Samenvatting Kwaliteit van leven psychische kwetsbaarheid | Hogeschool Gent | 2025/26

Kwaliteit van leven bij mensen met psychische kwetsbaarheden




Kwaliteit van leven bij mensen met
psychische kwetsbaarheden
H1 : Een helikopterblik op onze geestelijke
gezondheidszorg
1.1 Geschiedenis van de psychiatrie
Mensbeeld ging door enorme evolutie doorheen de tijdperken
Van krankzinnig naar bezeten naar geestesziek naar gevaarlijk naar ziek
We hebben hiervan 6 periodes :
o 1ste periode : De préhistorie en de oudheid
- Prehistorie ;
 De prehistorische mens legde de oorzaak van de ziektes bij geesten die
men had beledigd
 Maar door oude bewaarde rotschilderijen zien we dat de verre
voorouders zorgden voor de zieke en zwakke stamleden
 Ze deden zelf pogingen om de zieken te genezen ;
 Probeerde met schedelboringen de boze beesten uit het lichaam te
bevrijden
 Dit was een teken dat ze hun toch wouden helpen
- Oudheid ;
 Twee mensen hadden een grote invloed op de geestelijke gezondheid :
 Hippocrates ;
 “de vader van de geneeskunde”
 Brak met de opvatting dat ziekte het gevolg was van de
invloeden van een boze geest
 Het was veroorzaakt door een onjuiste mengeling van de 4
belangrijkste lichaamsvochten : bloed, slijm, gele gal en zwarte
gal
 Beschouwde krankzinnig als een hersenziekte
 Behandelde zieken met koude-warme baden, rust en dieet
 Galenus van Pergamon ;
 Hij verwierf bekendheid met de beschrijving van het zenuwstelsel
 Hij deelde de mensen in 4 types naarlang de overheersing van
één van de lichaamsvochten :
 Overheersing van bloed = sanguinisch type :
levendig/hartelijk van temperament
 Overheersing van slijm = flegmatisch type : kalm en
bedachtzaam
 Overheersing van gele gal = cholerisch type : opvliegend
 Overheersing van zwarte gal = melancholisch type :
droefgeestig/angstig en pessimistisch




1

,Kwaliteit van leven bij mensen met psychische kwetsbaarheden



o 2de periode : Rond 300 na Christus tot 1600
- Treurigheid of melancholie (depressie) werden beschouwd als een slechte
gedachte of bekroning
- Evagrius van Pontus = vroegte treurigheid toe als achtste slechte gedachte
of bekorig naast :
1) Gulzigheid
2) Hebzucht
3) Luiheid
4) Wellust
5) Troon
6) IJdelheid
7) Hoogmoed
8) Treurigheid-melancholie
 Paul Gregorius : stelde twee eeuwen later een definitieve lijst op
 Hij schrapte treurigheid of melancholie
 Stedelingen beschouwen deze personen als bezeten en verstoorders
van de openbare orden
 Lastige-onrustige mensen werden opgesloten in “dolhuizen”
 Men dacht dat ze door middelen van drankjes de “kwade” stoffen uit
het lichaam te laten wegvloeien
 Die drankjes zorgden ervoor dat ze moesten braken
- Kijk op de mensen is als “bezetenen” en verstoorders
- In de middeleeuwen :
 Kei-steensnijdingen die de plaats innamen van de schedelboringen in
de prehistorie
 Kwakzalvers zeiden dat ze een kei uit het hoofd van krankzinnigen
konden verwijderen door een kleine opening in de schedel te maken
achter het oor
 Insect in het hoofd veroorzaakt krankzinnigheid

 Vanaf 1100 met opkomst van de kerk kregen de geestzieken meer recht
op leven
 Ze bleven de mensen zich achter het “waanzinnige gedrag”
 Middeleeuwen : overheersing dat geestesziekten nutteloos/gevaarlijk
waren
- Vervolging van geesteszieken : heksenvervolging en inquiditieprocessen
 Foltering
 Verbranding
 Verbanning
- Tot 1750 :
 Tweede helft van de achttiende eeuw : geloof verdween in bezetenheid
en hekserij
 Dimpna : patrones van de bezetenen en geestziekten
 Psychiatrische gezinsverpleging in geel




2

,Kwaliteit van leven bij mensen met psychische kwetsbaarheden




o 3de periode : 1600 – 1800
- Vaak gebruikte termen in de periode :
 Ranzende krankzinnigen
 Gekken
 Dollen
 Een periode gekenmerkt door een interneringsgolf-gestichten allemaal
gekenmerkt door erbarmelijke omstandigheden
 Geesteszieke mensen werden geplaats in dolhuizen, gasthuizen en
godshuizen vanuit een liefdadige ingesteldheid, ging naar brutale
afsluiting van de samenleving
- Plaatsen waar ze werden opgesloten :
 Geen gezonde voeding
 Geen zorg
 Ze lagen aan de ketting
 Gevaarlijke krankzinnigen werden afgezonderd van de samenleving en
kwam terecht in gesloten instellingen met strenge regels
 Of dolhuizen = vergelijkbaar met slecht onderhouden gevangenissen
- Belangrijke figuur in deze periode :
 René Descartes : vader van de moderne filosofie – “ ik denk dus ik ben”

o 4de periode : 19de eeuw
- Geestzieken werden beschouw als lichamelijk zieke personen met recht op
specifieke medische verzorging
- Er kwam kritiek : op de onmenselijke praktijken in de dolhuizen, die werden
vervangen door krankzinnigengestichten
- Ook dokters kregen belangstelling voor de behandeling van geesteszieken
 Belangrijke figuur : Phillipe Pinel
- Hij maakte een einde aan bepaalde technieken zoals purgeren,
blaartrekken aderlaten
 Belangrijke figuur België : Jozef Guislain
- Hij specialiseerde zich als eerste in België in het behandelen van
geestesziekten
- Hij baseerde zich op Pinel
- Guislain bouwde het eerste gesticht volgens moderne concepten,
Guislaingesticht
- Guislaingestischten werden gemaakt zodat de mensen veel zonlicht
hadden, veel groen zagen en niet het gevoel hadden dat ze werden
opgesloten
- Nederland : dokter Schroeder zorgde voor de verbetering van de
verpleging van geesteszieken
- Geesteszieken mochten niet langer in gevangenissen werden opgenomen
- Dokter Everts (Nederland) : het gesticht Meerenberg dat in Santpoort werd
opgericht
- Lange tijd de enige inrichting die zich specifiek richt op psychiatrische
gezondheidszorg

3

, Kwaliteit van leven bij mensen met psychische kwetsbaarheden



o 5de periode : de eerste helft van de 20ste eeuw
- In deze periode staan ze terecht voor een dilemma :
 Patiënten met een psychiatrische aandoening kunnen terecht in steeds
groter wordende instellingen in de hoop dat ze spontaan zouden
herstellen
 Anderzijds : psychiaters beschikken over de mogelijkheden van
psychoanalyse, een behandeling die toen alleen haalbaar was voor
meer vermogende patiënten die naar meer zelfinzicht streefden
 Verschillende therapieën met elk hun eigen bedoelingen
 Andere veranderingen aan het einde van de eerste helft van de
twintigste eeuw was een organisatorische aard,
 Eerst stonden ze onder toezicht van minister van justitie
 Dan bij de ministerie van volksgezondheid
 Een psychiatrische aandoening werd met andere woorden niet maar
langer gezien als een juridische aan te pakken fenomeen
 Holocaust

o 6de periode : halfweg de 20ste eeuw
- Tot de jaren 50 waren de meeste psychiatrische aandoeningen nog geen
geneesmiddel beschikbaar
- Vanaf de jaren 60 belangrijke vernieuwingen
- Ontdekking eerste psychofarmaca = grote doorbraak in de behandeling
van de psychiatrische aandoeningen
- De komst van de medicamenteuze therapie wordt omschreven als de
tweede revolutie in de psychiatrie
- Eerste revolutie : nieuwe benadering van Pinel
- Tweede revolutie : medicamenteuze therapie
- Jaren 60 : antipsychiatrie

De 6 periodes :




4