Gezondheidspsychologie: inleiding
Gezondheidspsychologie als wetenschapsgebied
Gezondheid
- Etymologie van gezond:
• Proto-Indo-European = geheel, actief, energiek
- Etymologie van health:
• Whole, Hale, Holy = state of harmony, balance, equilibrium
- 1948 Definition of health
• "Een toestand van volledig fysiek, mentaal en sociaal welzijn en niet alleen de afwezigheid van
ziekte of gebrek"
Officiële ziekte: niet gezond zijn, je voelt je mentaal of sociaal wel goed/gezind
Je kan een ziekte hebben, maar je toch goed voelen – officieel ben je toch ziek
Gedrag
- Alles wat een organisme doet met betrekking tot actie als reactie op stimulatie
- De reactie van een individu, groep of soort op zijn omgeving
➔ Gedrag en observatie van gedrag belangrijk in gezondheidspsychologie (e.g. rapportage van
symptomen)
Psychologie
- Opkomst experimentele psychofysiologie en gedragsneurowetenschappen
• Belangrijk voor gezondheidspsychologie (bij mensen, maar ook met dierenstudies)
- De toepassing van de principes van de biologie op de studie van fysiologische, genetische en
ontwikkelingsmechanismen van gedrag bij menselijke en niet-menselijke dieren.
Gezondheidspsychologie
- De primaire focus: problemen die zich voordoen als lichamelijke klachten in tegenstelling tot problemen
die zich beperken tot emotionele of mentale gezondheid
- Doelgroepen:
• Gezonde mensen
Ten behoeve van gezondheidsbevordering & ziektepreventie
• Mensen met verhoogd risico op ziekte
Bv. genetische dragers, mensen die risicovol gedrag vertonnen
• Mensen met acute gezondheidsproblemen of complexe zorgbehoeften
• Mensen met chronische ziekten
, Het totaal van het speciaal
Onderwijs
Wetenschap
Professionele bijdrage van…
De discipline van de psychologie tot de
Bevordering van gezondheid
Levensstijl aanpassen
Behoud van gezondheid
Preventie van ziekte
Verhindering en behandeling van ziektes
Behandeling van ziekte
Prospectieve cohortstudies, experimenten –
Identificatie van etiologische factoren factoren zoeken die bijdragen aan de ontwikkeling
van ziektes (verbeteren en verslechteren)
En de analyse van verbetering van het gezondheidszorgsysteem (programma evaluaties – effecten)
Health Condition
- International classification of functioning, disability and health → Health condition (WHO)
• Het doel van de ICF is om een uniforme en gestandaardiseerde taal te bieden voor het
beschrijven en classificeren van gezondheidsdomeinen en gezondheidsgerelateerde toestanden
en daarmee een gemeenschappelijk kader te bieden voor het meten van gezondheidsresultaten.
- Breed beeld van de gezondheidscondities:
1. Lichamelijke structuur en het functionele van bepaalde organen in het lichaam (beschrijven)
2. Activiteiten
3. Participatie
• Voorbeeld: been is gebroken (1), de activiteit die wordt beïnvloed is dat je moeilijker kan
stappen of het doet heel veel pijn (2), gevolg van het gebroken been is bijvoorbeeld niet meer
kunnen feesten en geen sociale contacten meer hebben (3)
➔ Geheel van deze drie zaken beschrijft de gezondheidstoestand
- Andere factoren die ook een rol spelen:
• Omgevingsfactoren
Vb: bepalen of je ergens aan kan participeren, zoals een feestje waar een vriend met de
auto naartoe rijdt en deze zou je kunnen meenemen, waardoor je wel kan gaan
• Persoonlijke kenmerken
Ziekte-representaties = hoe mensen ziekte representeren
Vb: depressiviteit (willen minder snel participeren)
,Behavioral medicine
- Het interdisciplinaire veld dat zich bezighoudt met de ontwikkeling en integratie van gedrags- en
biomedische wetenschappelijke kennis en technieken die relevant zijn voor gezondheid en ziekte, en de
toepassing van deze kennis en technieken op preventie, diagnose, behandeling en revalidatie.
Lichaam & geest: korte geschiedenis
Biomedisch model
- Klassieke oude model van hoe ziekte begrepen worden
- Alle symptomen hebben een oorzaak binnen het lichaam
- Lichaam en geest
• 17e eeuw – René Descartes
• Pijn = reflex van de brein, veroorzaakt door lichamelijke letsel (zoals een luidende bel)
• Lichaam-geest dualisme
= als je een letsel krijgt, dan veroorzaakt dit een reflex in de hersenen (trekt aan een bel zodat je
in je geest pijn voelt), maar het zijn twee gescheiden entiteiten (lichaam en geest)
➔ Biologische processen brengen verandering in stand
- Kritiek:
• Lichaam-geest dualisme → Monocausaal (wordt alleen verklaard door het lichaam)
• Reductionisme → Gedrag kan uitsluitend verklaard worden door verstoorde
chemie-huishouding in het lichaam
• Ziekte georiënteerd → Negeert rechtstreeks invloeden op/van gedrag
• Ontoereikend → Kan vele (langdurige) lichamelijke klachten niet verklaren
- Onderzoek:
• Vraag: Hoeveel symptomen zijn medische onverklaard door de huisartsen?
76% van de symptomen waren medisch onverklaard door de huisartsen
Psychosomatisch geneeskunde
- Veel symptomen hebben geen biologische problemen, maar
“problemen in het hoofd” leiden tot een bepaald gedrag
- Conversiestoornis
• Neurologische symptomen waar geen medische
verklaarbaarheid voor is
, - Psychosomatiek van de maagzweer
• Franz Alexander
• Psychomatische modellen (van een maagzweer) – link met psychologische problemen
- Somatizatie
• Jerzy Lipowski
• “een neiging om somatische klachten en symptomen te ervaren en te communiceren die niet
door pathologische bevindingen kunnen worden verklaard, deze toe te schrijven aan een
lichamelijke ziekte en hiervoor medische hulp te zoeken”
Vb: chronische pijn
• Kritiek:
120 artikelen !
Geen wetenschappelijke steun voor concept Somatizatie in studies van pijn !
Onduidelijk of klachten niet verklaard konden worden door biomedische bevindingen
Werden de klachten toegeschreven aan een ziekte?
Slechts één studie onderzocht of deelnemers hulp zochten voor hun klachten
Gezondheidspsychologie als wetenschapsgebied
Gezondheid
- Etymologie van gezond:
• Proto-Indo-European = geheel, actief, energiek
- Etymologie van health:
• Whole, Hale, Holy = state of harmony, balance, equilibrium
- 1948 Definition of health
• "Een toestand van volledig fysiek, mentaal en sociaal welzijn en niet alleen de afwezigheid van
ziekte of gebrek"
Officiële ziekte: niet gezond zijn, je voelt je mentaal of sociaal wel goed/gezind
Je kan een ziekte hebben, maar je toch goed voelen – officieel ben je toch ziek
Gedrag
- Alles wat een organisme doet met betrekking tot actie als reactie op stimulatie
- De reactie van een individu, groep of soort op zijn omgeving
➔ Gedrag en observatie van gedrag belangrijk in gezondheidspsychologie (e.g. rapportage van
symptomen)
Psychologie
- Opkomst experimentele psychofysiologie en gedragsneurowetenschappen
• Belangrijk voor gezondheidspsychologie (bij mensen, maar ook met dierenstudies)
- De toepassing van de principes van de biologie op de studie van fysiologische, genetische en
ontwikkelingsmechanismen van gedrag bij menselijke en niet-menselijke dieren.
Gezondheidspsychologie
- De primaire focus: problemen die zich voordoen als lichamelijke klachten in tegenstelling tot problemen
die zich beperken tot emotionele of mentale gezondheid
- Doelgroepen:
• Gezonde mensen
Ten behoeve van gezondheidsbevordering & ziektepreventie
• Mensen met verhoogd risico op ziekte
Bv. genetische dragers, mensen die risicovol gedrag vertonnen
• Mensen met acute gezondheidsproblemen of complexe zorgbehoeften
• Mensen met chronische ziekten
, Het totaal van het speciaal
Onderwijs
Wetenschap
Professionele bijdrage van…
De discipline van de psychologie tot de
Bevordering van gezondheid
Levensstijl aanpassen
Behoud van gezondheid
Preventie van ziekte
Verhindering en behandeling van ziektes
Behandeling van ziekte
Prospectieve cohortstudies, experimenten –
Identificatie van etiologische factoren factoren zoeken die bijdragen aan de ontwikkeling
van ziektes (verbeteren en verslechteren)
En de analyse van verbetering van het gezondheidszorgsysteem (programma evaluaties – effecten)
Health Condition
- International classification of functioning, disability and health → Health condition (WHO)
• Het doel van de ICF is om een uniforme en gestandaardiseerde taal te bieden voor het
beschrijven en classificeren van gezondheidsdomeinen en gezondheidsgerelateerde toestanden
en daarmee een gemeenschappelijk kader te bieden voor het meten van gezondheidsresultaten.
- Breed beeld van de gezondheidscondities:
1. Lichamelijke structuur en het functionele van bepaalde organen in het lichaam (beschrijven)
2. Activiteiten
3. Participatie
• Voorbeeld: been is gebroken (1), de activiteit die wordt beïnvloed is dat je moeilijker kan
stappen of het doet heel veel pijn (2), gevolg van het gebroken been is bijvoorbeeld niet meer
kunnen feesten en geen sociale contacten meer hebben (3)
➔ Geheel van deze drie zaken beschrijft de gezondheidstoestand
- Andere factoren die ook een rol spelen:
• Omgevingsfactoren
Vb: bepalen of je ergens aan kan participeren, zoals een feestje waar een vriend met de
auto naartoe rijdt en deze zou je kunnen meenemen, waardoor je wel kan gaan
• Persoonlijke kenmerken
Ziekte-representaties = hoe mensen ziekte representeren
Vb: depressiviteit (willen minder snel participeren)
,Behavioral medicine
- Het interdisciplinaire veld dat zich bezighoudt met de ontwikkeling en integratie van gedrags- en
biomedische wetenschappelijke kennis en technieken die relevant zijn voor gezondheid en ziekte, en de
toepassing van deze kennis en technieken op preventie, diagnose, behandeling en revalidatie.
Lichaam & geest: korte geschiedenis
Biomedisch model
- Klassieke oude model van hoe ziekte begrepen worden
- Alle symptomen hebben een oorzaak binnen het lichaam
- Lichaam en geest
• 17e eeuw – René Descartes
• Pijn = reflex van de brein, veroorzaakt door lichamelijke letsel (zoals een luidende bel)
• Lichaam-geest dualisme
= als je een letsel krijgt, dan veroorzaakt dit een reflex in de hersenen (trekt aan een bel zodat je
in je geest pijn voelt), maar het zijn twee gescheiden entiteiten (lichaam en geest)
➔ Biologische processen brengen verandering in stand
- Kritiek:
• Lichaam-geest dualisme → Monocausaal (wordt alleen verklaard door het lichaam)
• Reductionisme → Gedrag kan uitsluitend verklaard worden door verstoorde
chemie-huishouding in het lichaam
• Ziekte georiënteerd → Negeert rechtstreeks invloeden op/van gedrag
• Ontoereikend → Kan vele (langdurige) lichamelijke klachten niet verklaren
- Onderzoek:
• Vraag: Hoeveel symptomen zijn medische onverklaard door de huisartsen?
76% van de symptomen waren medisch onverklaard door de huisartsen
Psychosomatisch geneeskunde
- Veel symptomen hebben geen biologische problemen, maar
“problemen in het hoofd” leiden tot een bepaald gedrag
- Conversiestoornis
• Neurologische symptomen waar geen medische
verklaarbaarheid voor is
, - Psychosomatiek van de maagzweer
• Franz Alexander
• Psychomatische modellen (van een maagzweer) – link met psychologische problemen
- Somatizatie
• Jerzy Lipowski
• “een neiging om somatische klachten en symptomen te ervaren en te communiceren die niet
door pathologische bevindingen kunnen worden verklaard, deze toe te schrijven aan een
lichamelijke ziekte en hiervoor medische hulp te zoeken”
Vb: chronische pijn
• Kritiek:
120 artikelen !
Geen wetenschappelijke steun voor concept Somatizatie in studies van pijn !
Onduidelijk of klachten niet verklaard konden worden door biomedische bevindingen
Werden de klachten toegeschreven aan een ziekte?
Slechts één studie onderzocht of deelnemers hulp zochten voor hun klachten
