Criminaliteitsvormen en misdrijven
1. Inleiding tot de cursus & praktische afspraken
(1) Inleiding: criminaliteit in het alledaagse leven
1) Belgstaat hoog op VN-lijst voor seksueel geweld
wat is verkrachting? Van belang omdat er hier een ranking wordt gemaakt van verschillende
landen, dus definiëring is belangrijk. Egypte en Syrië stonden vanonder aan de lijst, zweden en België
hoog in de ranking. Dit betekent niet dat er in Egypte enzovoort minder seksuele criminaliteit is. Heel
veel hangt af van hoe er gedefinieerd wordt, bv. in zweden of België is er een ruimere definitie
waardoor meer misdrijven daar onder vallen. Ook de instellingen die gaan registreren en die ervoor
zorgen dat de cijfers gepubliceerd worden spelen een rol. Ook de neiging van slachtoffers om naar
het strafrechtelijk systeem te stappen speelt een rol = aangiftebereidheid. De slechte score van België
zou dan eerder een teken van emancipatie, een teken van aandacht voor seksuele misdrijven kunnen
zijn. De ranking op zich zegt eigenlijk niks, zonder dat je de vraag stelt over de definiëringskwestie.
2) het strafwetboek stamt uit de tijd toen men diefstal even erg vond als losse handjes
strafwetboek is van 1867. Dus bij seksuele criminaliteit was er vroeger een heel andere visie op de
rol van man en vrouw. Seksuele criminaliteit werd dus op een andere manier gezien en er werd op
een andere manier aandacht aan besteed. Doorheen de tijd zien we verschuivingen optreden en het
belang van bepaalde misdrijven zal ook verschuiven met hoe de maatschappij evolueert.
3) Putin approves legal change that decriminalizes some domestic violence
huiselijk geweld is een thema dat in onze samenleving hoog op de agenda staat, dus
controversieel voor ons dat men in Rusland dit decriminaliseerd. Het ging dan om beperktere vormen
van geweld, deze zouden eerder via een boete bestraft worden i.p.v. met een gevangenisstraf (bv.
bloedingen en kwetsuren zonder gebroken botten). Je kan je hier vragen, wat is het idee hierachter?
Het idee is dat de staat zich niet moet moeien met wat er in het gezin gebeurt. Dit is dus de
omgekeerde beweging van wat we bij ons zien.
4) aanpak genitale verminking hoog op de agenda
genitale verminking is 20 jaar geleden in het strafwetboek opgenomen. Is de laatste jaren veel
aandacht voor gekomen, maar als je bestudeert wat er gebeurt met dat artikel in het strafwetboek:
hoe vaak komt het in de statistieken, hoe vaak wordt er aangifte gedaan,… en dit kan je op 2 handen
tellen, maar het komt veel vaker voor dan men denkt, er is een groot dark number. Hier komt ook de
vraag van wat de functie van de strafwet is.
5) The burkini ban: what it really means when we criminalize clothes
In Europa waren er in die tijd heel wat aanslagen. De samenleving was dus bijzonder gevoelig voor
bepaalde thematieken. Dit artikel toont hoe de opvattingen van de samenleving snel veranderen. Dus
belangrijk om alles te bekijken in de maatschappelijke context.
6) discussie. Cannabis legaliseren of hard vervolgen?
heel actueel thema, heeft te maken met het drugsgeweld dat in Antwerpen aan de gang is.
1
,7) we verdienen een standbeeld, geen rechtszaak
artikel over een cannabisclub, een ontwikkeling waarbij mensen zichzelf gaan verenigen om zelf
cannabis te kweken. Elk lid heeft zijn eigen plant dan en dan zet je de planten samen. Dit principe
wordt gehanteerd omdat het bij ons zo is dat er bij de vervolging de laagste prioriteit aan gegeven
wordt, je wordt vaak niet gestraft dan.
8) schiet niet op de hoerenloper
gaat over prostitutie. Voorstel van de christelijke democraten om de gebruikers van de diensten
van prostitués te criminaliseren. Dit is een heel moeilijk vraagstuk. Ga je de gebruikers criminaliseren,
ga je de aanbieders criminaliseren of ga je gewoon alles legaliseren of net alles criminaliseren.
9) in België is er geen aandacht voor loverboys’
loverboy klinkt te lieftallig vandaar dat child focus pleit om van tienerpooiers te spreken. Is een
Engelse term die vooral gebruikt wordt door de Nederlanders, stamt uit de film dirty dancing. Dit is
een discussie die wordt gevoerd omdat er geen aandacht voor is, terwijl er in Nederland wel heel veel
aandacht voor was. Vandaag de dag is er wel veel aandacht voor vanuit verschillende oogpunten. We
zien dus dat fenomenen soms plots veel aandacht krijgen, soms plots opduiken. Je kan je dus de
vraag stellen hoe het komt dat fenomenen opduiken en verdwijnen.
10) fenomeen tienerpooiers in opmars: ‘zeker geen exclusief grootstedelijk probleem’
dit is 2 jaar later dan het vorige artikel, de toon is hier al heel anders. Er is hier wel groeiende
aandacht, er wordt op een meer alarmerende manier over gesproken.
11) oproepen geven mensen gevoel van onveiligheid
het gaat over een oproep dat mensen moeten opletten. Deze oproepen geven volgens de
journalist een gevoel van onveiligheid. Deze journalist probeert rust te brengen in het debat omdat
sommige oproepen een pervers effect kunnen hebben.
12) bij elf orgieën sloeg hij geen enkel meisje over
stond op de volgende pagina van het vorige artikel. Hier is er een groot contrast, het doel is hier
niet proberen om rust te brengen, maar net sensatie, het vuur op voeren,… criminaliteit die in de
media komt zal vaak dus niet objectief zijn, er zit vaak een toon achter, worden ze op een bepaalde
manier gepresenteerd.
13) mijn kinderen wilden mijn bloed drinken
het gaat over een vrouw die haar 2 kinderen vermoorde omdat ze leefde in het gedacht dat haar
kinderen duivels waren. Ook dit artikel is weer vooral gericht op sensatie.
14) leider Rode Khmer krijgt levenslang in Cambodja
gaat over het regime waar duizenden mensen het leven hebben gelaten onder andere in
folterkamers. Het gaat hier om een hele andere vorm van criminaliteit: grove schendingen van
mensenrechten. Het gaat om een zeer ingrijpend artikel maar het wordt dan helemaal vanonder in
het klein gezet, zodat het weinig aandacht krijgt, ook hier heeft framing dus weer een grote rol.
15) de man die 25 miljoen betaalde voor zijn vrijheid
het gaat hier over fiscale fraude, criminaliteit die een grote impact heeft op de samenleving.
2
,(2) Wat is criminaliteit?
Waarom is de definitiekwestie zo belangrijk voor de criminologie?
- criminaliteit => als er schade is? als het om ongewenst gedrag gaat? ....?
niet eenvoudig om te achterhalen wat de verschillende misdaadvormen met elkaar verbindt. Dus
vragen stellen over het nut van het misdaadbegrip/criminaliteitsbegrip.
- Invloed op allerhande zaken:
1) Het voorwerp van de criminologie als criminologen criminaliteit bestuderen dan betekent dat
dat het voorwerp bepaald wordt door de wijze waarop criminaliteit wordt gedefinieerd, tenzij je je
gaat losmaken van de strafrechtelijke definitie
2) Hoeveel criminaliteit?
Wat moeten we tellen? Hoe moeten we tellen? Is tellen wel zinvol?
Cfr criminografie, discussies over zin en onzin van criminaliteitsstatistieken en surveys,
kwantitatieve vs kwalitatieve onderzoeksmethoden enzovoort
3) Wetenschappelijk karakter van de criminologie?
Fundamenteel (eigen voorwerp zelf definiëren) of toegepast (afhankelijk van andere definities, bij
ons zo wat afhankelijk van strafwet definitie)?; Zelfstandige wetenschap of hulpwetenschap?
• ‘We are compelled to admit that ‘criminology’ as traditionally
conceived is a bastard science grown out of public preoccupation
with a social plague’ (Sellin 1938: 3)
4) Theoretische en methodologische voorkeuren van de criminoloog hoe ga je criminaliteit meten,
vertrouwt u de statistieken of denkt u dat we beter onze eigen instrumenten ontwikkelen,….
(2.1) Alledaagse definities van criminaliteit
- Rol van eigen ervaringen en achtergronden (die meespelen hoe we criminaliteit definiëren)
- De rol van de media (geven net heel veel of heel veel aandacht voor sommige types van
criminaliteit)
- Aandacht voor bepaalde misdrijven:
Boemanconcept: ‘de veronderstelling over misdadigers, waarin op irrationele gronden negatieve
kenmerken aan hen worden toegeschreven’
Telelensreflex: ‘Veel zien van heel weinig en zonder context. Meestal het schokeffect van een
misdaad zien’
- Aandacht voor de straf
- Aandacht voor bepaalde groepen
- Media en publieke verontwaardiging
(2.2) Strafrechtelijke definities van criminaliteit
- Criminaliteit is ...wat in het strafwetboek staat
3
, - Strafrechtelijke definitie en rol van het overheidsoptreden: processen van
criminalisering (gedragingen die nu als criminaliteit worden gezien)
en
decriminalisering (gedragingen worden niet meer als criminaliteit gezien)
- Waarom (de)criminaliseren? Drie perspectieven:
Consensus => de strafwet wordt aanzien als het resultaat van een consensus, in de samenleving is
een onderlinge overeenstemming dat bepaalde gedragingen als criminaliteit moeten worden aanzien,
het maatschappij beeld dat hierachter zit is een maatschappij die goed geïntegreerd is, het eens zijn
over heel wat zaken. Socioloog die hiermee verband houdt is Durkheim. Vanuit dit perspectief zal
politie, justitie, … gezien worden als een instantie die optreedt vanuit het algemeen belang.
Pluralisme => er wordt er hier vanuit gegaan dat de samenleving is samengesteld uit verschillende
groepen, subculturen die hun eigen belangen, doelen hebben en eigen opvattingen hebben ook over
wat criminaliteit zou moeten zijn of wat prioriteit zou moeten zijn in het criminaliteitsbeleid.
Kenmerkend is dat de manier waarop ze verschillen hebben in mening, de procedure waarop dit
wordt gemobiliseerd, niet in vraag wordt gesteld. Inhoudelijk is er een botsing van mening, maar de
procedures over de totstandkoming,… wordt niet in vraag gesteld.
Conflict => wordt gezien als een instrument waarmee de heersende klasse zou gaan heersen, de
lagere klassen onder de knie zou houden, waar het strafrecht een middel is in de klassenstrijd,
socioloog die hiermee verband houdt is Marx. Vanuit dit perspectief zal politie, justitie, … gezien
worden als een instrument om bepaalde groepen de macht boven te blijven, als een soort
verdrukkingsinstrument.
Deviantiesociologie en aandacht voor strafbaarstelling
- Deviantiesociologie en proces van etikettering (labeling, figuur die hiermee verband houdt is Becker)
=> belangrijke ontwikkeling na de 2e WO want de klassieke etiologische vraagstelling in de
criminologie richt zich vooral op het individu, nu komen de reacties op crimineel, deviant gedrag
centraal te staan.
Reacties staat centraal (met strafbaarstelling als een belangrijke vorm van reageren) => we moeten
kijken naar hoe de instellingen van het strafrechtelijk apparaat, van de strafrechtelijke controle gaan
reageren wanneer deze deviant gedrag of potentieel crimineel gedrag in het vizier krijgen. Er komt
ook vraag naar welke rol het benoemen van criminaliteit meespeelt in het proces.
- Complexiteit van causaliteitsvraagstuk => deze nieuwe insteek maakt het complexer als je bv. naar
Lemert kijkt zie je ook dat de vraag rees of dat contact met de strafrechtelijke instanties geen rol
speelt bij volgend deviant gedrag,…
Reactie die zelf criminogeen kan zijn t.g.v. impact van stigmatiserende stempel
- Sociale controle-instellingen komen in het vizier
- ‘…older sociology tended to rest heavily upon the idea that deviance leads to social control. I have
come to believe that the reverse idea, i.e. social control leads to deviance, is equally tenable and the
potentially richer premise for studying deviance in modern society’ (Lemert 1967: v) => Lemert was
de man van de primaire en de secundaire deviantie.
4
1. Inleiding tot de cursus & praktische afspraken
(1) Inleiding: criminaliteit in het alledaagse leven
1) Belgstaat hoog op VN-lijst voor seksueel geweld
wat is verkrachting? Van belang omdat er hier een ranking wordt gemaakt van verschillende
landen, dus definiëring is belangrijk. Egypte en Syrië stonden vanonder aan de lijst, zweden en België
hoog in de ranking. Dit betekent niet dat er in Egypte enzovoort minder seksuele criminaliteit is. Heel
veel hangt af van hoe er gedefinieerd wordt, bv. in zweden of België is er een ruimere definitie
waardoor meer misdrijven daar onder vallen. Ook de instellingen die gaan registreren en die ervoor
zorgen dat de cijfers gepubliceerd worden spelen een rol. Ook de neiging van slachtoffers om naar
het strafrechtelijk systeem te stappen speelt een rol = aangiftebereidheid. De slechte score van België
zou dan eerder een teken van emancipatie, een teken van aandacht voor seksuele misdrijven kunnen
zijn. De ranking op zich zegt eigenlijk niks, zonder dat je de vraag stelt over de definiëringskwestie.
2) het strafwetboek stamt uit de tijd toen men diefstal even erg vond als losse handjes
strafwetboek is van 1867. Dus bij seksuele criminaliteit was er vroeger een heel andere visie op de
rol van man en vrouw. Seksuele criminaliteit werd dus op een andere manier gezien en er werd op
een andere manier aandacht aan besteed. Doorheen de tijd zien we verschuivingen optreden en het
belang van bepaalde misdrijven zal ook verschuiven met hoe de maatschappij evolueert.
3) Putin approves legal change that decriminalizes some domestic violence
huiselijk geweld is een thema dat in onze samenleving hoog op de agenda staat, dus
controversieel voor ons dat men in Rusland dit decriminaliseerd. Het ging dan om beperktere vormen
van geweld, deze zouden eerder via een boete bestraft worden i.p.v. met een gevangenisstraf (bv.
bloedingen en kwetsuren zonder gebroken botten). Je kan je hier vragen, wat is het idee hierachter?
Het idee is dat de staat zich niet moet moeien met wat er in het gezin gebeurt. Dit is dus de
omgekeerde beweging van wat we bij ons zien.
4) aanpak genitale verminking hoog op de agenda
genitale verminking is 20 jaar geleden in het strafwetboek opgenomen. Is de laatste jaren veel
aandacht voor gekomen, maar als je bestudeert wat er gebeurt met dat artikel in het strafwetboek:
hoe vaak komt het in de statistieken, hoe vaak wordt er aangifte gedaan,… en dit kan je op 2 handen
tellen, maar het komt veel vaker voor dan men denkt, er is een groot dark number. Hier komt ook de
vraag van wat de functie van de strafwet is.
5) The burkini ban: what it really means when we criminalize clothes
In Europa waren er in die tijd heel wat aanslagen. De samenleving was dus bijzonder gevoelig voor
bepaalde thematieken. Dit artikel toont hoe de opvattingen van de samenleving snel veranderen. Dus
belangrijk om alles te bekijken in de maatschappelijke context.
6) discussie. Cannabis legaliseren of hard vervolgen?
heel actueel thema, heeft te maken met het drugsgeweld dat in Antwerpen aan de gang is.
1
,7) we verdienen een standbeeld, geen rechtszaak
artikel over een cannabisclub, een ontwikkeling waarbij mensen zichzelf gaan verenigen om zelf
cannabis te kweken. Elk lid heeft zijn eigen plant dan en dan zet je de planten samen. Dit principe
wordt gehanteerd omdat het bij ons zo is dat er bij de vervolging de laagste prioriteit aan gegeven
wordt, je wordt vaak niet gestraft dan.
8) schiet niet op de hoerenloper
gaat over prostitutie. Voorstel van de christelijke democraten om de gebruikers van de diensten
van prostitués te criminaliseren. Dit is een heel moeilijk vraagstuk. Ga je de gebruikers criminaliseren,
ga je de aanbieders criminaliseren of ga je gewoon alles legaliseren of net alles criminaliseren.
9) in België is er geen aandacht voor loverboys’
loverboy klinkt te lieftallig vandaar dat child focus pleit om van tienerpooiers te spreken. Is een
Engelse term die vooral gebruikt wordt door de Nederlanders, stamt uit de film dirty dancing. Dit is
een discussie die wordt gevoerd omdat er geen aandacht voor is, terwijl er in Nederland wel heel veel
aandacht voor was. Vandaag de dag is er wel veel aandacht voor vanuit verschillende oogpunten. We
zien dus dat fenomenen soms plots veel aandacht krijgen, soms plots opduiken. Je kan je dus de
vraag stellen hoe het komt dat fenomenen opduiken en verdwijnen.
10) fenomeen tienerpooiers in opmars: ‘zeker geen exclusief grootstedelijk probleem’
dit is 2 jaar later dan het vorige artikel, de toon is hier al heel anders. Er is hier wel groeiende
aandacht, er wordt op een meer alarmerende manier over gesproken.
11) oproepen geven mensen gevoel van onveiligheid
het gaat over een oproep dat mensen moeten opletten. Deze oproepen geven volgens de
journalist een gevoel van onveiligheid. Deze journalist probeert rust te brengen in het debat omdat
sommige oproepen een pervers effect kunnen hebben.
12) bij elf orgieën sloeg hij geen enkel meisje over
stond op de volgende pagina van het vorige artikel. Hier is er een groot contrast, het doel is hier
niet proberen om rust te brengen, maar net sensatie, het vuur op voeren,… criminaliteit die in de
media komt zal vaak dus niet objectief zijn, er zit vaak een toon achter, worden ze op een bepaalde
manier gepresenteerd.
13) mijn kinderen wilden mijn bloed drinken
het gaat over een vrouw die haar 2 kinderen vermoorde omdat ze leefde in het gedacht dat haar
kinderen duivels waren. Ook dit artikel is weer vooral gericht op sensatie.
14) leider Rode Khmer krijgt levenslang in Cambodja
gaat over het regime waar duizenden mensen het leven hebben gelaten onder andere in
folterkamers. Het gaat hier om een hele andere vorm van criminaliteit: grove schendingen van
mensenrechten. Het gaat om een zeer ingrijpend artikel maar het wordt dan helemaal vanonder in
het klein gezet, zodat het weinig aandacht krijgt, ook hier heeft framing dus weer een grote rol.
15) de man die 25 miljoen betaalde voor zijn vrijheid
het gaat hier over fiscale fraude, criminaliteit die een grote impact heeft op de samenleving.
2
,(2) Wat is criminaliteit?
Waarom is de definitiekwestie zo belangrijk voor de criminologie?
- criminaliteit => als er schade is? als het om ongewenst gedrag gaat? ....?
niet eenvoudig om te achterhalen wat de verschillende misdaadvormen met elkaar verbindt. Dus
vragen stellen over het nut van het misdaadbegrip/criminaliteitsbegrip.
- Invloed op allerhande zaken:
1) Het voorwerp van de criminologie als criminologen criminaliteit bestuderen dan betekent dat
dat het voorwerp bepaald wordt door de wijze waarop criminaliteit wordt gedefinieerd, tenzij je je
gaat losmaken van de strafrechtelijke definitie
2) Hoeveel criminaliteit?
Wat moeten we tellen? Hoe moeten we tellen? Is tellen wel zinvol?
Cfr criminografie, discussies over zin en onzin van criminaliteitsstatistieken en surveys,
kwantitatieve vs kwalitatieve onderzoeksmethoden enzovoort
3) Wetenschappelijk karakter van de criminologie?
Fundamenteel (eigen voorwerp zelf definiëren) of toegepast (afhankelijk van andere definities, bij
ons zo wat afhankelijk van strafwet definitie)?; Zelfstandige wetenschap of hulpwetenschap?
• ‘We are compelled to admit that ‘criminology’ as traditionally
conceived is a bastard science grown out of public preoccupation
with a social plague’ (Sellin 1938: 3)
4) Theoretische en methodologische voorkeuren van de criminoloog hoe ga je criminaliteit meten,
vertrouwt u de statistieken of denkt u dat we beter onze eigen instrumenten ontwikkelen,….
(2.1) Alledaagse definities van criminaliteit
- Rol van eigen ervaringen en achtergronden (die meespelen hoe we criminaliteit definiëren)
- De rol van de media (geven net heel veel of heel veel aandacht voor sommige types van
criminaliteit)
- Aandacht voor bepaalde misdrijven:
Boemanconcept: ‘de veronderstelling over misdadigers, waarin op irrationele gronden negatieve
kenmerken aan hen worden toegeschreven’
Telelensreflex: ‘Veel zien van heel weinig en zonder context. Meestal het schokeffect van een
misdaad zien’
- Aandacht voor de straf
- Aandacht voor bepaalde groepen
- Media en publieke verontwaardiging
(2.2) Strafrechtelijke definities van criminaliteit
- Criminaliteit is ...wat in het strafwetboek staat
3
, - Strafrechtelijke definitie en rol van het overheidsoptreden: processen van
criminalisering (gedragingen die nu als criminaliteit worden gezien)
en
decriminalisering (gedragingen worden niet meer als criminaliteit gezien)
- Waarom (de)criminaliseren? Drie perspectieven:
Consensus => de strafwet wordt aanzien als het resultaat van een consensus, in de samenleving is
een onderlinge overeenstemming dat bepaalde gedragingen als criminaliteit moeten worden aanzien,
het maatschappij beeld dat hierachter zit is een maatschappij die goed geïntegreerd is, het eens zijn
over heel wat zaken. Socioloog die hiermee verband houdt is Durkheim. Vanuit dit perspectief zal
politie, justitie, … gezien worden als een instantie die optreedt vanuit het algemeen belang.
Pluralisme => er wordt er hier vanuit gegaan dat de samenleving is samengesteld uit verschillende
groepen, subculturen die hun eigen belangen, doelen hebben en eigen opvattingen hebben ook over
wat criminaliteit zou moeten zijn of wat prioriteit zou moeten zijn in het criminaliteitsbeleid.
Kenmerkend is dat de manier waarop ze verschillen hebben in mening, de procedure waarop dit
wordt gemobiliseerd, niet in vraag wordt gesteld. Inhoudelijk is er een botsing van mening, maar de
procedures over de totstandkoming,… wordt niet in vraag gesteld.
Conflict => wordt gezien als een instrument waarmee de heersende klasse zou gaan heersen, de
lagere klassen onder de knie zou houden, waar het strafrecht een middel is in de klassenstrijd,
socioloog die hiermee verband houdt is Marx. Vanuit dit perspectief zal politie, justitie, … gezien
worden als een instrument om bepaalde groepen de macht boven te blijven, als een soort
verdrukkingsinstrument.
Deviantiesociologie en aandacht voor strafbaarstelling
- Deviantiesociologie en proces van etikettering (labeling, figuur die hiermee verband houdt is Becker)
=> belangrijke ontwikkeling na de 2e WO want de klassieke etiologische vraagstelling in de
criminologie richt zich vooral op het individu, nu komen de reacties op crimineel, deviant gedrag
centraal te staan.
Reacties staat centraal (met strafbaarstelling als een belangrijke vorm van reageren) => we moeten
kijken naar hoe de instellingen van het strafrechtelijk apparaat, van de strafrechtelijke controle gaan
reageren wanneer deze deviant gedrag of potentieel crimineel gedrag in het vizier krijgen. Er komt
ook vraag naar welke rol het benoemen van criminaliteit meespeelt in het proces.
- Complexiteit van causaliteitsvraagstuk => deze nieuwe insteek maakt het complexer als je bv. naar
Lemert kijkt zie je ook dat de vraag rees of dat contact met de strafrechtelijke instanties geen rol
speelt bij volgend deviant gedrag,…
Reactie die zelf criminogeen kan zijn t.g.v. impact van stigmatiserende stempel
- Sociale controle-instellingen komen in het vizier
- ‘…older sociology tended to rest heavily upon the idea that deviance leads to social control. I have
come to believe that the reverse idea, i.e. social control leads to deviance, is equally tenable and the
potentially richer premise for studying deviance in modern society’ (Lemert 1967: v) => Lemert was
de man van de primaire en de secundaire deviantie.
4
