieke situatie in 19 e E China...................................25
Hindoeïsme....................................................................................................................... 27
Indië.............................................................................................................................. 27
Inleiding......................................................................................................................... 27
De Indusvallei-beschaving.......................................................................................... 28
De Veda’s....................................................................................................................... 29
Upanishads/Vedanta...................................................................................................... 31
Opvattingen over het hiernamaals.............................................................................32
Het ware zelf.............................................................................................................. 32
Indische kastensysteem................................................................................................. 34
De Bhagavad Gita.......................................................................................................... 35
Bhakti-beweging......................................................................................................... 36
Vishnu/Krishna............................................................................................................ 37
Shiva.......................................................................................................................... 38
De Godin (devī) & vrouwelijke kracht (shakti).............................................................38
De verschillende soorten hindoe-filosofie......................................................................39
Yoga (4e darshana)...................................................................................................... 39
Mimamsa: interpretatie vd Vedas (5e darshana).........................................................40
Vedānta: 3 invloedrijke scholen (6e darshana)............................................................40
De Shaivietische scholen............................................................................................ 41
De niet-Vedische denkrichtingen (in India).................................................................41
Is de Indiase filosofie ‘religieus’ van aard?.....................................................................41
Boeddhisme...................................................................................................................... 42
Theravada vs. Mahayana............................................................................................... 43
Theravada boeddhisme.................................................................................................... 43
De drie juwelen.............................................................................................................. 43
De Boeddha: Siddhartha Gautama.............................................................................43
Dharma: de leer van de Boeddha...............................................................................45
Boeddhistische theorie van het zelf...............................................................................46
Mahayana boeddhisme..................................................................................................... 47
Latere Mahayana (vanaf 4e E n.C.).................................................................................48
Reine Land-boeddhisme................................................................................................ 49
Zenboeddhisme (chan).................................................................................................. 50
De boeddhistische gemeenschap (Sangha)...................................................................51
De verspreiding van het boeddhisme vanaf de 3e E v.C.................................................52
Animisme en sjamanisme................................................................................................. 52
Edward B. Tylor (1832-1917).......................................................................................... 52
‘Nieuw animisme’.......................................................................................................... 53
Sjamanisme................................................................................................................... 53
Japan: shintoïsme............................................................................................................. 54
2
,Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Goden/geesten (kami)................................................................................................... 55
Schrijnen (jinja).............................................................................................................. 56
Rituelen in schrijnen................................................................................................... 57
Shintō-onderzoek na de oorlog tot de jaren 1980..........................................................58
Kuroda Toshio (20e E)................................................................................................. 58
Jingi mythologie.......................................................................................................... 59
Vergelijking met andere oosterse religies......................................................................59
Shintō en esoterisch boeddhisme...............................................................................59
Is Shintō een van de drie leren?.................................................................................60
Invloed van neoconfucianisme op hervorming van Shinto..........................................60
Motoori Norinaga (18e E)............................................................................................... 60
Andere figuren............................................................................................................... 61
Jaren 1850..................................................................................................................... 62
Meiji-periode (1868-1912).......................................................................................... 62
Gevolgen Meiji-periode............................................................................................... 63
Ontwikkeling van ultranationalisme............................................................................64
Nu: Shintō gaat wereldwijd............................................................................................ 65
Oosterse religies en het Westen.......................................................................................66
China............................................................................................................................. 66
Vroege ontmoetingen: China en het Westen..............................................................66
16e-18e E: Christelijke missionarissen.........................................................................66
19e E: Opiumoorlogen en de nasleep ervan................................................................67
Japan............................................................................................................................. 68
16e-17e E: introductie van christendom in Japan.........................................................68
17e-19e E: Sakoku en Nederlands leren.......................................................................68
19e E: gedwongen heropening....................................................................................69
Vietnam en Korea.......................................................................................................... 69
Het Verre Oosten en de Westerse Wereld......................................................................69
17e-18e E: Chinese invloeden op de Verlichting...........................................................69
19e E: Japonisme en vertaling van Chinese teksten....................................................70
Jainisme............................................................................................................................ 70
Oorsprong...................................................................................................................... 71
Kosmologie & morele universum...................................................................................71
Leken-gemeenschap van het Jainisme...........................................................................72
Sikhisme........................................................................................................................... 73
Round-up en voorbereiding examen.................................................................................73
3
,Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Inleiding tot de oosterse religies
Prof. Dr. Leslie de Vries (Oost-Azië, traditioneel Chinees)
De te lezen hoofdstukken van het handboek komen op Toledo
Examen: schriftelijk, 4 vragen
Les 1 (09/02/2026)
Inleiding
Wat is een religie?
Geloven, iets ‘heilig’
Al dan niet een god/goden
o Bv. Buddha ≠ god, maar een ‘doel’ dmv wedergeboorte (elk leven is een
stap dichter bij Buddha, of alleszins de leer erover)
Bepaalde regels & tradities
Verschillende termen voor religie
Shukyo: Japans
Zongjiao: Chinees (komt van Japans)
Dit zijn vrij recente termen (uit 19e eeuw): er is geen consensus over wat religie was of
is
Zijn er religies in Azië?
Een genealogische geschiedenis van de categorie
‘religie’
Wilfred Cantwell Smith (20e E)
Canadese (Christelijke) theoloog
Interesse in Islam en interreligieuze dialoog
‘The Meaning and End of Religion’ (1962)
o De term ‘religie’ is verwarrend, onnodig en limiterend alternatieve term?
o ‘Religie’ vervangen door ‘Individual Faith’ en ‘Cumulative Tradition’
Kritiek: ‘geloof’ hoort niet bij elke religie, bv. geloven Boeddhisten in
iets?
Jonathan Z. Smith (20e-21e E)
Historicus van religie
‘Imagining Religion’ (1982)
o De mens leeft al lang, maar het concept religie is pas ontstaan in de laatste
paar eeuwen
o De term religie is verzonnen door (Westerse) geleerden om analyses te
vergemakkelijken dmv vergelijkingen en veralgemeningen tussen culturen
‘Critical terms for religious studies’
Hoe weet je nu wat ‘religie’ betekent?
Bv. definitie in woordenboek = momentopname, waar op dat moment consensus
over is
4
,Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Woordenboek ≠ bron van kennis (= mythe), een woordenboek achtervolgt het
gebruik van bepaalde woorden in een bepaalde periode (het heden)
De term religie heeft geen vastliggende betekenis en kan dus niet 100% w gedefinieerd
Definitie religie (in hb): a model of and for reality, ..
Zowel descriptief (beschrijvend) als prescriptief (voorschrijvend)
Ferdinand de Saussure (19e-20e E)
= structureel linguïst
Betekenis komt voort uit verschil
Betekenis v/e woord is arbitrair toegewezen door de maatschappij
o Toepasbaar op de categorie van religie
De betekenis van 'religie' is gebaseerd op een netwerk van
tegenstellingen: wat is religie vs. wat is niet-religie? deze
tegenstellingen zijn cultuurspecifiek
Genealogische aanpak van geschiedenis: Nietzsche & Foucault
Waar komen sommige termen vandaan?
Waarom w oorspronkelijke betekenissen bevoorrecht?
Zijn oorspronkelijke gebruiken (zelfs als men ze zou kunnen ontdekken) vrij van
machtsrelaties?
‘Religion in five minutes’, chapter 2 & 3: samenvatting
Etymologische wortels en historische evolutie van term 'religie'
o Van Latijnse concepten van sociale verplichting en ritueel naar het
moderne gebruik ervan als een mondiale categorie
o Van een beschrijving van specifieke ceremoniële plichten en morele
scrupules naar een complex analytisch instrument voor classificatie, dat
vaak door westerse koloniale machten werd opgelegd aan diverse
inheemse gebruiken
Halve consensus: religie bevat (een vorm van) een bovennatuurlijke wezen/kracht
‘religie' ≠ universele constante, maar een betwist sociaal construct dat wordt
gebruikt om verschillende culturele identiteiten te identificeren, te vergelijken en
soms te controleren
o Moeilijkheden met het definiëren van geloof versus praktijk
Reflectie over hoe vertaling en machtsverhoudingen ons begrip van wat een
spiritueel leven in een mondiale context inhoudt, vormgeven
Les 2 (16/02/2026)
Genealogische aanpak van geschiedenis: Nietzsche & Foucault
Waarom willen we de originele betekenis naar boven schuiven?
Zijn oorspronkelijke definities vrij van machtsrelaties?
Een korte genealogie van ‘religio’: klassieke oudheid
1. Voorchristelijk Latijn (Cicero): Religio als Traditio: gebruiken/rituelen vd voorouders
nauwgezet volgen
2. Vroegchristelijke herdefiniëring (Lactantius): aanbidding van de ene ware God; waar
geloof
3. Middeleeuwse gebruiken: Religiones vs. Leken (laity)
5
, Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Religiones = ‘de religieuze orden’ van de Kerk (Benedictijnen, Dominicanen,
Franciscanen)
4. Protestantse reformatie: Religie = geloof, vroomheid en toewijding ('religieus zijn' ten
aanzien van iets)
5. Vroegmodern: 'Religie' als een geheel van overtuigingen die iemand belijdt of
aanhangt
6. Verlichting: Koloniale verkenning en ontdekking
Religie als een systeem van geloof en praktijken van specifieke culturen
Evolutie & opvattingen van religie
Vrede van Westfalen (1648) en de opkomst van de moderne natiestaat
Moderne westerse aanname: religie is een privézaak & keuze (‘de Westfaalse
oplossing’)
In tijdperk van Europese kolonialisme (15e-20e E) krijgt ‘Religie’ als idee een wereldwijde
betekenis
In late 19e, vroege 20e E w concept 'wereldreligies' populair
‘The Invention of World Religions’ (Tomoko Masuzawa, 2005)
Kan men een universele definitie van religie hanteren als de betekenis van de term zo
vaak is veranderd?
Een dergelijke definitie projecteren op de geschiedenis en wereldwijd op alle
culturen is een weergave ervan op een specifieke, en niet op een universele en
objectieve manier
‘Genealogies of Religion’ (Talal Asad, 1993)
Geen universele definitie van religie, omdat deze (+ de elementen ervan)
over tijd verandert
Nadruk op idee dat religie een autonome essentie heeft, nodigt ons uit om religie
(net als elke andere essentie) te definiëren als een transhistorisch en
transcultureel fenomeen
Toevallig valt deze poging om religie te definiëren samen met de liberale eis in
onze tijd dat religie strikt gescheiden moet blijven van politiek, recht en
wetenschap...
o Religie w gezien als één onderdeel in cultuur
Deze definitie maakt tegelijkertijd deel uit van een strategie (voor seculiere
liberalen) om religie te beperken en (voor liberale christenen) om religie te
beschermen (ibid. p. 28)
‘Before Religion: A History of a Modern Concept’ (Brent Nongbri, 2013)
‘Orientalism and Religion’ (Richard King, 1999): Aziatische culturele tradities en
filosofieën worden voorgesteld als ‘het mystieke Oosten’ (tov het rationele,
wetenschappelijke Westen)
Religies in het oosten (volgens het westen)
Hindoeïsme
De westerse (Britse) zoektocht naar 'religie' in India: het geval van het 'hindoeïsme'
Veronderstelling van eenheid
6
OOSTERSE RELIGIES
Lescolleges Leslie de Vries
2025-2026
KU LEUVEN
,Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Inhoud
Inleiding.............................................................................................................................. 4
Een genealogische geschiedenis van de categorie ‘religie’.............................................4
Een korte genealogie van ‘religio’: klassieke oudheid...................................................5
Religies in het oosten (volgens het westen).....................................................................6
Chinese religieuze tradities: inleiding.................................................................................8
Drie dynastieën............................................................................................................... 9
Confucianisme.................................................................................................................. 11
Confucius/Kongzi (551-479 v.C).....................................................................................11
Rituelen, gebruiken, etiquette: li................................................................................12
Welwillendheid, menselijkheid, goedheid, gedragsfatsoenlijkheid: ren.......................13
Deugd (de) en moeiteloze actie..................................................................................13
De vijf eeuwige relaties (wu lun).................................................................................13
Waar zijn de goden, het bovennatuurlijke, het hiernamaals?......................................13
Mengzi/Mencius (385 – 312 v.C.)....................................................................................13
Menselijke natuur....................................................................................................... 14
Politieke opvattingen: de ideale heerser is een wijze (sage).......................................14
Xunzi (310-215 v.C.)...................................................................................................... 15
Einde van de Periode vd Strijdende Staten....................................................................15
Tang dynastie (618-907)............................................................................................. 15
Song dynastie (907-1279).......................................................................................... 16
Neo-confucianisme..................................................................................................... 16
Nieuw (modern) confucianisme.....................................................................................16
Mohisme........................................................................................................................... 16
Taoïsme............................................................................................................................. 17
Wat is taoïsme/daoisme?............................................................................................... 17
Daodejing...................................................................................................................... 18
Het natuurlijke (ziran)................................................................................................. 19
Deugd, kracht (de)...................................................................................................... 20
Zhuangzi (399-295 v.C)................................................................................................. 20
Epistemologie: performatief meesterschap................................................................21
Niet-actie of moeiteloze actie (wuwei)........................................................................21
Aspecten van taoïsme................................................................................................... 22
Taoïsme als georganiseerde religie: Hemelse Meesters (Tianshi dao).........................22
Interne alchemie (neidan) in de Song-dynastie (960-1279)........................................23
Modern taoïsme............................................................................................................. 23
Chinese volksgodsdiensten: overtuigingen en gebruiken..............................................23
Festivals...................................................................................................................... 24
Waarzeggerij............................................................................................................... 25
1
,Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Religieuze landschap en sociaal-politieke situatie in 19 e E China...................................25
Hindoeïsme....................................................................................................................... 27
Indië.............................................................................................................................. 27
Inleiding......................................................................................................................... 27
De Indusvallei-beschaving.......................................................................................... 28
De Veda’s....................................................................................................................... 29
Upanishads/Vedanta...................................................................................................... 31
Opvattingen over het hiernamaals.............................................................................32
Het ware zelf.............................................................................................................. 32
Indische kastensysteem................................................................................................. 34
De Bhagavad Gita.......................................................................................................... 35
Bhakti-beweging......................................................................................................... 36
Vishnu/Krishna............................................................................................................ 37
Shiva.......................................................................................................................... 38
De Godin (devī) & vrouwelijke kracht (shakti).............................................................38
De verschillende soorten hindoe-filosofie......................................................................39
Yoga (4e darshana)...................................................................................................... 39
Mimamsa: interpretatie vd Vedas (5e darshana).........................................................40
Vedānta: 3 invloedrijke scholen (6e darshana)............................................................40
De Shaivietische scholen............................................................................................ 41
De niet-Vedische denkrichtingen (in India).................................................................41
Is de Indiase filosofie ‘religieus’ van aard?.....................................................................41
Boeddhisme...................................................................................................................... 42
Theravada vs. Mahayana............................................................................................... 43
Theravada boeddhisme.................................................................................................... 43
De drie juwelen.............................................................................................................. 43
De Boeddha: Siddhartha Gautama.............................................................................43
Dharma: de leer van de Boeddha...............................................................................45
Boeddhistische theorie van het zelf...............................................................................46
Mahayana boeddhisme..................................................................................................... 47
Latere Mahayana (vanaf 4e E n.C.).................................................................................48
Reine Land-boeddhisme................................................................................................ 49
Zenboeddhisme (chan).................................................................................................. 50
De boeddhistische gemeenschap (Sangha)...................................................................51
De verspreiding van het boeddhisme vanaf de 3e E v.C.................................................52
Animisme en sjamanisme................................................................................................. 52
Edward B. Tylor (1832-1917).......................................................................................... 52
‘Nieuw animisme’.......................................................................................................... 53
Sjamanisme................................................................................................................... 53
Japan: shintoïsme............................................................................................................. 54
2
,Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Goden/geesten (kami)................................................................................................... 55
Schrijnen (jinja).............................................................................................................. 56
Rituelen in schrijnen................................................................................................... 57
Shintō-onderzoek na de oorlog tot de jaren 1980..........................................................58
Kuroda Toshio (20e E)................................................................................................. 58
Jingi mythologie.......................................................................................................... 59
Vergelijking met andere oosterse religies......................................................................59
Shintō en esoterisch boeddhisme...............................................................................59
Is Shintō een van de drie leren?.................................................................................60
Invloed van neoconfucianisme op hervorming van Shinto..........................................60
Motoori Norinaga (18e E)............................................................................................... 60
Andere figuren............................................................................................................... 61
Jaren 1850..................................................................................................................... 62
Meiji-periode (1868-1912).......................................................................................... 62
Gevolgen Meiji-periode............................................................................................... 63
Ontwikkeling van ultranationalisme............................................................................64
Nu: Shintō gaat wereldwijd............................................................................................ 65
Oosterse religies en het Westen.......................................................................................66
China............................................................................................................................. 66
Vroege ontmoetingen: China en het Westen..............................................................66
16e-18e E: Christelijke missionarissen.........................................................................66
19e E: Opiumoorlogen en de nasleep ervan................................................................67
Japan............................................................................................................................. 68
16e-17e E: introductie van christendom in Japan.........................................................68
17e-19e E: Sakoku en Nederlands leren.......................................................................68
19e E: gedwongen heropening....................................................................................69
Vietnam en Korea.......................................................................................................... 69
Het Verre Oosten en de Westerse Wereld......................................................................69
17e-18e E: Chinese invloeden op de Verlichting...........................................................69
19e E: Japonisme en vertaling van Chinese teksten....................................................70
Jainisme............................................................................................................................ 70
Oorsprong...................................................................................................................... 71
Kosmologie & morele universum...................................................................................71
Leken-gemeenschap van het Jainisme...........................................................................72
Sikhisme........................................................................................................................... 73
Round-up en voorbereiding examen.................................................................................73
3
,Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Inleiding tot de oosterse religies
Prof. Dr. Leslie de Vries (Oost-Azië, traditioneel Chinees)
De te lezen hoofdstukken van het handboek komen op Toledo
Examen: schriftelijk, 4 vragen
Les 1 (09/02/2026)
Inleiding
Wat is een religie?
Geloven, iets ‘heilig’
Al dan niet een god/goden
o Bv. Buddha ≠ god, maar een ‘doel’ dmv wedergeboorte (elk leven is een
stap dichter bij Buddha, of alleszins de leer erover)
Bepaalde regels & tradities
Verschillende termen voor religie
Shukyo: Japans
Zongjiao: Chinees (komt van Japans)
Dit zijn vrij recente termen (uit 19e eeuw): er is geen consensus over wat religie was of
is
Zijn er religies in Azië?
Een genealogische geschiedenis van de categorie
‘religie’
Wilfred Cantwell Smith (20e E)
Canadese (Christelijke) theoloog
Interesse in Islam en interreligieuze dialoog
‘The Meaning and End of Religion’ (1962)
o De term ‘religie’ is verwarrend, onnodig en limiterend alternatieve term?
o ‘Religie’ vervangen door ‘Individual Faith’ en ‘Cumulative Tradition’
Kritiek: ‘geloof’ hoort niet bij elke religie, bv. geloven Boeddhisten in
iets?
Jonathan Z. Smith (20e-21e E)
Historicus van religie
‘Imagining Religion’ (1982)
o De mens leeft al lang, maar het concept religie is pas ontstaan in de laatste
paar eeuwen
o De term religie is verzonnen door (Westerse) geleerden om analyses te
vergemakkelijken dmv vergelijkingen en veralgemeningen tussen culturen
‘Critical terms for religious studies’
Hoe weet je nu wat ‘religie’ betekent?
Bv. definitie in woordenboek = momentopname, waar op dat moment consensus
over is
4
,Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Woordenboek ≠ bron van kennis (= mythe), een woordenboek achtervolgt het
gebruik van bepaalde woorden in een bepaalde periode (het heden)
De term religie heeft geen vastliggende betekenis en kan dus niet 100% w gedefinieerd
Definitie religie (in hb): a model of and for reality, ..
Zowel descriptief (beschrijvend) als prescriptief (voorschrijvend)
Ferdinand de Saussure (19e-20e E)
= structureel linguïst
Betekenis komt voort uit verschil
Betekenis v/e woord is arbitrair toegewezen door de maatschappij
o Toepasbaar op de categorie van religie
De betekenis van 'religie' is gebaseerd op een netwerk van
tegenstellingen: wat is religie vs. wat is niet-religie? deze
tegenstellingen zijn cultuurspecifiek
Genealogische aanpak van geschiedenis: Nietzsche & Foucault
Waar komen sommige termen vandaan?
Waarom w oorspronkelijke betekenissen bevoorrecht?
Zijn oorspronkelijke gebruiken (zelfs als men ze zou kunnen ontdekken) vrij van
machtsrelaties?
‘Religion in five minutes’, chapter 2 & 3: samenvatting
Etymologische wortels en historische evolutie van term 'religie'
o Van Latijnse concepten van sociale verplichting en ritueel naar het
moderne gebruik ervan als een mondiale categorie
o Van een beschrijving van specifieke ceremoniële plichten en morele
scrupules naar een complex analytisch instrument voor classificatie, dat
vaak door westerse koloniale machten werd opgelegd aan diverse
inheemse gebruiken
Halve consensus: religie bevat (een vorm van) een bovennatuurlijke wezen/kracht
‘religie' ≠ universele constante, maar een betwist sociaal construct dat wordt
gebruikt om verschillende culturele identiteiten te identificeren, te vergelijken en
soms te controleren
o Moeilijkheden met het definiëren van geloof versus praktijk
Reflectie over hoe vertaling en machtsverhoudingen ons begrip van wat een
spiritueel leven in een mondiale context inhoudt, vormgeven
Les 2 (16/02/2026)
Genealogische aanpak van geschiedenis: Nietzsche & Foucault
Waarom willen we de originele betekenis naar boven schuiven?
Zijn oorspronkelijke definities vrij van machtsrelaties?
Een korte genealogie van ‘religio’: klassieke oudheid
1. Voorchristelijk Latijn (Cicero): Religio als Traditio: gebruiken/rituelen vd voorouders
nauwgezet volgen
2. Vroegchristelijke herdefiniëring (Lactantius): aanbidding van de ene ware God; waar
geloof
3. Middeleeuwse gebruiken: Religiones vs. Leken (laity)
5
, Inleiding tot de oosterse religies
[A02E8a]
Religiones = ‘de religieuze orden’ van de Kerk (Benedictijnen, Dominicanen,
Franciscanen)
4. Protestantse reformatie: Religie = geloof, vroomheid en toewijding ('religieus zijn' ten
aanzien van iets)
5. Vroegmodern: 'Religie' als een geheel van overtuigingen die iemand belijdt of
aanhangt
6. Verlichting: Koloniale verkenning en ontdekking
Religie als een systeem van geloof en praktijken van specifieke culturen
Evolutie & opvattingen van religie
Vrede van Westfalen (1648) en de opkomst van de moderne natiestaat
Moderne westerse aanname: religie is een privézaak & keuze (‘de Westfaalse
oplossing’)
In tijdperk van Europese kolonialisme (15e-20e E) krijgt ‘Religie’ als idee een wereldwijde
betekenis
In late 19e, vroege 20e E w concept 'wereldreligies' populair
‘The Invention of World Religions’ (Tomoko Masuzawa, 2005)
Kan men een universele definitie van religie hanteren als de betekenis van de term zo
vaak is veranderd?
Een dergelijke definitie projecteren op de geschiedenis en wereldwijd op alle
culturen is een weergave ervan op een specifieke, en niet op een universele en
objectieve manier
‘Genealogies of Religion’ (Talal Asad, 1993)
Geen universele definitie van religie, omdat deze (+ de elementen ervan)
over tijd verandert
Nadruk op idee dat religie een autonome essentie heeft, nodigt ons uit om religie
(net als elke andere essentie) te definiëren als een transhistorisch en
transcultureel fenomeen
Toevallig valt deze poging om religie te definiëren samen met de liberale eis in
onze tijd dat religie strikt gescheiden moet blijven van politiek, recht en
wetenschap...
o Religie w gezien als één onderdeel in cultuur
Deze definitie maakt tegelijkertijd deel uit van een strategie (voor seculiere
liberalen) om religie te beperken en (voor liberale christenen) om religie te
beschermen (ibid. p. 28)
‘Before Religion: A History of a Modern Concept’ (Brent Nongbri, 2013)
‘Orientalism and Religion’ (Richard King, 1999): Aziatische culturele tradities en
filosofieën worden voorgesteld als ‘het mystieke Oosten’ (tov het rationele,
wetenschappelijke Westen)
Religies in het oosten (volgens het westen)
Hindoeïsme
De westerse (Britse) zoektocht naar 'religie' in India: het geval van het 'hindoeïsme'
Veronderstelling van eenheid
6
