Collegeaantekeningen Filosofie, wetenschap en ziekte | KU Leuven

Wijsbegeerte les 1
Dia 1
Mens staat centraal in farmaceutische wetenschap
 is begin- en eindpunt
Farmacie: exacte wetenschap toegepast om menselijk lichaam
filosofie = menswetenschap
Centraal in dit vak:
- de mens
- sociale/maatschappelijk rol van het GM
- reflectie op de wetenschap (verschil tussen wetenschap en pseudowetenschap)
Dia 2
Praktisch:
- lesopnames blijven 2 weken online (tijdens blok terug online)
- lesnota’s studeren + ppt
- 5/6 teksten lezen (cudi)  delen worden ook besproken in de les (worden op
examen bevraagd!!)
Examen:
- schriftelijk met open vragen
- 3 vragen:
inzichtsvraag op 8 ptn (vergelijkingen tussen delen van de cursus, vb geven over
de theorie …)
tekstvraag (‘probeer tekst uit te leggen vanuit dit concept’, kan tekst zijn die
besproken werd in les, maar kan ook deel zijn uit teksten die je thuis moet lezen
en niet in de les besproken werd)
begripsvraag (3 begrippen en in eigen woorden definitie geven)
 begrippenlijst maken !!!
Leerdoelstellingen:
- rol van farmacie in bredere culturele context situeren
- menswetenschappelijke benadering van ziekte en genezing
- kritisch reflecteren over wetenschap
- filosofische inzichten/concepten/teksten duiden


Dia 3
Inleiding:
Filosofie geen eigen domein
 reflectie op een ander domein
Axioma’s, veronderstellingen… van de farmacie benaderen vanuit de filosofie
 standpunt buiten de farmacie
Metafysica (meta = voorbij/over)
1e keer dat een standpunt werd ingenomen op een ander domein, nl. de fysica
door Aristoteles = Griekse filosoof

,Metafysica  reflectie op de fysica en beantwoorden van vragen die niet kunnen
beantwoord worden vanuit de fysica
Metafysiche vragen: open abstracte vragen bv. wat is wiskunde, wat zijn getallen
Fysica: ‘hoe zit de natuurlijke werkelijkheid in elkaar’
Metafysica: ‘hoe komt het dat de natuur bestaat’, ‘wat betekent het dat er
werkelijkheid is’
 nog verder dan dat de fysica (big bang) of theologie (god schiep de aarde) kan
beantwoorden
Ontologie: wetenschap van het zijn


Metafarmacie
 Reflecteert op farmacie en gaat verder dan de farmacie
Wat is gezondheid en genezing?
Metafarmaceutische vragen: wat is gezondheid, wat is pijn, wat is ziekte, wat is
genezen, waarom willen we genezen …
Wat is het verschil tussen iemand genezen en iemand verbeteren
bv. adhd met relatine
stoornis oplossen met een geneesmiddel  genezen
gebruiken als een drug: je beter kunnen concentreren  verbeteren
Wat is de rol van een apotheker?
Waarom hebben bepaalde geneesmiddelen een stigma?
Wat is farmacie als wetenschap?
 vragen waarop de farmacie zelf geen antwoord kan geven


Waarom filosofie?
Verder denken dan enkel de wetenschap
Kritische geest
Filosofie geneest geen mensen
maar er is een proces aan ziekte/genezing die de exacte wetenschap niet kan
vatten
Wetenschap: wat gebeurt objectief in het lichaam
 Ziekte is meer dan alleen dat, meer dan wat er biologisch gebeurt
Andere dimensie dan alleen het vervelende gevoel van ziekte/pijn
 we lijden aan het lijden van de ziekte
Fysieke lijden is maar 1 deel van het verhaal, niet alleen biologisch probleem
=> dubbel lijden:
- ziek zijn en eenzaamheid gaan hand in hand
- Als we ziek zijn blijven we thuis  ziekte werkt isolerend
- Ziekte heeft vaak te maken met schaamte bv. soa’s
- persoon zelf vaak schuldig bv. longkanker door roken

,Dia 4
Overzicht:
Zie ppt


Dia 5
Voorbeeld van wat aan bod kan komen op examen
Citaat van Susan Sontag
‘Als je aids krijgt, zal het wel je eigen schuld zijn om dat je te losbandig bent’
Tekstje op ppt:
Wat het meest afschrikwekkend was, was niet de diagnose zelf maar wel de
reputatie van de ziekte kanker
die reputatie voegt lijden toe aan het lijden van de ziekte
 lijden aan het lijden was erger dan het lijden zelf
Filosofie kan niets doen aan de eerste vorm van lijden maar kan wel iets zeggen
over de tweede vorm van lijden
Kanker  reputatie van de ziekte en reputatie van de therapie (chemotherapie)
=> chemotherapie is erger dan de ziekte, het maakt ons zieker dan de ziekte zelf

=> GM heeft een reputatie
deze therapie heeft een hele enge reputatie
bij heel veel gm’en toepasbaar (bv. viagra, antidepressiva …)
 er heerst een soort van taboe
bv. antidepressiva: sociale taboe  “kan het leven niet aan”


Citaat Friedrich Nietzsche
Nadenken over ziekte om verbeelding van de ziekte te kalmeren
 allerlei associaties komen bij een diagnose van ziekte
Niet lijden aan verbeelding van de ziekte
Meer denken aan het lijden dan aan de ziekte zelf
 rol van filosofie: verbeelding bevechten, lijden aan het lijden genezen


Conclusie:
Er blijkt een dimensie te zijn aan ziekte
 wetenschap kan daar niets over zeggen
 filosofie wel


Dia 6 en 7

, Ziekte staat vaak centraal in kunst/literatuur


Wijsbegeerte les 2
Dia 1
Wat is filosofie?
Rol van filosofie  nadenken over pijn, ziekte, lijden …
Gewoon lijden genezen we door medicatie (farmacie)
Secundair lijden genezen we door na te denken (filosofie)
Vragen stellen waarop geen antwoord nodig is of waarop geen antwoord te
vinden is
 filosofische vragen
bv. wat is het verschil tussen ziek en gezond


Filosofie heeft geen eigen domein
Het gaat over niets
= nihilisme
Filosofie is een soort van spel
 je kan het stoppen wnr je wil, je kan de regels veranderen …
dit kan niet bij een wetenschap
Filosofie vindt theorieën uit, speelt met begrippen …
Het heeft weinig bedoeling buiten zichzelf
Fundamenteel onderzoek
 onderzoek dat geen finaliteit heeft buiten zichzelf, gwn omdat het interessant
is




Reflectie op een ander domein  metapositie
= interdisciplinariteit
= vanuit een andere discipline nadenken over je eigen discipline
Filosofie heeft gebrek aan eigen inhoud
 theorieën toepassen op andere domeinen




Kritische reflectie
 stopt nooit met vragen stellen
Oplossingen problematiseren
 nooit tevreden met een antwoord, de antwoorden bevragen