samenvatting Recht van de Europese Unie, inclusief zeer uitgebreide bespreking arresten HvJ| Universiteit Antwerpen | 2025/26

Recht van de Europese Unie

Hoofdstuk 1: Het Europese integratieproces

1. ‘Europa’: een lange geschiedenis
 1939 – 1945: WO II
 Post-WO: heropbouw, Koude Oorlog met VSA en USSR als 2 nieuwe
supermachten, positie Frankrijk en Duitsland
 Internationale (VN, Wereldbank, IMF, GATT….) en regionale
(Benelux) samenwerking
 1944: oprichting Benelux (aanvankelijk douane-unie, later
economische unie;
sedert 2008 ‘Benelux Unie’)
 Zürich, 19 september 1946: speech Winston Churchill, “a kind of
United States of Europe” (Bronnenboek p. 439)
 1948: Organisatie voor Europese Economische Samenwerking
(Marshallplan < Truman-doctrine)  1961: OESO
 1949: NAVO en Raad van Europa (1950: EVRM)

 Kan je heel breed opvatten.
 Start vanaf tweede wereldoorlog, maar is veel breder

 Belangrijk verschil tussen voor WOII en na WOII
 Europese mogendheden werden verzwakt na WOI, maar stonden
nog wel redelijk sterk, hadden kolonies en waren de grootmachten
 Na WOII een ander beeld: door de tweede wereldoorlog lag de
Europese industrie en infrastructuur lagen plat en waren
beschadigd, veel armoede, maar terwijl 2 nieuwe grootmachten VS
en SU.
 Hiertussen komt dan de Koude oorlog
 2 invloedsferen
 Europa is sterk verzwakt.
 In het hart van Europa ligt Duitsland, maar ligt na 6 jaar oorlog ook
plat, net zoals Frankrijk (waren typisch de 2 grote continentale
zwaargewichten)
 Daarna wederopbouw, aanleiding tot optimisme
 Impuls naar internationale samenwerking
 Creatie van internationale organen en organisaties (Wereldbank, ….)
 Er ontstaat een nauwe samenwerking (eigenlijk al voor einde WOII)
tussen 3 kleine landen: BENELUX (eerst als douane-unie, nu bredere
economische samenwerking)




1

, Wat doen met Duitsland?
 Vaak de agressor in oorlogen, veel conflicten met Duitsland
 Maar is wel een groot land en ligt in het midden van Europa, grenst
aan Oost-Europa
 Er ontstaat een ongerustheid: wantrouwen tegenover Duitsland 
Duitsland is ook een groot land en belangrijke positie dus moeten
Duitsland aan onze kant hebben (anders mss aan de kant van SU)
 Churchill was tijdens oorlog eerste minister van VK, dus aan kant
van geallieerden (oorlogsleider) wint de oorlog met Amerikanen en
geallieerden maar verliest de verkiezingen, wordt ww overal
gerespecteerd
 ‘Something that will astonish you’  Zware lot van Europa, situatie
na WOII is catastrophaal, heel somber
 Remedie: recreate Europeaan familie as much as we can, to provide
….
 Creëren van VS van Europa
 Pleidooi voor europese samenwerking
 Duitsland ongetwijfeld schuldig aan WOII en moeten voorkomen dat
die opnieuw kan bewapenen en nieuwe oorlog kan starten
 Maar vergelding moet ook stoppen
 France and Germany must take the lead together
 Kijken op lange termijn en naar de toekomst
 Was niet de enige met die gedachten, ook Truman
 Lanceert een doctrine van buitenlands beleid (Truman doctrine)
 Pleit dat er een actieve rol is
 Marshall ontwerpt Marshallplan om enorme materiële en financiële
hulp te geven aan Amerikaanse bondgenoten en ook Duitsland er bij
betrekken om die er terug boven op te krijgen  OESO
 Aan Sovjetzijde is er vergelijkbaar Warschaupact
 Er wordt dus veel in gang gezet.

 9 mei 1950, het Schuman-plan (Monnet/Schuman): “L’Europe ne se
fera pas d’un coup, ni dans une création d’ensemble, elle se fera par
des réalisations concrètes,
créant d’abord une solidarité de fait” (Bronnenboek p. 442)
 Economische en politieke doeleinden
 Duitse economische reconstructie onder auspiciën van een
supranationale organisatie open voor andere Europese landen
 Supranationaal ipv klassiek intergouvernementeel model
(overdracht van bevoegdheden aan hoger, onafhankelijk niveau ipv
samenwerking tussen soevereine Staten)
 Concrete, pragmatische aanpak, weliswaar met ambitieuze
langetermijnvisie

2

,  Monnet deed opdrachten van publiek belang.
 Ondernemer met groot strategisch inzicht.
 Om echt een alliantie te krijgen moeten we meer doen dan louter
plechtige verdragsteksten te maken.
 2 belangrijke sectoren: Kolen en staal  samen gaan beheren
voor meer liberalisering en meer concurrentie
 Onttrekken aan de nationale controle maar binnen een
internationale/Europese organisatie te plaatsen  onder
gemeenschappelijke controle plaatsen
 Schumann giet plan van Monnet in politiek voorstel
 9 mei = dag van Europa
 Strategie op lange termijn, eerste stap naar Europese federatie
(noodzakelijk om vrede in Europa te bewaren)
 Schumann-plan heeft economische en politieke doeleinden

 18 april 1951: Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap
voor Kolen en Staal (Parijs; EGKS) – België, Frankrijk, Duitsland, Italië,
Luxemburg en Nederland
 Mislukking Europese Defensiegemeenschap en Europese Politieke
Gemeenschap
 25 maart 1957: Verdragen tot oprichting van
 De Europese Economische Gemeenschap (Rome; EEG); en
 De Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Rome; Euratom)
– België, Frankrijk, Duitsland, Italië, Luxemburg en Nederland
 Verschillen tussen verdragen (EGKS als “traité-loi”; EEG als “traité-
cadre”) maar 3 Gemeenschappen met klassieke
intergouvernementele elementen en vooral gekenmerkt door
supranationale benadering (“communautaire methode”)
 Belangrijke arresten Hof van Justitie in vroege jaren ’60, obv
teleologische interpretatie: autonome, nieuwe rechtsorde
gekenmerkt door voorrang en rechtstreekse werking
 Duitsland heeft heel snel ja gezegd
 Samenwerking gaat goed
 Europees leger, gezamenlijk buitenlands beleid  blijkt nog veel
te vroeg te zijn
 Communautaire methode

 8 april 1965: Fusieverdrag  gemeenschappelijke instellingen voor
de drie Gemeenschappen
 Verzet President de Gaulle, Akkoord van Luxemburg (1966)
(Bronnenboek p. 444)

3

,  Jaren ‘70: economische crisis, de facto eenparigheidseis…
 1 januari 1973: toetreding Denemarken, Ierland en het Verenigd
Koninkrijk (na 2 veto’s)
 1 januari 1981: toetreding Griekenland
 Jaren ‘80: Kohl, Mitterrand, Delors…  positieve dynamiek
 1 januari 1986: toetreding Portugal en Spanje
 17 en 28 februari 1986: Europese Akte (“interne markt” ipv
“gemeenschappelijke markt”, QMV – ‘Europa 1992’)
 Examen!! => Europese akte

 President Mitterrand en bondskanselier Kohl hand in hand bij de
herdenking van de Slag bij Verdun (22 september 1984)
 Heel belangrijk moment!!

 9 november 1989: Val Berlijnse Muur
 Einde Koude Oorlog, eenmaking Duitsland, …
 7 februari 1992: Verdrag betreffende de Europese Unie (EU-Verdrag,
Maastricht)
 Nieuwe bevoegdheden en procedures, maar ook subsidiariteit
 Economische en Monetaire Unie (-> euro, 1 januari 2002)
 Eén gemeenschappelijk dak (EU), met drie pijlers:
 Europese Gemeenschappen (EG; EGKS, Euratom)
 Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB)
 Samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse
zaken (SJBZ)
 1 Europees kader, maar 4 verdragen…

 1 januari 1995: toetreding Oostenrijk, Finland en Zweden
 2 oktober 1997: Verdrag van Amsterdam
 Nieuwe bevoegdheden en procedures
 Nauwere samenwerking
 “Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht” (RVVR) in de eerste en
de derde pijler
 Derde pijler: Politiële en justitiële samenwerking in strafzaken
(PJSS)

 26 februari 2001: Verdrag van Nice (institutionele hervorming in
licht
van nakende uitbreiding; Handvest van de grondrechten van de EU)

 1 januari 2002: invoering euromunten en -biljetten
 23 juli 2002: EGKS-Verdrag verstrijkt en wordt niet verlengd (cf.
brede toepassing EG-Verdrag)

4