Samenvatting Bestuur, beleid en organisatie | Hogeschool Gent | 2024/25

BESTUUR, BELEID EN ORGANISATIE VAN HET WERKVELD
1.3 OVERHEID, MARKT, GEMEENSCHAP EN MIDDENVELD

1.3.1 INLEIDING

Sociaal werk is boeiend en veelzijdig werkveld doordat:

- Sociaal werk begrepen wordt als individuele hulpverlening dit omvat:
 Diverse vormen van sociaal-cultureel werk, maatschappelijke
dienstverlening, sociaalpedagogische en orthopedagogische hulpverlening
en cultureel werk

- Veelzijdigheid heeft ook te maken met het aantal organisaties en actoren
binnen het sociaal werk, geografische kaart, doelgroep waarop ze werken en
de sector waar toe ze behoren

- De aard van de sector in Vlaanderen zijn er drie soorten organisaties
actief:
 Publieke voorziening
 Private non-profitvoorzieningen
 En commerciële forprofitvoorzieningen

- Andere verschillen hebben te maken met mate van autonomie van de
organisaties ten opzichte van de overheid, de sturingsrelaties tussen overheid en
werkveld, en de interactie tussen organisaties onderling

Overheidsbeleid rond sociaal werk en de organisatie van het sociaal werkveld zijn
voortdurend in ontwikkeling en verandering dit hangt dan samen met maatschappelijke
ontwikkelingen en verschuiving in politieke verhoudingen

Door al deze veranderingen is het moeilijk om deftig overzicht te krijgen daarom hebben
ze de belangrijkste bouwstenen gegeven

- Overheid
- Markt
- Middenveld
- Gemeenschap
 Dit vormt samen de welfaremix




1

,1.3.2 DE WELFARE MIX

De realisatie van zorg, welzijn en collectieve welvaart ontstaat door samenwerking van
de overheid, markt en gemeenschap

- De overheid:
 Bekend om wetten, regels, voorzieningen en gelijkheidsprincipes
 Via de politiek verdelen ze individuele belangen die in de samenleving
heersen en worden omgevormd tot gedeeld publiek belang
 Ze bepalen rechten en plichten van burgers en inrichting van publieke
voorzieningen
o Burgers worden zo beschermt tegen willekeur
o Mens als burger

- De markt:
 Bekend om ondernemerschap, handel, onderlinge concurrentie, efficiency,
groei denken, innovatie, schaalvoordelen, arbeid en commerciële belangen
 Ze zoeken naar efficiënt en doelmatig werken
o Door goedkope en werkzame oplossingen aan te bieden voor
problemen en behoeftes van overheid of burger
o Mens als consument

- Gemeenschappen:
 Sociale groepen
 Mensen hun individuele en collectieve identiteit aan ontlenen en waar
zingeving ontstaat wat hun tegelijkertijd bepaalde identiteit verschaft
o Mens als zingever

- Welfaremix = gaat vooral om te bepalen, wie er verantwoordelijk is voor de zorg
en verzorging van de sociaal zwakkeren in de samenleving wordt ook vooral
gebruikt bij theorievorming over sociaal beleid
 Daarbij horen welfare regimes
o Sociaaldemocratische (accent op overheidsverantwoordelijkheid)
o Het liberale ( nadruk op de verantwoordelijkheid van de markt)
o Conservatieve (nadruk op gemeenschappen)

1.3.3 HET MAATSCHAPPELIJK MIDDENVELD

Hier in zitten maatschappelijke ondernemingen: vb. wooncorporaties, zorginstellingen en
onderwijsorganisaties

- Deze ontstaan vaak uit burgerinitiatief zonder winstoogmerk
 Maatschappelijk rendement: eventuele winsten worden niet uitgekeerd
maar blijven ten dienste van het maatschappelijk doel

- Het middenveld is niet gebaseerd op emotionele banden van private
gemeenschappen, is niet gecontroleerd door de overheid en niet
afhankelijk van de markt
 Middenveld is een buffer tegen de mogelijke dominantie van een van de
hoekpunten van de welfare mix
o Overheid: mogelijke totalitaire invloed op mens en economie
o Gemeenschaap: mogelijke assimilerende invloed en opgelegd
groepsconformisme tegenover andere

2

, o Markt: concurrentiele invloed van de wet van de sterkste binnen
de vrije markt ten koste van onderlinge solidariteit en
mensenrechten



1.3.4 VERSCHUIVENDE VERHOUDINGEN

deze verschuivende
verhoudingen bepalen
vandaag sterk de
ontwikkelingen binnen
het beleid en de
organisatie van het
sociaal werk




HOOFDSTUK 2: HET MIDDENVELD IN VLAANDEREN

2.1 DRIE SECTOREN – ELF SEGMENTEN (LEES DIT DEEL NOG EENS)

Middenveldorganisaties zijn organisaties die..

- Maatschappelijk doel nastreven door het samenbrengen van mensen het
opnemen van politieke rol en het verlenen van publieke diensten
- Ontstaan zijn vanuit de samenleving. Een middenveldorganisatie is opgericht
door burgers, en dus niet door de overheid of door een bedrijf
- Verschillende vormen kunnen aannemen: vzw’s, feitelijke verenigingen, …




3

, 3 sectoren en hun segmenten

- Welzijn
 Welzijnsinstellingen
 Welzijsnvereniginen

- Sociale economie
 Sociale economie

- Sociaal-cultureel
 Werk, beroep, economie
 Gezondheid, ziekte en handicap
 Nieuwe sociale bewegingen
 Politieke organisaties
 Volwassenwerk
 Jeugdwerk
 Etnisch-culturele federaties
 Religieuze organisaties

2.2 GESCHIEDENIS VAN HET SCOIAAL-CULTUREEL MIDDENVELD IN
VLAANDEREN
2.2.1 SITUERING

Allereerste sociaal culturele organisaties in Vlaanderen

- Willemsfond 1851
- Maatschappij tot nut van ’t algemeen 1784 ( bestaat niet meer)




2.2.2 DE SOCIALE KWESTIE ALS DUBIEZE OORSPRONG

- De verlichtingsfilosfen verspreidden toen het geloof dat educatieve processen een
oplossing konden bieden om de sociale problemen op te lossen
 Dergelijke praktijken ontwikkelen zich vanaf dan zowel voor kinderen als
voor volwassen

Geschiedenis:

- Begin 19de eeuw maakten leidende kringen zich zorgen over de morele
verloedering van de arbeidersklasse
 De sociale kwestie komt tot leven
o Modernisering stelde de samenleving voor nieuwe porblemen en de
elites meenden dat de lagere klassen moreel gedegenereerd waren
en dringend moreel besef moesten worden bijgebracht


4