Samenvatting Orthopedagogie: Ontwikkelingsstoornissen | Hogeschool Gent | 2025/26

ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN – ORTHOPEDAGOGIE
HOOFDSTUK 1: WAT ZIJN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN?

TERMINOLOGIE EN AFBAKENING

Neurobiologische ontwikkelingsstoornis (DSM-5): “Een ontwikkelingsstoornis is een neurobiologische
stoornis die in de (vroege) ontwikkelingsperiode tot uiting komt, die gekenmerkt wordt door
ontwikkelingsachterstanden op een of meerdere functiedomeinen en die levenslang beperkingen
veroorzaakt in het persoonlijk, sociale, schoolse of beroepsmatig functioneren.”

VERSCHILLENDE ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN (DSM-5)

- Verstandelijke beperkingen
o Verstandelijke ontwikkelingsstoornis
o Globale ontwikkelingsachterstand
- Communicatiestoornissen
o Taalstoornis
o Spraakklankstoornis
o Ontwikkelingsstotteren
o Sociale (pragmatische) communicatiestoornis
- Autismespectrumstoornis (ASS)
- Aandachtsdeficiëntie -/hyperactiviteitsstoornis (ADHD)
- (Specifieke) leerstoornissen
o Dyslexie
o Dysorthografie
o Dyscalculie
o NLD (niet opgenomen DSM-5)
- Motorische stoornissen
o Coördinatieontwikkelingsstoornis (DCD)
o Ticstoornissen
o Stereotiepe – bewegingsstoornis

SUBTYPE -> FENOTYPE/KLINISCH BEELD

- Variatie binnen een ontwikkelingsstoornis hebben meestal dezelfde oorzaak
- Meer dimensionale benadering in plaats van sterk categoriaal
- Dynamisch concept in plaats van statisch concept

CRITERIA ONTWIKKELINGSSTOORNIS

- Significant meer problemen dan gemiddeld
- Op verschillende dimensies
- De problemen zijn hardnekkig/persistent
- De problemen zijn pervasief
- Niet leeftijdsadequaat
- Significante belemmeringen in dagdagelijks leven

,KENMERKEN

- Primaire gedragskenmerken = kernsymptomen = diagnostische kenmerken
- Secundaire (gedrags)kenmerken = gevolg van de primaire gedragskenmerken

SECUNDAIRE (GEDRAGS)KENMERKEN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN

Vaak voorkomende gevolgen op psycho-sociaal vlak:
- Faalervaringen
- Grote frustraties, schaamtegevoelens en demotivatie
- Laag zelfbeeld
- Inadequate attributiestijl -> groter risico op ‘fixed mindset’
- Faalangstig
- Internaliserende problemen
- Externaliserende problemen
- Leerproblemen
- Afwijzing door leeftijdsgenoten
- Negatieve interacties met volwassenen
- Participatieproblemen

BELANG VAN DE OMGEVING IN VERHOGEN PSYCHO-SOCIAAL WELBEVINDEN

- creëren van een stimulerende omgeving
- kinderen zelf keuzes laten maken of betrekken beslissingen
- belang van succeservaringen
- steun, begrip en erkenning uit omgeving
- (psycho)educatie aan kind en omgeving

DENKKADERS

- Bio- ecologische visie (ontstaan) -> BEM-model
- Bio-psychosociale visie (functioneren met een ontwikkelingsstoornis) -> ICF-model

HET BEM-MODEL: EEN VISIE OP HET ONTSTAAN VAN EEN
ONTWIKKELINGSSTOORNIS

Bio-ecologische en multifactoriële etiologie
- Mulitlevel model
- Multideficit model
- Transactioneel model

,RISICO FACTOREN




BESCHERMENDE FACTOREN




HOOFDSTUK 2: DIAGNOSTIEK EN BEGELEIDING BIJ ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN

DIAGNOSTIEK – BEGELEIDING

Diagnostiek: proces van aanmelding tot conclusie, hypothesen die worden afgetoetst => diagnostiek in
enge zin (diagnose/label of niet?)

Begeleiding: alle ondersteuningsvormen

ZIN EN ONZIN VAN DIAGNOSES

- Nadelen
- Voordelen

CONCLUSIE:

- Diagnose geen doel op zich, maar richtinggevend voor ondersteuning
- Ook oog voor sterktes
- Centrale focus is kind achter label

SOORTEN DIAGNOSTIEK

Twee verschillende indelingen:
- onderkennende, verklarende en handelingsgerichte diagnostiek
- screening, (categoriaal classificerende) diagnostisch onderzoek, assessment

, AANDACHTSPUNTEN BIJ DIAGNOSTIEK

- Comorbiditeit en dubbeldiagnoses
- Differentiaaldiagnostiek
- Multidisciplinair en multimodaal
- Over – en onderdiagnosticering

DIAGNOSTISCH PROCES BIJ EEN ONTWIKKELINGSSTOORNIS

Hoofdzakelijk gebaseerd op:
- Onderkennende (beschrijvende) diagnostiek: Wat is er aan de hand?
- Indicerende (handelingsgerichte) diagnostiek: Wat kunnen we het beste doen?

VERKENNINGSFASE

- Aanmelding
- Eerste informatieverzameling:
o Intake – en vervolggesprekken met verschillende informanten
o Studie van bestaande gegevens
o Brede screeningsvragenlijsten laten invullen

STRATEGIEFASE

- Hypothesen formuleren
- Diagnostisch scenario bepalen (nog niet uitvoeren)

ONDERZOEKSFASE

- Toetsen onderkennende hypothesen
- Meerdere informanten en gebruik combinatie van instrumenten (multidisciplinair-assessment op
verschillende terreinen, intelligentie – of ontwikkelingsonderzoek, medisch onderzoek)
- Bijkomend assessment evt. nieuwe hypothesen
- Inventariseren van ondersteuningsbehoeften kind en omgeving.

INTEGRATIEFASE

- Info verwerken en interpreteren van de testgegevens per discipline
- Multidisciplinair teamoverleg, beslissen over diagnose en indicatiestelling;
- Verslaggeving
- Voorbereiden adviesgesprek