Samenvatting Sociale Filosofie | Mondeling Examen | Arteveldehogeschool | 2025/26

Sociale filosofie
Inleiding

Mondeling examen, je krijgt de examenvragen op
voorhand!!


Metafoor duploblokken-constructie => draak
Vertrekken van: er was eens, er was eerst dit, daarna dat
De bovenste blokken kunnen daar pas zijn dankzij andere blokken
Iets vertellen over bovenste blokken => ook vertellen hoe het in het
geheel past
Elk blokje moeten apart uitleggen, maar ook hoe het in het geheel past
Verbindingen tussen dia’s uitleggen, rode draad zien


Er zit spanning in de samenleving => spanningsvelden
Als sociaal werker neem je daarin een positie, je moet weet hebben van
het spanningsveld



Thema 1 - wat is (sociale) filosofie?
1.1 Wat is filosofie?

Vertrek: verwondering
 Typisch voor kinderen -> bv. waarom vragen, wat is dat, waar?
(nog niet kunnen oordelen / in hokjes stoppen)
 Logisch dat kinderen dat hebben, maar dit vervaagt na een
eindje doordat ons brein dit doet om vlotter door de wereld te gaan
 Vraagt tijd om bij alles dat er gebeurd je af te vragen waarom dat
gebeurd
 Brein werkt voortdurend met hokjes, info filteren (bv. iemand valt om in
de klas -> abnormaal, dus zal opvallen)

Filosofen proberen die verwondering open te houden en vragen te stellen
bv. waarom zit je in de les, waarom


Fundamentele vragen stellen
 Bv. Socrates >< Sofisten
 Stellen beide fundamentele vragen vanuit een ander perspectief



1

,Waarheid en kennis zit in elk van ons, maar die komt er niet altijd uit


Socrates Sofisten
- Fundamentele vragen stellen om - Fundamentele vragen stellen om
tot wijsheid te komen vragen te stellen
- Kennis verwerven - Voortdurend alles in twijfel trekken
- Filosofie vd vroedkunde (helpen bij - Bv. flat earth society: discussie
geboorte) voeren met hen is niet gemakkelijk,
- Kennis is al aanwezig -> kennis want ze blijven alles gewoon in
terug opbrengen vraag stellen
- Bv. als je iets vroeg aan Socrates, - MAAR Kritische ingesteldheid: op
dan gaf hij geen antwoord, maar een bep moment zeggen dat
stelde hij voortdurend vragen tot je bepaalde bronnen betrouwbaar zijn
het wist (bv. je weet dat je kan staan op de
- Op het einde zei hij: zie je dat je grond)
wel zelf het antwoord weet op je - Gehaaide advocaat: doen er alles
vraag  kennis zit in elk van ons aan om hun zaak te winnen



 Wij moeten de positie van Socrates meer innemen, niet alles in
twijfel trekken

Op fundamentele vragen antwoorden op basis van argumenten en
steeds open staan voor nieuwe kritiek
 >< dagelijkse taalgebruik: ‘mijn levensfilosofie’ (gesloten)
 Open visie voor eventuele verandering !!!

 Vanuit verwondering fundamentele vragen stellen
 Op basis van argumenten daar kritisch reflecteren !!!

Filosofie is niet:
 Niet een mening hebben (niet filosoferen, niet altijd gebaseerd op
argumenten)
 Niet een bepaald geloof (typisch niet gebaseerd op argumenten, bv.
bestaan van God niet bewezen)
 Niet een gevoel
 Niet smaken

 Hoeft daar niet mee in tegenspraak te zijn, maar dat kan wel gebeuren.
 Kan ook zeker zelfde zijn als jouw mening, geloof, gevoel of smaak




2

,Rechtvaardigheid is niet hetzelfde als een gevoel:




 Vinden het erger dat iemand onschuldig gestraft word (samenleving
probeert dat te vermijden)
 Procedures in samenleving zijn er om jou te beschermen
o Bv. op het moment dat je beschuldigd wordt door de politie
van iets wat je niet gedaan hebt, dan moet je in de best
mogelijke situatie zitten om te kunnen bewijzen dat je dat niet
gedaan hebt
o Geen eerlijk proces als de procedure niet juist verloopt (zo kan
een schuldige toch vrijgelaten worden)

Onderwerp van de filosofie: het onzichtbare
 In onze kindertijd geloofden we in het onzichtbare (bv. bestaan van
heksen, …)
 Op een bepaald moment verdwijnt dat geloof
 ‘als we het niet kunnen aantonen, dan is het er niet’

Waarden, zin, hoe ‘hoort’ iets te zijn (moeten/mogen) -> niet
zintuigelijk waarneembare zaken
 Hoe iets zou moeten zijn
 Dwingende zaken
 Betekenis van het leven: ‘wat is een zinvol leven?’ (niet tastbaar)

Bv. Het verwonde konijn vs. de verwonde gazelle/luipaard (volgend
jaar)

Bv. vooruitgangsgedachte (cf. ‘versterken’ in SOW)
 Ja: communicatie via gsm,
gezondheidszorg (langer en
gezond leven)




3

,  Nee: is die communicatie vooruitgang??? -> maken ons voortdurend
zorgen als we geen bericht krijgen
 Wat is vooruitgang? Op bepaalde vlakken toch niet!! (bv. stressniveau,
…)

Waarom is er vooruitgang?

 Technologische ontwikkelingen, onderwijs, sociale zekerheid, positie
van de vrouw

Waar is sociaal werk gestart?

 Liefdadigheidsorganisaties bv. kerkorganisaties die liefdadigheid gingen
geven
 Nadeel aan liefdadigheid => je moet liefdadigheid opwekken om
liefdadigheid te krijgen, je hebt daar geen recht op
 Je krijgt het alleen als het je iemand liefdadigheid wil geven
 Dag van vandaag heb je sociale zekerheidsrechten



Bedenkingen bij vooruitgangsgedachten:

 Nog altijd veel ongelijkheid, weinig persoonlijk contact met buren,
sociale netwerken verkleinen, klimaatverandering
 Vooruitgang is niet zo zichtbaar, dat we beter bezig zijn


Bv. het ‘normale’ aan eigen cultuur (bv. de kaders waarbinnen
SW’ers vandaag functioneren)
 Microniveau: huishouden, meso: school, macro: algemene culturen in
de samenleving
 Eigen cultuur zie je vaak als ‘normaal’ -> schrikken als je merkt dat
anderen dat ook doen
 ‘normale’ is niet zichtbaar -> in je beleving is dit wel keihard


‘dat is toch normaal’ => bij stil staan als iemand dit zegt

Norm-aal

Norm = wat er verwacht wordt dat je doet, iets dat moet

Het woordje normaal is niet zo onschuldig als je het gebruikt

Maar voor wie is het normaal, het normaal van de eigen cultuur

Het normaal dat je kent in je eigen cultuur (waarden en normen die we
met elkaar delen)

Bv. tafelmanieren

4