Geschiedenis
van de Nieuwe
Tijd
2025-2026
Lynne Laeremans
EERSTE BACHELOR GESCHIEDENIS
,Inhoudsopgave
1 Europe in the world of 1450........................................................................................... 3
1.1 Begrippen en terminologie.............................................................................................................. 3
1.2 Wat is Europa?................................................................................................................................ 3
1.3 Chronologische afbakening............................................................................................................. 4
2 Individuals in society, 1450-1600....................................................................................5
3 Politics and power, 1450-1600........................................................................................8
3.1 Casussen......................................................................................................................................... 8
4 Cultural and intellectual life, 1450-1600........................................................................14
4.1 Kunst en Renaissance................................................................................................................... 14
4.2 De geboorte van individualisme en het menselijke genie?............................................................15
4.3 Educatie en humanisme................................................................................................................ 16
4.4 Politieke theorieën (en de invloed van Humanisme en religie erop)..............................................17
5 Religious reform and consolidation, 1450-1600.............................................................18
5.1 De lange weg naar reformatie....................................................................................................... 18
5.2 Calvijn en de Hervormde Kerken................................................................................................... 19
5.3 De Anglicaanse middenweg.......................................................................................................... 20
5.4 Het Katholieke antwoord: Strijd i.p.v. verzoening..........................................................................20
6 Europe in the world, 1450-1789....................................................................................22
6.1 1450-1600 portugal en spanje verdelen........................................................................................ 22
6.2 1600-1789 Nieuwe spelers, nieuwe motivaties, nieuwe geostrategische belangen......................23
7 Individuals in Society, 1600-1789.................................................................................24
7.1 Casus: de stad als lichaam............................................................................................................ 25
7.2 Het menselijke lichaam................................................................................................................. 26
7.3 Op naar vrijheid, beschaving en individualisering?.......................................................................27
7.4 Disciplinering en de onttovering van het lichaam.........................................................................27
8 Politics and power, 1600-1789......................................................................................29
8.1 Europa in oorlog, 1618-1713......................................................................................................... 29
8.2 De gevestigde protagonisten........................................................................................................ 29
8.3 Op weg naar modernisering, 1713-1789.......................................................................................30
8.4 Het absolutisme (en zijn beperkingen).......................................................................................... 31
8.5 Gevestigde machten..................................................................................................................... 32
8.6 Voorbeelden van machtsverdeling via de staten...........................................................................32
8.7 Interne hervormingen ( en het uitblijven ervan)............................................................................33
8.8 De uitvinding van het ‘ancien régime’ tijdens de Amerikaanse en Franse revoluties?..................34
9 Cultural and intellectual life, 1600-1789........................................................................34
9.1 Transformaties in de beeldende kunst.......................................................................................... 34
9.2 Transformaties in literatuur en drama........................................................................................... 35
1
, 9.3 De wetenschappelijke revolutie.................................................................................................... 36
9.4 De verlichting................................................................................................................................ 37
9.5 De ontdekking van ‘de ander’....................................................................................................... 38
10 Religious consolidation and renewal, 1600-1789..........................................................39
10.1 Confessionalisering..................................................................................................................... 39
10.2 Interne twisten............................................................................................................................ 39
10.3 Hekserij....................................................................................................................................... 40
10.4 Disciplineringsoffensief of kiemen van tolerantie........................................................................41
2
, Geschiedenis van de nieuwe tijd
Deel 1
1 Europe in the world of 1450
1.1 Begrippen en terminologie
'Nieuwe Tijd'
De term verwijst naar de perceptie van een breuk, sterk beïnvloed door Renaissancedenkers die de
Middeleeuwen als 'donker' bestempelden.
Indeling van Christoph Cellarius (Duits historicus)
Historia Antiqua
Historia Medii Aevi
Historia Nova
KRITIEK
• Is niet elke tijd nieuw? Hangt sterk af van het perspectief dat je inneemt.
• Welke plaats neemt de Renaissance precies in?
'Early Modern' / Vroegmodern
Evolutie van het woord 'modern' doorheen de tijd:
6e eeuw: modernus = nieuwe christelijke tijd vs. heidense antiquus
In de Nieuwe Tijd: 'modern' tegenover 'oud' (ancient)
Eind 18e eeuw: verwijzing naar iets radicaal nieuws en toekomstgericht
Begin 20e eeuw: adjectief 'vroeg/early' werd toegevoegd
KRITIEK
• Veronderstelt een binair contrast ('niet-modern')
• Teleologische en normatieve focus op vooruitgang
• Gebaseerd op de Europese geschiedenis → vanuit globaal perspectief eurocentrisch
1.2 Wat is Europa?
Geografische afbakening
Historiografie focust vaak op het Middellandse Zeegebied en NW-Europa
Wat met IJsland, Groenland, Litouwen, Rusland en Oekraïne?
Het Ottomaanse Rijk omvatte in de vroegmoderne periode grote delen van ZO-Europa
Europa als conceptuele en culturele ruimte
Oorspronkelijk sterk verbonden met de Aziatische ruimte (cf. Griekse mythe: ontvoering van
Europa)
Europa als christelijke ruimte (cf. verwijzing naar joods-christelijke traditie vandaag)
Verschuiving van centrum naar NW-Europa in de late Middeleeuwen en vroegmoderne periode
Het imaginaire Europa zoals wij dat vandaag kennen ontstond zelf in die periode (terminologie,
kaarten…)
3
van de Nieuwe
Tijd
2025-2026
Lynne Laeremans
EERSTE BACHELOR GESCHIEDENIS
,Inhoudsopgave
1 Europe in the world of 1450........................................................................................... 3
1.1 Begrippen en terminologie.............................................................................................................. 3
1.2 Wat is Europa?................................................................................................................................ 3
1.3 Chronologische afbakening............................................................................................................. 4
2 Individuals in society, 1450-1600....................................................................................5
3 Politics and power, 1450-1600........................................................................................8
3.1 Casussen......................................................................................................................................... 8
4 Cultural and intellectual life, 1450-1600........................................................................14
4.1 Kunst en Renaissance................................................................................................................... 14
4.2 De geboorte van individualisme en het menselijke genie?............................................................15
4.3 Educatie en humanisme................................................................................................................ 16
4.4 Politieke theorieën (en de invloed van Humanisme en religie erop)..............................................17
5 Religious reform and consolidation, 1450-1600.............................................................18
5.1 De lange weg naar reformatie....................................................................................................... 18
5.2 Calvijn en de Hervormde Kerken................................................................................................... 19
5.3 De Anglicaanse middenweg.......................................................................................................... 20
5.4 Het Katholieke antwoord: Strijd i.p.v. verzoening..........................................................................20
6 Europe in the world, 1450-1789....................................................................................22
6.1 1450-1600 portugal en spanje verdelen........................................................................................ 22
6.2 1600-1789 Nieuwe spelers, nieuwe motivaties, nieuwe geostrategische belangen......................23
7 Individuals in Society, 1600-1789.................................................................................24
7.1 Casus: de stad als lichaam............................................................................................................ 25
7.2 Het menselijke lichaam................................................................................................................. 26
7.3 Op naar vrijheid, beschaving en individualisering?.......................................................................27
7.4 Disciplinering en de onttovering van het lichaam.........................................................................27
8 Politics and power, 1600-1789......................................................................................29
8.1 Europa in oorlog, 1618-1713......................................................................................................... 29
8.2 De gevestigde protagonisten........................................................................................................ 29
8.3 Op weg naar modernisering, 1713-1789.......................................................................................30
8.4 Het absolutisme (en zijn beperkingen).......................................................................................... 31
8.5 Gevestigde machten..................................................................................................................... 32
8.6 Voorbeelden van machtsverdeling via de staten...........................................................................32
8.7 Interne hervormingen ( en het uitblijven ervan)............................................................................33
8.8 De uitvinding van het ‘ancien régime’ tijdens de Amerikaanse en Franse revoluties?..................34
9 Cultural and intellectual life, 1600-1789........................................................................34
9.1 Transformaties in de beeldende kunst.......................................................................................... 34
9.2 Transformaties in literatuur en drama........................................................................................... 35
1
, 9.3 De wetenschappelijke revolutie.................................................................................................... 36
9.4 De verlichting................................................................................................................................ 37
9.5 De ontdekking van ‘de ander’....................................................................................................... 38
10 Religious consolidation and renewal, 1600-1789..........................................................39
10.1 Confessionalisering..................................................................................................................... 39
10.2 Interne twisten............................................................................................................................ 39
10.3 Hekserij....................................................................................................................................... 40
10.4 Disciplineringsoffensief of kiemen van tolerantie........................................................................41
2
, Geschiedenis van de nieuwe tijd
Deel 1
1 Europe in the world of 1450
1.1 Begrippen en terminologie
'Nieuwe Tijd'
De term verwijst naar de perceptie van een breuk, sterk beïnvloed door Renaissancedenkers die de
Middeleeuwen als 'donker' bestempelden.
Indeling van Christoph Cellarius (Duits historicus)
Historia Antiqua
Historia Medii Aevi
Historia Nova
KRITIEK
• Is niet elke tijd nieuw? Hangt sterk af van het perspectief dat je inneemt.
• Welke plaats neemt de Renaissance precies in?
'Early Modern' / Vroegmodern
Evolutie van het woord 'modern' doorheen de tijd:
6e eeuw: modernus = nieuwe christelijke tijd vs. heidense antiquus
In de Nieuwe Tijd: 'modern' tegenover 'oud' (ancient)
Eind 18e eeuw: verwijzing naar iets radicaal nieuws en toekomstgericht
Begin 20e eeuw: adjectief 'vroeg/early' werd toegevoegd
KRITIEK
• Veronderstelt een binair contrast ('niet-modern')
• Teleologische en normatieve focus op vooruitgang
• Gebaseerd op de Europese geschiedenis → vanuit globaal perspectief eurocentrisch
1.2 Wat is Europa?
Geografische afbakening
Historiografie focust vaak op het Middellandse Zeegebied en NW-Europa
Wat met IJsland, Groenland, Litouwen, Rusland en Oekraïne?
Het Ottomaanse Rijk omvatte in de vroegmoderne periode grote delen van ZO-Europa
Europa als conceptuele en culturele ruimte
Oorspronkelijk sterk verbonden met de Aziatische ruimte (cf. Griekse mythe: ontvoering van
Europa)
Europa als christelijke ruimte (cf. verwijzing naar joods-christelijke traditie vandaag)
Verschuiving van centrum naar NW-Europa in de late Middeleeuwen en vroegmoderne periode
Het imaginaire Europa zoals wij dat vandaag kennen ontstond zelf in die periode (terminologie,
kaarten…)
3
